# Şeyhülislam > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eeyh%C3%BClislam > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Şeyhülislam, https://tr.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eeyh%C3%BClislam (CC-BY-SA-4.0) ![Şeyhülislam](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/89/Shaykh_al-Isl%C4%81m_in_different_languages.jpg) *Şeyhülislam (Mhsheikholeslami, CC-BY-SA-4.0)* **Şeyhülislam** ya da **Şeyhü'l-İslam** ([Osmanlıca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1ca): شَيْخُ الإسْلام), dini konularda en yüksek derecede bilgi ve yetkiye sahip olan kimse. [Osmanlı Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) zamanında şeyhülislam dini konularda en yüksek yetkiye sahip devlet görevlisiydi. Gerektiği zaman dini sorunlarla ilgili görüşlerini fetva yayınlayarak açıklardı. Bu fetvalar kanun niteliği taşırlardı. 1920 yılında [Ankara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ankara)'da kurulan Meclis Hükûmetinde bu makam [Şer'iye ve Evkaf Vekâleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eeriyye_ve_Evkaf_Vek%C3%A2leti) adıyla "Bakanlık" olarak yer aldı. Cumhuriyetin ilanından kısa bir süre sonra 1924 yılında [laiklik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Laiklik) ilkesinin kabul edilmesi sonucu bu bakanlık kaldırılmış, yerini [Diyanet İşleri Başkanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Diyanet_%C4%B0%C5%9Fleri_Ba%C5%9Fkanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)na bırakmıştır. ![II. Abdülhamid döneminde (1891-1907) yılları arasında 16 yıl şeyhülislamlık yapmış olan Cemaleddin Efendi](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/1e/Djemaleddin_Effendi.jpg) *II. Abdülhamid döneminde (1891-1907) yılları arasında 16 yıl şeyhülislamlık yapmış olan Cemaleddin Efendi (Frederick George Aflalo, public-domain)* İlk şeyhülislam, [Molla Fenârî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Molla_Fenari) olup,[^1] bu ünvan kendisine 1424'te verilmiştir. Son Osmanlı Şeyhülislâmının[^2] [Mustafa Sabri Efendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Sabri_Efendi) olduğu ile ilgili görüşler olsa da, şeyhülislamlık ünvanını son taşıyan kişi, [Mehmet Nuri Medeni Efendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mehmed_Nuri_Efendi_%281859_do%C4%9Fumlu%29)'dir.[^3] Mehmet Nuri Medeni Efendi'nin 1922'de kabinesiyle birlikte istifa etmesi arasındaki 498 yıl boyunca şeyhülislamlık müessesesi sürmüştür. 1424-1922 yılları arasında 131 şeyhülislam 175 defa bu makama tayin edilmiştir. [Ebussuud Efendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ebussuud_Efendi) 29 yılla en fazla; Memikzade Mustafa Efendi de 13 saatle en az bu makamda kalan şeyhülislamdır. ![Arif Paşa tarafından çizilen ve Osmanlı devlet yöneticilerini tasvir eden bir resim (ortada şeyhülislam)](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/cc/%C5%9Eeyh%C3%BClislam_%28Arif_Pa%C5%9Fa%29.jpg) *Arif Paşa tarafından çizilen ve Osmanlı devlet yöneticilerini tasvir eden bir resim (ortada şeyhülislam) (tr:Arif Paşa, public-domain)* 131 şeyhülislamın yalnızca 9'u [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler) asıllı değildir. ([Arap](https://turkipedia.org/tr/wiki/Araplar), [Bosnalı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bosnal%C4%B1lar), [Gürcü](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrc%C3%BCler), [Çerkes](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87erkesler) ve [Arnavut](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arnavutlar)'tur.) Şeyhülislamlar içinde müstesna bilginler, yazarlar, şairler, hattatlar, bestekârlar ve hukukçular vardı. Birçok şeyhülislam verdikleri fetvaları toplayarak hem İslamî ilimler, hem de Osmanlı hukuk tarihi bakımından değerli eserler bırakmışlardır. [I. Selim](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Selim) zamanında (1512-1520) şeyhülislamdan [Ahmed ibni Kemal Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmed_ibni_Kemal_Pa%C5%9Fa)ya Müftî-yüs-sekaleyn (insan ve cinlere fetvâ veren) ünvanı verilmiştir. [I. Süleyman](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._S%C3%BCleyman) zamanına (1520-1566) kadar şeyhülislamlık tercihinde uyulması zorunlu bir yasa ya da kural yokken, [Ebu's-Suud Efendi'nin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ebussuud_Efendi) hazırladığı bir kanunla [Rumeli Kazaskerliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazasker)'nden sonra terfi edilen bir makam haline getirildi. Pek nadir olarak Anadolu kazaskerlerinden de şeyhülislamlar görüldü. [II. Mehmed](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Mehmed), [kanunnamesinde](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fatih_Kanunn%C3%A2mesi) şeyhülislamı ve padişah hocalarını vezirlerden üstün tutmaktaydı. Bu kanunnameye göre [ulema](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ulema)nın reisi kabul edilmekle beraber şeyhülislamın, [ilmiye sınıfı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0lmiye)nın başı sayılması 16. asrın ortalarına doğru gerçekleşmiştir. 16. asırda [Zenbilli Ali Cemâlî Efendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zenbilli_Ali_Efendi), [İbn-i Kemal Paşazâde](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kemalpa%C5%9Faz%C3%A2de) ve [Ebu's-Suûd Efendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ebussuud_Efendi) gibi kudretli alimlerin bu makama gelmesiyle şeyhülislamlık daha da önem kazandı. Bilhassa bu üç şahsiyetin [Osmanlı Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nin yükselmesinde önemli katkıları olmuştur. Başlangıçta kadıaskerlik ve muallim-i sultanî vazifelerine göre ikinci derecede bulunan şeyhülislamlığın, bilhassa [İbn-i Kemal](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kemalpa%C5%9Faz%C3%A2de) (1525-1533) ve Ebu's-Suud Efendi (1545-1574)'ye geçmesi ile daha bir önem kazandığı ve kadıaskerliğin üstünde bir görev olarak kabul edildiği anlaşılmaktadır. [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)lar'da Şeyhülislam, [ilmiye sınıfı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0lmiye)nın başı sayılıyordu. Klasik [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) devrinde devlet görevlileri [kalemiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kalemiye), seyfiye ve [ilmiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0lmiye) olmak üzere üç sınıfa ayrılıyordu. İlmiye sınıfı, günümüzün Adalet ve Millî Eğitim Bakanlıkları ile Diyanet İşleri Başkanlığının görevlerini üstlenmiş durumdaydı. ![Şeyhülislam Musa Kazım Efendi (1910)](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/92/Musa_Kaz%C4%B1m_Efendi.jpg) *Şeyhülislam Musa Kazım Efendi (1910) (edited by Josiah Gilbert Holland, Richard Watson Gilder, public-domain)* [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) tarihinde sadrazam olmak için eğitim aranmazdı ama şeyhülislam olmak hatta bunun ilk basamağı olan kadılık, müftülük ve müderrislik için bile, medreselerin en yükseğini bitirmiş olmak gerekirdi. Bu durum; [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nun, şeyhülislamlığa verdiği değeri göstermesi açısından oldukça önemlidir. ## Dış bağlantılar - [T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı](https://web.archive.org/web/20060505225813/http://www.diyanet.gov.tr/english/tanitim.asp?id=4) ## Ayrıca bakınız - [Osmanlı Şeyhülislamları listesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C5%9Feyh%C3%BClislamlar%C4%B1_listesi) - [İlmiye sınıfı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0lmiye) [^1]: Osmanlıların ilk şeyhülislamı. [^2]: Özlenen Rehber Dergisi. [^3]: Şeyhülislam İstanbullu Mehmet Nuri Medeni Efendi Nedir?.