# Şehbâz-ı Bahrî > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eehb%C3%A2z-%C4%B1_Bahr%C3%AE > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Şehbâz-ı Bahrî, https://tr.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eehb%C3%A2z-%C4%B1_Bahr%C3%AE (CC-BY-SA-4.0) **Şehbâz-ı Bahrî** (Deniz Doğanı), [Osmanlı donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1)'nda 18. ve 19. yüzyılda kullanılan bazı [kalyon](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kalyon)lara verilen ad. ### Adı 1682 yılında [kadırga](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kad%C4%B1rga)dan [kalyon](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kalyon)a geçen [Osmanlı donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1)nda 18. yüzyılda üretilen kalyonlarda isim kullanılmaya başlandı. Bu çerçevede, isim tamlaması şeklinde konulan adların çoğu "*bahr*" (deniz) sözcüğünden ve daha çok yırtıcı hayvan adlarından oluşuyordu ve bu tamlamalar zafer ve başarıyı akıllara getiriyordu.[^1] Baş ve kıç figürleri yelken devrinde gemileri belirlemede kullanılan en önemli unsurlardan biriydi. Bu figürler ve kalyonlara verilen isimlerin temelde devletlerin denizler üzerinde kurmaya çalıştıkları denetim arzusunun ifadesiydi.[^2] ### 1735 üretimi Şehbâz-ı Bahrî kalyonu esasen XVIII. yüzyılda kullanılan tipik iki ambarlı kalyonlara kaydadeğer bir örnektir. Geminin minyatürüne göre alt [güverte](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCverte)de 12 adet [lombar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lombar) tasvir edilmiş olup, (bu lombarların arası 2 metre ve lombarların genişliği 0,8 metre kabul edilirse) geminin toplam uzunluğu yaklaşık 33 metre olarak hesaplanır.[^3] 44 topla donatılmış olan kalyon[^4] [Karadeniz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karadeniz)'de ve [Azak Denizi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azak_Denizi)'nde [Osmanlı donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1)nın üstünlüğüyle biten [1735-1739 Osmanlı-Rus Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/1735-1739_Osmanl%C4%B1-Rus_Sava%C5%9F%C4%B1)'nda faal görev aldı. [Azak Denizi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azak_Denizi)'nin batısındaki İnceki Boğazı'ndaki (bugün [Ukrayna](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ukrayna)'da *Heniçesk*) [İnceki Deniz Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0nceki_Deniz_Muharebesi)'nde (9-10 Temmuz 1737) Rus donanmasını mağlup eden ve karadaki Rus ordusuna ağır kayıplar verdiren[^5] Osmanlı donanmasında en faal kalyonlardan biri olarak öne çıktı.[^6] Savaşın son yılındaki 1739'daki seferinde gemiye Elhâc Abdülkerim Kaptan komuta ediyordu.[^7] Sonrasındaki barış döneminde [Akdeniz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Akdeniz) ve [Karadeniz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karadeniz)'de [derya muhafazası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Derya_muhafazas%C4%B1) görevlerinde bulunan kalyon 1758'de emekli edildi.[^8][^9] ### 1760 üretimi Şehbâz-ı Bahrî kalyonu 1758'de feshedildikten sonra 1760'ta inşa edilen yeni bir kalyona aynı ad verildi. Nitekim, bir kalyon feshedildikten sonra ismi başka bir kalyona verilebilmekteydi.[^10] 1774'te [kaptan-ı derya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kaptan-%C4%B1_derya)lığa 1789'da da [Sadrazam](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sadrazam)lığa getirilen [Cezayirli Gazi Hasan Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cezayirli_Gazi_Hasan_Pa%C5%9Fa)'nın 1761'de [Osmanlı donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1)na alındıktan sonra görev yaptığı ilk gemi Şehbâz-ı Bahrî kalyonu oldu.[^11] ### 1793 üretimi Şehbâz-ı Bahrî adıyla üretilen üçüncü [kalyon](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kalyon) [Bodrum Tersanesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bodrum_Tersanesi)'nde inşa edilerek 1793 yılında denize indirildi. [III. Selim](https://turkipedia.org/tr/wiki/III._Selim) döneminde [Osmanlı donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1)nda yapılan ıslahat çerçevesinde inşa edilen gemi 850 personel kapasiteli ve 74 topluydu.[^12][^13] [^1]: "Osmanlı Denizciliği (1700– 1770)", Yusuf Alperen Aydın, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul (2007), s.102 [^2]: "XVIII. Yüzyılda Kalyon Teknolojisi ve Osmanlı Kalyonları", Muharrem Sinan Dereli, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Akdeniz Dünyası Araştırmaları Bilim Dalı, İstanbul (2010), s.215 [^3]: "XVIII. Yüzyılda Kalyon Teknolojisi ve Osmanlı Kalyonları", Muharrem Sinan Dereli, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Akdeniz Dünyası Araştırmaları Bilim Dalı, İstanbul (2010), s.273 [^4]: "threedecks" sitesi, "Şehbâz-ı Bahrî" profili. [^5]: 1736-1739 Savaşlarında Karadeniz'de Osmanlı Donanması", İlhami Danış, İstanbul Üniversitesi, İstanbul (2007), s.70 [^6]: II. Dünya Savaşı Sonrası Türk Dış Politikasının Türk Donanmasına etkisi", Murat Güney, İstanbul Üniversitesi, İstanbul (2020), s.36 [^7]: "Osmanlı Denizciliği (1700– 1770)", Yusuf Alperen Aydın, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul (2007), s.335 [^8]: "Osmanlı Denizciliği (1700– 1770)", Yusuf Alperen Aydın, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul (2007), s.107 [^9]: Başbakanlık Osmanlı Arşivi, MAD 10364, s. 186 (29 Zilkade 1171/3 Eylül 1758) [^10]: "Kürekli ve Yelkenli Osmanlı Gemileri", İdris Bostan, İstanbul (2005), s.442 [^11]: "Cezayirli Gazi Hasan Paşa Kışlası", Deniz Kuvvetleri Komutanlığı yayınları, Ankara (2018), s.15-16 [^12]: "XVIII. Yüzyılda Batı Anadolu Kıyılarında Deniz Taşımacılığı", Sonay Kılıç, Aydın Adnan Menderes Üniversitesi, Aydın (2020), s.46 [^13]: "Bahriye’de Yapılan Islahat Hareketleri ve Bahriye Nezâreti’nin Kuruluşu (1789-1867)", Ali İhsan Gencer, 1985, s.118