# İsot > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0sot > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: İsot, https://tr.wikipedia.org/wiki/%C4%B0sot (CC-BY-SA-4.0) ![Öğütülmüş isot baharatı](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/56/Flaked_Isot_Chili.jpg/1280px-Flaked_Isot_Chili.jpg) *Öğütülmüş isot baharatı (Fornax, CC-BY-SA-3.0)* - **Adı:** İsot - **Ülke:** Türkiye - **Bölgesi:** Şanlıurfa - **Türü:** Baharat - **Tipi:** Pul biber - **Malzemeler:** Olgunlaşmış kırmızı biber - **Diğer:** Coğrafi işaretli ürün: Şanlıurfa Biberi (menşe adı, 2002) **İsot**; **Şanlıurfa biberi**, **Urfa biberi** veya **isot biberi** olarak da anılan, [Şanlıurfa](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eanl%C4%B1urfa) ve çevresinde [biber](https://turkipedia.org/tr/wiki/Biber) için kullanılan yöresel ad ve özellikle olgunlaşmış kırmızı biberlerin kurutulup işlenmesiyle elde edilen bir [baharat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Baharat)tır. Yörede kurutulmamış biber **taze isot**, kurutularak [pul biber](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pul_biber) hâline getirilen ürün ise **kuru isot** olarak adlandırılır.[^1] İsot üretiminde kullanılan Urfa tipi kırmızı biberler genel olarak [*Capsicum annuum*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Capsicum_annuum) L. türü kapsamında değerlendirilir.[^2][^3] [Türk Patent ve Marka Kurumu](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Patent_ve_Marka_Kurumu) sicilinde ürün **Şanlıurfa Biberi** adıyla [menşe adı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Men%C5%9Fe_ad%C4%B1) olarak korunmaktadır. [Coğrafi işaret](https://turkipedia.org/tr/wiki/Co%C4%9Frafi_i%C5%9Faret_%28T%C3%BCrkiye%29) tek bir biber [kültivarını](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BCltivar) tanımlamaz; sicil belgesinde Şanlıurfa Biberi kapsamında farklı biber tiplerine yer verilir.[^4][^5] ## Adlandırma Şanlıurfa'da *isot* sözcüğü yalnız kurutulmuş baharat için kullanılmaz. Biberin taze hâli “taze isot”, kurutulmuş hâli ise “kuru isot” olarak adlandırılır. Kurutma ve işleme sürecinin bütünü yörede “isot çıkarma” olarak da bilinir.[^6] [Nişanyan Sözlük](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sevan_Ni%C5%9Fanyan), *isot* sözcüğünü tarihî Türkçedeki *issi ot* birleşimiyle ilişkilendirir. Kaynağa göre *issi ot* biçimi 15. yüzyıldan itibaren yakıcı baharatlar için kullanılmış; *ısıot* ve *isot* biçimleri ise 1932 tarihli *Anadilden Derlemeler****de***[^7]*** biber anlamıyla kaydedilmiştir.***[^8] ## Şanlıurfa Biberi TÜRKPATENT'in coğrafi işaret sicilinde **Şanlıurfa Biberi**, coğrafi sınırı Şanlıurfa ili olan bir [menşe adı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Men%C5%9Fe_ad%C4%B1) olarak kayıtlıdır. Başvurusu Şanlıurfa Belediyesi tarafından 25 Ağustos 2000'de yapılmış ve 26 Şubat 2002'de tescil edilmiştir. Sicil belgesinde kullanılacağı ürün “biber (isot)” olarak belirtilmiştir.