# İskender Paşa Camii (Diyarbakır)

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0skender_Pa%C5%9Fa_Camii_(Diyarbak%C4%B1r)
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: İskender Paşa Camii (Diyarbakır), https://tr.wikipedia.org/wiki/%C4%B0skender_Pa%C5%9Fa_Camii_%28Diyarbak%C4%B1r%29 (CC-BY-SA-4.0)

- **Görüntü:** Diyarbakır Iskender Paşa Mosque 7711.jpg
- **Durum:** Aktif
- **Mimari tarz:** Osmanlı
- **Adres:** İskender Paşa Mah. Uzun Sokak No:3, 21300 Sur/Diyarbakır
- **Konum:** Sur, Diyarbakır, Türkiye
- **Yaptıran:** Çerkes İskender Paşa
- **Malzeme:** Bazalt

**İskender Paşa Camii**, [Diyarbakır](https://turkipedia.org/tr/wiki/Diyarbak%C4%B1r)'ın [Sur ilçesinde](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sur%2C_Diyarbak%C4%B1r) yer alan [cami](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cami)dir. [Diyarbekir Eyaleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Diyarbekir_%28eyalet%29)'nin 12. Osmanlı Valisi [Çerkes İskender Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87erkes_%C4%B0skender_Pa%C5%9Fa)'nın emriyle 1551[^1][^2] ya da 1554[^3] yılında caminin yapımına başlanmış ve 1557'te[^4] tamamlanmıştır. Bazı kaynaklarda caminin mimarı olarak [Mimar Sinan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mimar_Sinan)'ın kaydedildiği ifade edilmekteyse de bu konuda netlik söz konusu değildir.[^5]

## Mimarisi

Cami, tek [kubbe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kubbe)li ve kare planlıdır. Sadece [harim](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sah%C4%B1n)le bağlantısı olmayan fakat ona bitişik konumdaki tabhâne şeklinde iki küçük mekânla ufak bir farklılık göstermektedir.[^6] Harime göre yan cephelerinde dışarıya doğru taşan [son cemaat yeri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Son_cemaat_yeri) beş bölümlüdür.[^7] Büyük orta kubbesi alçak tromplara basan bu caminin beş gözlü son cemaat [revak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Revak)ı eski bir tarihte çökmüş, 1953 yılında yapılan tamirde revakın üstü düz bir [betonarme](https://turkipedia.org/tr/wiki/Betonarme) plakla örtülmüştür.[^8] Yedi kemer üzerine bina edilen[^9] son cemaat yeri yanlara taşarken arkalarına, harime bitişik olarak birer tek katlı ufak hücre eklenmiş, böylece [avlu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avlu) yüzü daha enli ve görkemli kılınmıştır.[^10] Son cemaat yeri sadece bazalt taşıyla inşa edilmişken beden duvarlarında ise almaşık örgülü siyah ve beyaz renkteki taşlar kullanılmıştır.[^11] Vakfiyede kaydedildiği üzere, caminin yüksek bir kubbesi ve minaresi mevcuttur.[^12]

Caminin kuzeyinde doğu-batı yönünde iki hücre inşa edilmiş ve bunlar garip ilim ve irfan ehli için terk ve tahsis edilmiştir.[^13] Yine kuzeydeki boşlukta, kapının karşısında demir parmaklıkla çevrili, sekiz köşeli bir havuz inşa edilerek, her dilimine [abdest](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abdest) almak için ikişer kurna konulmuştur.[^14]

Camide süslemeler taş, mermer ve [çini](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ini) üzerine uygulanmıştır.[^15] Taş süslemeler [kalker](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kire%C3%A7_ta%C5%9F%C4%B1) ve bazalt üzerine oyma tekniğiyle oluşturulmuştur.[^16] Mermer, dış mimaride kısıtlı olarak kullanılmıştır.[^17] Dış mimaride süsleme cepheler ve minarede kullanılmıştır.[^18]

