# Şanlıurfa sadeyağı > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eanl%C4%B1urfa_sadeya%C4%9F%C4%B1 > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Şanlıurfa sadeyağı, https://tr.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eanl%C4%B1urfa_sadeya%C4%9F%C4%B1 (CC-BY-SA-4.0) - **Adı:** Şanlıurfa sadeyağı - **Alternatif isim:** Urfa yağı - **Ülke:** Türkiye - **Bölgesi:** Şanlıurfa - **Türü:** Süt ürünü - **Tipi:** Sade yağ - **Malzemeler:** koyun sütünden üretilen tereyağı - **Diğer:** Coğrafi işaret: Menşe adı (2018) **Şanlıurfa sadeyağı** veya **Urfa yağı**, [Şanlıurfa](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eanl%C4%B1urfa)'da yetiştirilen koyunların sütünden üretilen yöresel bir [sadeyağ](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sade_ya%C4%9F) türüdür. Su ve yağsız kuru madde bileşenlerinin büyük bölümünün uzaklaştırılmasıyla elde edilen ürün, ağırlıkça en az %99 oranında süt yağı içerir.[^1] Şanlıurfa Sadeyağı, 2018'de [menşe adı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Men%C5%9Fe_ad%C4%B1) olarak tescil edilmiştir.[^2] ## Özellikleri Şanlıurfa sadeyağını diğer sadeyağlardan ayıran başlıca özelliklerden biri, Şanlıurfa'da yetiştirilen [İvesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0vesi) koyunlarının sütünden üretilmesidir. Geleneksel üretimde kullanılan süt özellikle [Karaca Dağ](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karaca_Da%C4%9F) ve [Tek Tek Dağları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tek_Tek_Da%C4%9Flar%C4%B1_Mill%C3%AE_Park%C4%B1) çevresindeki meralarda otlatılan koyunlardan elde edilir.[^3][^4] Bu meralarda yetişen farklı bitkilerin koyunların beslenmesinde yer alması, sütün ve bundan elde edilen sadeyağın tat ve aroma özellikleriyle ilişkilendirilmiştir.[^5][^6] Coğrafi işaret şartnamesinde ürünün beyazımsı renkte, yumuşak, homojen ve pütürsüz yapıda olması öngörülür. Tuz oranı düşüktür ve üretimde genellikle tuz kullanılmaz.[^7] ## Üretimi ![Süt, krema ve yoğurt gibi farklı hammaddelerden sadeyağ üretiminde kullanılan işlem yollarını gösteren genel üretim akış şeması.](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3d/Sadeyag_production_flow_chart.svg/1280px-Sadeyag_production_flow_chart.svg.png) *Süt, krema ve yoğurt gibi farklı hammaddelerden sadeyağ üretiminde kullanılan işlem yollarını gösteren genel üretim akış şeması. (OpenAI ChatGPT (GPT-5.6 Sol). The SVG was created with AI assistance from an original text specification. Factual process data were based on Karakuş, Polat, Kamacı & Atasoy (2021), DOI: 10.29050/harranziraat.984787. The published figure itself was not copied. Kutlusafa, public-domain)* Geleneksel üretimde İvesi koyunlarından sağılan süt süzüldükten sonra kaynatılır ve mayalanarak [yoğurt](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yo%C4%9Furt) hâline getirilir. Yoğurt, soğuk su ilavesiyle yayıklanarak [tereyağı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tereya%C4%9F%C4%B1) elde edilir. [Yayıkaltı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yay%C4%B1kalt%C4%B1) ayrıldıktan sonra tereyağı yıkanır ve bir süre soğukta bekletilir.