İskender Paşa Camii (Diyarbakır)

İskender Paşa Camii, Diyarbakır'ın Sur ilçesinde yer alan camidir. Diyarbekir Eyaleti'nin 12. Osmanlı Valisi Çerkes İskender Paşa'nın emriyle 1551^{[1]Kuran, Aptullah. Mimar Sinan'ın Camileri.[2]İSKENDER PAŞA CAMİİ ve TÜRBESİ - TDV İslâm Ansiklopedisi.} ya da 1554^{[3]Özçelik, Metin. Diyarbakır Merkez Maddi Kültür Varlıkları. Dicle Üniversitesi, 2011, s. 22.} yılında caminin yapımına başlanmış ve 1557'te^{[3]Özçelik, Metin. Diyarbakır Merkez Maddi Kültür Varlıkları. Dicle Üniversitesi, 2011, s. 22.} tamamlanmıştır. Bazı kaynaklarda caminin mimarı olarak Mimar Sinan'ın kaydedildiği ifade edilmekteyse de bu konuda netlik söz konusu değildir.^{[4]Oflaz, Mustafa. İskender Paşa Vakıfları.}

Mimarisi

Cami, tek kubbeli ve kare planlıdır. Sadece harimle bağlantısı olmayan fakat ona bitişik konumdaki tabhâne şeklinde iki küçük mekânla ufak bir farklılık göstermektedir.^{[2]İSKENDER PAŞA CAMİİ ve TÜRBESİ - TDV İslâm Ansiklopedisi.} Harime göre yan cephelerinde dışarıya doğru taşan son cemaat yeri beş bölümlüdür.^{[2]İSKENDER PAŞA CAMİİ ve TÜRBESİ - TDV İslâm Ansiklopedisi.} Büyük orta kubbesi alçak tromplara basan bu caminin beş gözlü son cemaat revakı eski bir tarihte çökmüş, 1953 yılında yapılan tamirde revakın üstü düz bir betonarme plakla örtülmüştür.^{[1]Kuran, Aptullah. Mimar Sinan'ın Camileri.} Yedi kemer üzerine bina edilen^{[4]Oflaz, Mustafa. İskender Paşa Vakıfları.} son cemaat yeri yanlara taşarken arkalarına, harime bitişik olarak birer tek katlı ufak hücre eklenmiş, böylece avlu yüzü daha enli ve görkemli kılınmıştır.^{[3]Özçelik, Metin. Diyarbakır Merkez Maddi Kültür Varlıkları. Dicle Üniversitesi, 2011, s. 22.} Son cemaat yeri sadece bazalt taşıyla inşa edilmişken beden duvarlarında ise almaşık örgülü siyah ve beyaz renkteki taşlar kullanılmıştır.^{[2]İSKENDER PAŞA CAMİİ ve TÜRBESİ - TDV İslâm Ansiklopedisi.} Vakfiyede kaydedildiği üzere, caminin yüksek bir kubbesi ve minaresi mevcuttur.^{[4]Oflaz, Mustafa. İskender Paşa Vakıfları.}

Caminin kuzeyinde doğu-batı yönünde iki hücre inşa edilmiş ve bunlar garip ilim ve irfan ehli için terk ve tahsis edilmiştir.^{[4]Oflaz, Mustafa. İskender Paşa Vakıfları.} Yine kuzeydeki boşlukta, kapının karşısında demir parmaklıkla çevrili, sekiz köşeli bir havuz inşa edilerek, her dilimine abdest almak için ikişer kurna konulmuştur.^{[4]Oflaz, Mustafa. İskender Paşa Vakıfları.}

Camide süslemeler taş, mermer ve çini üzerine uygulanmıştır.^{[5]Baş, Gülsen. DİYARBAKIR’DAKİ İSLAM DÖNEMİ MİMARİSİNDE SÜSLEME. 2006.} Taş süslemeler kalker ve bazalt üzerine oyma tekniğiyle oluşturulmuştur.^{[5]Baş, Gülsen. DİYARBAKIR’DAKİ İSLAM DÖNEMİ MİMARİSİNDE SÜSLEME. 2006.} Mermer, dış mimaride kısıtlı olarak kullanılmıştır.^{[5]Baş, Gülsen. DİYARBAKIR’DAKİ İSLAM DÖNEMİ MİMARİSİNDE SÜSLEME. 2006.} Dış mimaride süsleme cepheler ve minarede kullanılmıştır.^{[5]Baş, Gülsen. DİYARBAKIR’DAKİ İSLAM DÖNEMİ MİMARİSİNDE SÜSLEME. 2006.}