[^1]: Kuran, Aptullah. Mimar Sinan'ın Camileri. <http://acikerisim.fsm.edu.tr:8080/xmlui/bitstream/handle/11352/1771/Kuran%20%283%29.pdf?sequence=1&isAllowed=y>
[^2]: İSKENDER PAŞA CAMİİ ve TÜRBESİ - TDV İslâm Ansiklopedisi. <https://islamansiklopedisi.org.tr/iskender-pasa-camii-ve-turbesir>
[^3]: Özçelik, Metin. Diyarbakır Merkez Maddi Kültür Varlıkları. Dicle Üniversitesi, 2011, s. 22.
[^4]: Özçelik, Metin. Diyarbakır Merkez Maddi Kültür Varlıkları. Dicle Üniversitesi, 2011, s. 22.
[^5]: Oflaz, Mustafa. İskender Paşa Vakıfları. <https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/843285>
[^6]: İSKENDER PAŞA CAMİİ ve TÜRBESİ - TDV İslâm Ansiklopedisi. <https://islamansiklopedisi.org.tr/iskender-pasa-camii-ve-turbesir>
[^7]: İSKENDER PAŞA CAMİİ ve TÜRBESİ - TDV İslâm Ansiklopedisi. <https://islamansiklopedisi.org.tr/iskender-pasa-camii-ve-turbesir>
[^8]: Kuran, Aptullah. Mimar Sinan'ın Camileri. <http://acikerisim.fsm.edu.tr:8080/xmlui/bitstream/handle/11352/1771/Kuran%20%283%29.pdf?sequence=1&isAllowed=y>
[^9]: Oflaz, Mustafa. İskender Paşa Vakıfları. <https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/843285>
[^10]: Özçelik, Metin. Diyarbakır Merkez Maddi Kültür Varlıkları. Dicle Üniversitesi, 2011, s. 22.
[^11]: İSKENDER PAŞA CAMİİ ve TÜRBESİ - TDV İslâm Ansiklopedisi. <https://islamansiklopedisi.org.tr/iskender-pasa-camii-ve-turbesir>
[^12]: Oflaz, Mustafa. İskender Paşa Vakıfları. <https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/843285>
[^13]: Oflaz, Mustafa. İskender Paşa Vakıfları. <https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/843285>
[^14]: Oflaz, Mustafa. İskender Paşa Vakıfları. <https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/843285>
[^15]: Baş, Gülsen. DİYARBAKIR’DAKİ İSLAM DÖNEMİ MİMARİSİNDE SÜSLEME. 2006. <http://docs.neu.edu.tr/library/nadir_eserler_el_yazmalari/TEZLER_YOK_GOV_TR/Diyarbak%C4%B1r%60daki%20%C4%B0slam%20d%C3%B6nemi%20mimarisinde%20s%C3%BCsleme.pdf>
[^16]: Baş, Gülsen. DİYARBAKIR’DAKİ İSLAM DÖNEMİ MİMARİSİNDE SÜSLEME. 2006. <http://docs.neu.edu.tr/library/nadir_eserler_el_yazmalari/TEZLER_YOK_GOV_TR/Diyarbak%C4%B1r%60daki%20%C4%B0slam%20d%C3%B6nemi%20mimarisinde%20s%C3%BCsleme.pdf>
[^17]: Baş, Gülsen. DİYARBAKIR’DAKİ İSLAM DÖNEMİ MİMARİSİNDE SÜSLEME. 2006. <http://docs.neu.edu.tr/library/nadir_eserler_el_yazmalari/TEZLER_YOK_GOV_TR/Diyarbak%C4%B1r%60daki%20%C4%B0slam%20d%C3%B6nemi%20mimarisinde%20s%C3%BCsleme.pdf>
[^18]: Baş, Gülsen. DİYARBAKIR’DAKİ İSLAM DÖNEMİ MİMARİSİNDE SÜSLEME. 2006. <http://docs.neu.edu.tr/library/nadir_eserler_el_yazmalari/TEZLER_YOK_GOV_TR/Diyarbak%C4%B1r%60daki%20%C4%B0slam%20d%C3%B6nemi%20mimarisinde%20s%C3%BCsleme.pdf>