[^8] Tereyağı daha sonra 35–40 °C arasında eritilir. Yüzeyde oluşan köpük alınarak yağ dışındaki süt bileşenleri uzaklaştırılır. Yağ soğutulduktan sonra dipte kalan su ayrılır ve sadeyağ elde edilir. Tescil şartnamesine göre eritme sıcaklığının 40 °C'yi aşmaması gerekir. Ürüne isteğe bağlı olarak tuz eklenebilmekle birlikte geleneksel üretimde genellikle tuz kullanılmaz.[^9] Şanlıurfa'da yapılan daha eski bir araştırmada da yöredeki sadeyağın çoğunlukla koyun yoğurdundan elde edilen yayık tereyağının eritilerek su ve tortusundan ayrılmasıyla üretildiği belirtilmiştir.[^10] ## Şanlıurfa mutfağındaki yeri ve kullanımı Sadeyağ, [Şanlıurfa mutfağı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eanl%C4%B1urfa_mutfa%C4%9F%C4%B1)nda kullanılan temel yağlardan biridir. Yöresel mutfakta et yemekleri, köfteler, hamur işleri ve tatlıların hazırlanmasında yer alır.[^11] Şanlıurfa'da düğün, nişan ve sünnet gibi toplu yemeklerde verilen süpha yemeğinde hazırlanan ve yörede “tırşik” adıyla da anılan et kavurmada sadeyağ kullanılır. Bayramlarda ve özel günlerde hazırlanan [külünçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BCl%C3%BCn%C3%A7e) ile çeşitli boranı yemekleri de sadeyağın geleneksel kullanım alanları arasındadır.[^12] Coğrafi işaretli [Urfa keme boranısı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Boran%C4%B1), köftelik bulgur, [keme mantarı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Domalan) ve İvesi kuzusunun yanı sıra [Şanlıurfa biberi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0sot) ve Şanlıurfa sadeyağı kullanılarak hazırlanır.[^13] [Urfa pencer boranısı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Boran%C4%B1), kuzu içi, dolma, sarma, [hırtlevik](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C4%B1rtlevik), peynirli kadayıf, katmer, [baklava](https://turkipedia.org/tr/wiki/Baklava) da sadeyağ kullanılan yöresel yemek (ya da yörede tüketilen yemek) ve tatlılardandır.[^14] Sadeyağ, Şanlıurfa'nın geleneksel tatlılarında da kullanılır. Coğrafi işaretli [**Urfa şıllık tatlısında**](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9E%C4%B1ll%C4%B1k) yörede yetiştirilen koyunların sütünden elde edilen sadeyağ, tatlının ayırt edici malzemelerinden biridir ve şerbete katılır.[^15] Külünçe de baharatlarla birlikte sadeyağ kullanılan ve özellikle bayramlarda hazırlanan geleneksel hamur işleri arasında gösterilir.[^16] ### Baklava üretimindeki yeri Şanlıurfa sadeyağının kullanımı yöresel Şanlıurfa yemekleriyle sınırlı değildir. Kendine özgü tat ve aroması nedeniyle baklava başta olmak üzere tatlı ve pastacılık sektöründe de kullanılmaktadır.[^17][^18] Özellikle [Gaziantep](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gaziantep)'teki baklava üretiminde Şanlıurfa'dan temin edilen sadeyağın kullanıldığı çeşitli kaynaklarda aktarılmıştır.[^19] Baklava ustası Mehmet Üstüneller, Şanlıurfa sadeyağını farklı bölgelerden temin ettiği sadeyağlarla karşılaştırdığını ve baklava üretiminde Urfa sadeyağını tercih ettiğini belirtmiştir.[^20] Baklavacı Nejat Güllü de kendi işletmelerinde baklava ve diğer ürünlerin üretiminde Urfa sadeyağı kullandıklarını açıklamış, bu hammaddenin üretimi için Şanlıurfa'da süt ürünleri tesisi kurulmasına yönelik yatırım yapmıştır.