İrfan Paşa

İrfan Paşa (Şubat 1815, İstanbul - 24 Kasım 1888, İstanbul), Osmanlı devlet adamı ve şairdir.

Hayatı

Şubat 1815'te İstanbul'da doğdu. Asıl adı Mehmed Hayreddin İrfan’dır. Tevfik Küçük Mustafa Paşa'nın oğlu Seyyid Ahmed Efendi'nin oğlu Hafız Halil Efendi'nin oğludur.^{[1]Son Asır Türk Şairleri, İbnülemin Mahmut Kemal İnal, 2. cilt, s. 719.}

1826’da defterdar mektupçusu odasında, daha sonra Mısır kethüdâsı Necib Efendi (Paşa) ile Edirne ve Vidin Valisi Ağa Hüseyin Paşa'nın yanında kâtiplik yaptı (1834). Darphâne defterdarı Ali Rızâ Efendi’ye mühürdar (1835), Mansûre Defterdarlığı Mektûbî Kalemi’ne memur oldu (1836). İrfan Paşa, şıkk-ı evvel defterdarlığının Maliye Nezâreti'ne çevrildiği 1 Mart 1838 tarihinden itibaren bu teşkilâtın çeşitli kademelerinde görev almıştır. Kendine destek olan Maliye Nazırı Musa Safveti Paşa'nın azledilerek yerine onun halifelerinden Mehmed Hasib Paşa'nın tayin edilmesinde o da azledildi. Rivayete göre, Hasib Paşa nezaret erkanını toplayarak “Ben bu makamın ehli değilsen de kader sevk eyledi” anlamında bir nutuk söylemeye başladığında Müsteşar İrfân Bey, aslında kaderin sevkeylediğine ve gerçekte o makama uygun olmadığına işaret etmek için iki defa “Ona şüphe mi var efendim” demesi üzerine azledilmesi üzerine kendi arzusuyla emekli edilmiştir.

Daha sonra yeniden memuriyete dönerek çeşitli tarihlerde Meclis-i Vâlâ-yı Ahkâm-ı Adliyye ve Dîvân-ı Ahkâm-ı Adliyye azalıklarına, Muhâkemât-ı Cezâiyye Dairesi Riyâset Vekâletine, Mahmud Nedim Paşa'nın sadrazamlığında paşalık rütbesiyle Edirne Valiliğine, Muhâkemât-ı Cezâiyye Riyâseti’ne, Şûrâ-yı Devlet Riyâseti Vekâletine, Memurîn Muhâkemât Dairesi ve Mahkeme-i Temyiz Riyasetlerine, Hey’et-i Âyan ve Sicill-i Ahvâl-i Memurîn Komisyonu azalıklarına ve komisyonun başkanlığına tayin edildi. Kendi isteğiyle 28 Temmuz 1886’da emekli edilmiştir. 24 Kasım 1888'de İstanbul'da ölüp Kadıköy'deki Ayrılık Çeşmesi Mezarlığı'na defnedildi.^{[2]İsmail Hakkı Aksoyak. İrfan Paşa. yesevi.edu.tr, 2 Ocak 2015.}

İrfan Paşa’nın basılmış tek eseri olan Mecmûa-i İrfan Paşa (İstanbul 1287), şiir ve nesirlerden meydana gelen doksan iki sayfalık bir kitaptır. Târîh-i Atâ’nın ilk cildinin baş tarafındaki takrizler arasında kısa bir yazısı bulunan İrfan Paşa’ya edebiyat tarihlerinde yer verilmesi Nâmık Kemal'in kendisi için yazdığı tenkit dolayısıyladır.