# İyd-i Millî

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0yd-i_Mill%C3%AE
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: İyd-i Millî, https://tr.wikipedia.org/wiki/%C4%B0yd-i_Mill%C3%AE (CC-BY-SA-4.0)

![1911 yılındaki İyd-i Millî kutlamaları esnasında süvari alayının Edirne'ye girişinden bir görünüm](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3c/%C4%B0yd-i_Mill%C3%AE.JPG)
*1911 yılındaki İyd-i Millî kutlamaları esnasında süvari alayının Edirne'ye girişinden bir görünüm (NTV Tarih, public-domain)*

![Karagöz gazetesinin İyd-i Millî için hazırladığı ilk sayfası, 23 Temmuz 1909.](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a5/Karag%C3%B6z%2C_sayi_103%2C_10_Temmuz_1325R.jpg/1280px-Karag%C3%B6z%2C_sayi_103%2C_10_Temmuz_1325R.jpg)
*Karagöz gazetesinin İyd-i Millî için hazırladığı ilk sayfası, 23 Temmuz 1909. (sahib-i imtiyaz: Ali Fuad, Sahibi: Karabet Karagöz, Burhan Cahid \[Morkaya\], Orhan Seyfi \[Orhon\], R. Ahmed, Sedad Simâvi, Refik Ahmed; mesul müdür: A. Sâmi, heyet-i tahririye müdürü: Ali Haydar, Aka Gündüz, Ali Fuad, Ali Haydar, Baha Tevfik, Burhan Cahid; müdür-i umûr: Mahmud Sadık; Umumi Neşriyat ve, public-domain)*

**İyd-i Millî**, [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nda 1909'dan itibaren, [İkinci Meşrutiyet](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0kinci_Me%C5%9Frutiyet)'in ilan tarihi olan 23 Temmuz günü kutlanmaya başlayan millî bayram.[^1] Osmanlı İmparatorluğu'ndaki tek millî bayram olan İyd-i Millî'nin kutlanmasına 1923'te [Türkiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye)'nin kurulmasının ardından da devam edilmiş ve 1934 yılında son kez kutlandıktan sonra 27 Mayıs 1935 tarihinde kabul edilen kanunla kaldırılmıştır.

## Tarihi

Ülkede bir millî bayram günü oluşturma konusu ilk olarak [Maarif Nazırlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ma%C3%A2rif-i_Um%C3%BBmiye_Nez%C3%A2reti) memurlarından [Mehmed Ziya Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ziya_G%C3%B6kalp)'in başvurusu üzerine, [İzmit](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0zmit) [mebusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Milletvekili) [Ahmed Müfid Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmed_M%C3%BCfid_Bey)'in [Meclis-i Mebûsan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Meclis-i_Meb%C3%BBsan)'ın 21 Ocak 1909 tarihli oturumunda ilgili önergeyi okunmasıyla gündeme geldi.[^2] Bu önerge 26 Ocak 1909 tarihindeki meclis oturumunda görüşülürken [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul) mebusu [Hüseyin Cahit Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCseyin_Cahit_Yal%C3%A7%C4%B1n), devletin kuruluşu yerine İkinci Meşrutiyet'in ilan edildiği 23 Temmuz gününün millî bayram olarak kullanılmasını önerdi.[^3] Mecliste yapılan oylama sonucunda konunun Layiha Encümeni'ne gönderilmesi kabul edildi.[^4] Meclisin 1 Haziran 1909 tarihli oturumunda Layiha Encümeni'nden gelen mazbatanın okunup, oylamaya sunulmasının ardından 23 Temmuz gününün bayram olarak kullanılmasına karar verildi.[^5] Bu karar, sonrasında [Sadrazam](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sadrazam) [Hüseyin Hilmi Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCseyin_Hilmi_Pa%C5%9Fa)'ya sunuldu ve 30 Haziran 1909 tarihli Bakanlar Kurulu kararıyla 23 Temmuz'da resmî kutlamalar yapılması konusunun meclis tarafından onaylanması konusundaki tezkere Meclis-i Mebusan Riyasetine gönderildi.[^6] 5 Temmuz 1909 tarihinde düzenlenen Meclis-i Mebusan oturumunun ilk celsesinde okunan tezkere kabul edilerek yasalaştı.[^7] Bu yöndeki kararname, 6 Temmuz 1909 tarihli [*Takvim-i Vekayi*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Takv%C3%AEm-i_Vek%C3%A2yi) gazetesinde yayımlandı.[^8]