[^9][^10] Şanlıurfa Biberi tek bir botanik çeşit veya kültivar adı değildir. Coğrafi işaret sicil belgesinde farklı biber tiplerine yer verilirken, [Tarım ve Orman Bakanlığının](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tar%C4%B1m_ve_Orman_Bakanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) Şanlıurfa tarımına ilişkin çalışmalarında isot üretiminde kullanılan kırmızı biber *Capsicum annuum* L. türü kapsamında ele alınmaktadır.[^11][^12] Şanlıurfa'da Urfa biberinin farklı yerel genotip ve çeşitleri bulunur. [Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğünün](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tar%C4%B1m_ve_Orman_Bakanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) çalışmalarında bu popülasyonlardan saf hatların ve standart çeşitlerin geliştirilmesi üzerinde çalışılmıştır. Bu çalışmalar sonucunda geliştirilen çeşitlerden biri **İnan 3363**tür.[^13] ## Üretimi İsot baharatı geleneksel veya endüstriyel yöntemlerle üretilebilir. Her iki yöntemde de olgunlaşmış kırmızı biberler ayıklanır, sap ve tohumlarından ayrılır, kurutulur ve öğütülerek pul hâline getirilir.[^14] ### Geleneksel üretim Geleneksel üretimde tam olgunluğa ulaşmış kırmızı biberler yıkandıktan ve ayıklandıktan sonra birkaç parçaya bölünerek güneşte ön kurutmaya bırakılır. Ardından biberler şeffaf torbalarda güneş altında bekletilir. Yörede “terletme” olarak bilinen bu işlem sırasında biberlerin rengi koyu kırmızı ve mora doğru değişir. Biberler daha sonra yeniden kurutularak öğütülür. Ürüne isteğe bağlı olarak tuz ve zeytinyağı eklenebilir.[^15] Şanlıurfa'daki geleneksel uygulamada kurutma ve terletme süreleri hava sıcaklığına, güneşlenmeye ve istenen renge göre değişebilir. Kırmızı, mor ve daha koyu renkli isotlar arasındaki fark esas olarak biberlerin kurutma ve terletme süresinden kaynaklanır; koyu rengin elde edilmesi için ayrıca renklendirici kullanılması gerekmez.[^16] ### Endüstriyel üretim Endüstriyel yöntemde biberler güneşte veya kontrollü sıcaklıktaki kurutucularda kurutulabilir. Öğütülen pul biber belirli miktarda nemlendirilerek ısıya maruz bırakılır ve renginin koyulaşması sağlanır. Daha sonra tuz ve yağ eklenebilir.[^17][^18] Geleneksel ve endüstriyel yöntemlerle üretilen isotların fizikokimyasal ve renk özellikleri birbirinden farklılık gösterebilir. 2016 tarihli bir araştırmada geleneksel üretimle elde edilen isotun toplam karotenoid miktarı ve bazı renk değerlerinin fabrikasyon üründen daha yüksek olduğu belirlenmiştir.[^19] ## Mutfakta kullanımı İsot, [Şanlıurfa mutfağı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eanl%C4%B1urfa_mutfa%C4%9F%C4%B1)nın temel baharatlarından biridir. Yemeklere acılık, renk ve aroma vermek amacıyla kullanılır. Özellikle [çiğ köfte](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87i%C4%9F_k%C3%B6fte) ve [lahmacun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lahmacun)un hazırlanmasında önemli bir bileşendir. Ayrıca kebaplarda, çorbalarda ve çeşitli et ve sebze yemeklerinde kullanılır.