# İsmail bin Hammâd el-Cevherî > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0smail_bin_Hamm%C3%A2d_el-Cevher%C3%AE > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: İsmail bin Hammâd el-Cevherî, https://tr.wikipedia.org/wiki/%C4%B0smail_bin_Hamm%C3%A2d_el-Cevher%C3%AE (CC-BY-SA-4.0) **İsmail bin Hammâd el-Cevherî ** (ابو نصرإسماعيل بن حماد الجوهري; doğum adı **İmam Ebu Nasr İsmail Bin Hammad'ül Cevherî El-Farabi**, 940 [Farab](https://turkipedia.org/tr/wiki/Otrar) – 1002 veya 1008 [Nişabur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ni%C5%9Fabur)), sözlükbilimci, yazar ve mucit. ## Hayatı Tam tarihi bilinmemekle birlikte 940 civarında [Farab](https://turkipedia.org/tr/wiki/Otrar)'da (Otrar) doğdu.[^1] Farab'da öğrendiği [Arapça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arap%C3%A7a)sını önce [Bağdat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Fdat), ardından [Hicaz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hicaz)'da geliştirdi.[^2] Sonra [Horasan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Horasan)'a gelerek önve [Damğan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Damgan)'a, ardından [Nişabur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ni%C5%9Fabur)'a yerleşerek[^3] ilk eseri, önemli bir [Arapça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arap%C3%A7a) sözlük olan *al-Ṣiḥāḥ fī al-lughah* (الصحاح في اللغة)'ı yazdı.[^4] Bu eser [Vankulu Mehmed Efendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vankulu_Mehmed_Efendi) tarafından [16. yüzyıl](https://turkipedia.org/tr/wiki/16._y%C3%BCzy%C4%B1l)da Vankulu Lugatı[^5] adı altında Türkçeye çevrildi ve 1729 yılında bu eser [İbrahim Müteferrika](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0brahim_M%C3%BCteferrika)'nın matbaada bastığı ilk kitap unvanını aldı.[^6] Cevherî uçuş denemesi yapmak için kendi imal ettiğı tahta kanatları iki koluna bağlayarak Nişabur'da bir camiinin damına çıktı. Orada toplanan halka: "*Ey ahali benim yaptığım buluşu şimdiye kadar kimse yapmamıştır. Sizin gözlerinizin önünde şimdi uçacağım. Dünyada yapılacak en mühim şey göklere uçmaktadır. Ben de onu yapacağım*" diyerek camiinin damından atladı fakat bir müddet uçtuktan sonra düşerek hayatını kaybetti.[^7] Bu deneme kaynaklarda [Wright Kardeşler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Wright_Karde%C5%9Fler)den 900 yıl önce yapılmış en eski uçuş denemesi olarak gösterilir.[^8] [9. yüzyıl](https://turkipedia.org/tr/wiki/9._y%C3%BCzy%C4%B1l)da [Endülüs](https://turkipedia.org/tr/wiki/End%C3%BCl%C3%BCs)'te yaşamış [Berberi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Berberiler) [astronom](https://turkipedia.org/tr/wiki/Astronom) [Abbas ibn Firnas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abbas_bin_Firn%C3%A2s)'ün ilk [planör](https://turkipedia.org/tr/wiki/Plan%C3%B6r)ünden feyzaldığı iddia edilmektedir. ## Etkisi Cevherî'nin bu denemesi 17.yüzyılda [Hezârfen Ahmed Çelebi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hez%C3%A2rfen_Ahmed_%C3%87elebi) ve [Lagâri Hasan Çelebi](https://turkipedia.org/tr/wiki/L%C3%A2gar%C3%AE_Hasan_%C3%87elebi) gibi isimlere esin kaynağı olmuştur. [^1]: Thatcher, Griffithes W., s. 281. [^2]: Haywood, John A.. Arabic Lexicography: Its History.... 1965. [^3]: Thatcher, Griffithes W., s. 281. [^4]: Haywood, John A.. Arabic Lexicography: Its History.... 1965. [^5]: Çelik, Recep. Türkçenin İlk Matbu Eseri: Vankulu Lugatı. Türkiye Dil ve Edebiyat Derneği. [^6]: Arşivlenmiş kopya. [^7]: Prof. Dr. Habil Arslan, Terzioğlu. Türk-İslam Kültür çevresindeki IX.Yüzyıldan XVIII. Yüzyıl Sonuna Kadar Uçma Denemeleri ve Tekniğe Ait El Yazma Eserler. derintarih.blogcu.com, 28 Şubat 2009. [^8]: Boitani, Piero. Winged words: flight in poetry and history. 2007, s. 37.