23 Temmuz 1909 tarihli, [İttihat ve Terakki Cemiyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ttihat_ve_Terakki)nin sözcüsü niteliğindeki [*Tanin*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tanin) gazetesinde İyd-i Millî ([Osmanlı Türkçesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1ca): Millî bayram) terimi ilk defa kullanıldı.[^9] İlk İyd-i Millî 23 Temmuz 1909 tarihinde, hem başkent İstanbul hem de imparatorluğun diğer şehirlerinde kutlandı.[^10] [Şişli](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Ei%C5%9Fli)'deki Hürriyet Tepesi'nde düzenlenen ve Padişah [V. Mehmed](https://turkipedia.org/tr/wiki/V._Mehmed)'in de katıldığı kutlamalarda, [31 Mart İsyanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/31_Mart_Vakas%C4%B1)'nda ölenlerin anısına yapılan [Abide-i Hürriyet](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%82bide-i_H%C3%BCrriyet)'in temeli atıldı.[^11] 1910 yılındaki kutlamalarda [Osmanlı Donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1)'nın geçit töreni de yer aldı.[^12] 1911 yılındaki kutlamalar esnasında, yapımı tamamlanan Abide-i Hürriyet açıldı.[^13] Sonraki yıllarda da tören ve geçitlerle kutlanan bayram, [I. Dünya Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._D%C3%BCnya_Sava%C5%9F%C4%B1) sebebiyle 1915 yılında sadece Sadrazam [Said Halim Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Said_Halim_Pa%C5%9Fa) tarafından verilen bir ziyafetle kutlandı.[^14] 1918'de yapılan törenlerin ardından ise, ülkenin işgal altında olması sebebiyle kutlama yapılmadı.[^15]

Beş yıllık aranın ardından, 1923 yılında [Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCd%C3%A2faa-i_hukuk_cemiyetleri) tarafından düzenlenen törenlerle İyd-i Millî tekrar kutlanmaya başladı.[^16] [Cumhuriyet'in ilan](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye%27de_cumhuriyetin_ilan%C4%B1) edilip, [Türkiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye)'nin kurulmasının ardından İyd-i Millî kutlanmaya devam etti.[^17] 1925 yılında, cumhuriyetin ilan edildiği gün olan 29 Ekim'in [Cumhuriyet Bayramı](https://turkipedia.org/tr/wiki/29_Ekim_Cumhuriyet_Bayram%C4%B1) olarak millî bayram ilan edilmesiyle İyd-i Millî'nin önemi azaldı.[^18] 27 Mayıs 1935'te kabul edilen "Ulusal bayram ve genel tatiller hakkında kanun" ile birlikte ise sadece 29 Ekim'in millî bayram olarak kutlanması ve İyd-i Millî'nin kaldırılması yasalaştı.[^19]

[^1]: Döneme ve duruma göre değişen resmî bayramlar. NTV Tarih, Mayıs 2012, s. sf. 48.
[^2]: Yamak, Sanem; sf. 4
[^3]: Yamak, Sanem; sf. 4
[^4]: Yamak, Sanem; sf. 5
[^5]: Yamak, Sanem; sf. 5
[^6]: Yamak, Sanem; sf. 5
[^7]: Yamak, Sanem; sf. 5
[^8]: Yamak, Sanem; sf. 5
[^9]: Döneme ve duruma göre değişen resmî bayramlar. NTV Tarih, Mayıs 2012, s. sf. 48.
[^10]: Yamak, Sanem; sf. 8
[^11]: Yamak, Sanem; sf. 9
[^12]: Yamak, Sanem; sf. 14
[^13]: Yamak, Sanem; sf. 15
[^14]: Yamak, Sanem; sf. 17
[^15]: Yamak, Sanem; sf. 18
[^16]: Yamak, Sanem; sf. 18
[^17]: Döneme ve duruma göre değişen resmî bayramlar. NTV Tarih, Mayıs 2012, s. sf. 48.
[^18]: Yamak, Sanem; sf. 18
[^19]: Yamak, Sanem; sf. 18