[^20][^21] Şanlıurfa'nın coğrafi işaretli bazı yemeklerinin resmî tescil belgelerinde de malzeme olarak **Şanlıurfa Biberi (isot)** kullanılması gerekir. [Urfa Lahmacunu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lahmacun) ve [Urfa Yumurtalı Köfte](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87i%C4%9F_k%C3%B6fte) bunlar arasındadır.[^22][^23] ## Ayrıca bakınız - [Paprika](https://turkipedia.org/tr/wiki/Paprika) [^1]: Benek, Sedat. Urfalıların Meşhur Baharatı: İsot. Şanlıurfa Kültür Sanat Tarih ve Turizm Dergisi, 2019, s. 42-48. [^2]: Şanlıurfa Tarım Master Planı. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı, Şanlıurfa Tarım İl Müdürlüğü, Mayıs 2006. [^3]: Korkmaz, Aziz. Geleneksel ve Fabrikasyon Yöntemiyle Üretilen İsot Baharatlarının Bazı Fizikokimyasal ve Renk Özelliklerinin Belirlenmesi. Harran Tarım ve Gıda Bilimleri Dergisi, 2016, s. 204-213. [^4]: Şanlıurfa Biberi. Türk Patent ve Marka Kurumu. [^5]: Şanlıurfa Biberi Coğrafi İşaret Tescil Belgesi. Türk Patent Enstitüsü. [^6]: Benek, Sedat. Urfalıların Meşhur Baharatı: İsot. Şanlıurfa Kültür Sanat Tarih ve Turizm Dergisi, 2019, s. 42-48. [^7]: Zübeyr, Hamit. Anadilden Derlemeler. Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü. [^8]: isot. [^9]: Şanlıurfa Biberi. Türk Patent ve Marka Kurumu. [^10]: Şanlıurfa Biberi Coğrafi İşaret Tescil Belgesi. Türk Patent Enstitüsü. [^11]: Şanlıurfa Biberi Coğrafi İşaret Tescil Belgesi. Türk Patent Enstitüsü. [^12]: Şanlıurfa Tarım Master Planı. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı, Şanlıurfa Tarım İl Müdürlüğü, Mayıs 2006. [^13]: 2019 Yılı Bahçe Bitkileri PDT Proje Özetleri. Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü. [^14]: Korkmaz, Aziz. Geleneksel ve Fabrikasyon Yöntemiyle Üretilen İsot Baharatlarının Bazı Fizikokimyasal ve Renk Özelliklerinin Belirlenmesi. Harran Tarım ve Gıda Bilimleri Dergisi, 2016, s. 204-213. [^15]: Korkmaz, Aziz. Geleneksel ve Fabrikasyon Yöntemiyle Üretilen İsot Baharatlarının Bazı Fizikokimyasal ve Renk Özelliklerinin Belirlenmesi. Harran Tarım ve Gıda Bilimleri Dergisi, 2016, s. 204-213. [^16]: Benek, Sedat. Urfalıların Meşhur Baharatı: İsot. Şanlıurfa Kültür Sanat Tarih ve Turizm Dergisi, 2019, s. 42-48. [^17]: Şanlıurfa Biberi Coğrafi İşaret Tescil Belgesi. Türk Patent Enstitüsü. [^18]: Korkmaz, Aziz. Geleneksel ve Fabrikasyon Yöntemiyle Üretilen İsot Baharatlarının Bazı Fizikokimyasal ve Renk Özelliklerinin Belirlenmesi. Harran Tarım ve Gıda Bilimleri Dergisi, 2016, s. 204-213. [^19]: Korkmaz, Aziz. Geleneksel ve Fabrikasyon Yöntemiyle Üretilen İsot Baharatlarının Bazı Fizikokimyasal ve Renk Özelliklerinin Belirlenmesi. Harran Tarım ve Gıda Bilimleri Dergisi, 2016, s. 204-213. [^20]: Korkmaz, Aziz. Geleneksel ve Fabrikasyon Yöntemiyle Üretilen İsot Baharatlarının Bazı Fizikokimyasal ve Renk Özelliklerinin Belirlenmesi. Harran Tarım ve Gıda Bilimleri Dergisi, 2016, s. 204-213. [^21]: Benek, Sedat. Urfalıların Meşhur Baharatı: İsot. Şanlıurfa Kültür Sanat Tarih ve Turizm Dergisi, 2019, s. 42-48. [^22]: Urfa Lahmacunu Coğrafi İşaret Tescil Belgesi. Türk Patent ve Marka Kurumu. [^23]: Urfa Yumurtalı Köfte Coğrafi İşaret Tescil Belgesi. Türk Patent ve Marka Kurumu.