[^21] ## Coğrafi işaret Şanlıurfa Ticaret Borsası, ürünün coğrafi işaret tescili için 3 Mart 2015'te başvuruda bulundu. **Şanlıurfa Sadeyağı (Urfa Yağı)**, 6 Temmuz 2018'de 363 tescil numarasıyla menşe adı olarak tescil edildi. Coğrafi sınırı Şanlıurfa ilinin tamamıdır.[^22][^23] ## Ayrıca bakınız - [Tonya tereyağı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tonya_tereya%C4%9F%C4%B1) - Türkiye'de menşe adıyla tescilli başka bir yöresel tereyağı - [Ghee](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ghee) - [Güney Asya](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCney_Asya) mutfağına özgü bir sade yağ türü [^1]: Şanlıurfa Sadeyağı (Urfa Yağı) Coğrafi İşaret Sicil Belgesi. Türk Patent ve Marka Kurumu, 6 Temmuz 2018. [^2]: Şanlıurfa Sadeyağı (Urfa Yağı). Türk Patent ve Marka Kurumu. [^3]: Şanlıurfa Sadeyağı (Urfa Yağı) Coğrafi İşaret Sicil Belgesi. Türk Patent ve Marka Kurumu, 6 Temmuz 2018. [^4]: Şanlıurfa Pencer (Pazı) Boranısı. Kültür ve Turizm Bakanlığı. [^5]: Şanlıurfa Sadeyağı (Urfa Yağı) Coğrafi İşaret Sicil Belgesi. Türk Patent ve Marka Kurumu, 6 Temmuz 2018. [^6]: Çelik, Şerafettin. Karacadağ Bölgesinde Üretilen Şanlıurfa Sadeyağı ile Tulum Yağının Bazı Kalite Karakteristikleri. KSÜ Tarım ve Doğa Dergisi, 2020, s. 1200-1208. [^7]: Şanlıurfa Sadeyağı (Urfa Yağı) Coğrafi İşaret Sicil Belgesi. Türk Patent ve Marka Kurumu, 6 Temmuz 2018. [^8]: Şanlıurfa Sadeyağı (Urfa Yağı) Coğrafi İşaret Sicil Belgesi. Türk Patent ve Marka Kurumu, 6 Temmuz 2018. [^9]: Şanlıurfa Sadeyağı (Urfa Yağı) Coğrafi İşaret Sicil Belgesi. Türk Patent ve Marka Kurumu, 6 Temmuz 2018. [^10]: Atasoy, Ahmet Ferit. Şanlıurfa'da Üretilen ve Satışa Sunulan Sadeyağların (Urfa Yağı) Serbest Yağ Asitleri Bileşiminin Belirlenmesi Üzerine Bir Araştırma. Harran Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 2010, s. 9-12. [^11]: Şanlıurfa Geleneksel Mutfak Kültürü ve Yemek Ortamları. Şanlıurfa Valiliği. [^12]: Esmer, Başak. 8. Uluslararası Batı Asya Turizm Araştırmaları Kongresi Bildiri Kitabı. Şırnak Üniversitesi Yayınları, 2024, s. 228-233. [^13]: Urfa Keme Boranisi Yemeği / Şanlıurfa Keme Boranisi Yemeği. Kültür ve Turizm Bakanlığı. [^14]: Şanlıurfa Pencer (Pazı) Boranısı. Kültür ve Turizm Bakanlığı. [^15]: Urfa Şıllık Tatlısı (Şanlıurfa Şıllık Tatlısı). Kültür ve Turizm Bakanlığı. [^16]: Esmer, Başak. 8. Uluslararası Batı Asya Turizm Araştırmaları Kongresi Bildiri Kitabı. Şırnak Üniversitesi Yayınları, 2024, s. 228-233. [^17]: Çelik, Şerafettin. Karacadağ Bölgesinde Üretilen Şanlıurfa Sadeyağı ile Tulum Yağının Bazı Kalite Karakteristikleri. KSÜ Tarım ve Doğa Dergisi, 2020, s. 1200-1208. [^18]: Esmer, Başak. 8. Uluslararası Batı Asya Turizm Araştırmaları Kongresi Bildiri Kitabı. Şırnak Üniversitesi Yayınları, 2024, s. 228-233. [^19]: Etgü, Müslüm. Baklavanın 'lezzet iksiri' sadeyağ tescillendi. Anadolu Ajansı, 11 Aralık 2018. [^20]: Etgü, Müslüm. Baklavanın 'lezzet iksiri' sadeyağ tescillendi. Anadolu Ajansı, 11 Aralık 2018. [^21]: Güllüoğlu ABD'deki mağaza sayısını beşe çıkaracak. Milliyet, 1 Eylül 2010. [^22]: Şanlıurfa Sadeyağı (Urfa Yağı) Coğrafi İşaret Sicil Belgesi. Türk Patent ve Marka Kurumu, 6 Temmuz 2018. [^23]: Şanlıurfa Sadeyağı (Urfa Yağı). Türk Patent ve Marka Kurumu.