İpekli Bedri Bey

İpekli Bedri Bey (Bedri Pejani; 10 Ekim 1885-6 Temmuz 1946), Arnavut siyasetçi. Osmanlı Meclis-i Mebûsan İpek sancağı milletvekili olup II. Dünya Savaşı sırasında İkinci Prizren Birliği'nin kurucularındandı.

Hayatı

İpekli Bedir Bey, 10 Ekim 1885 tarihinde Osmanlı İmparatorluğu'nun Kosova vilayetinin İpek kentinde, Abdi Thaçi'nin oğlu Bedri Thaçi adıyla Arnavut bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Aile kökenine atıfta bulunmak için o dönemin geleneği olan Pejani (İpekli) soyadını kullandı.^{[1]Bedri Pejani (1885-1946), nënshkrues i Deklaratës së Pavarësisë së Shqipërisë, publicist, diplomat dhe atdhetar i njohur - Radio Kosova e Lirë. 19 Aralık 2019.} Ailesi Thaçi aşiretindendi.

Liseyi Robert Kolej'de, yüksek öğrenimini ise İstanbul Üniversitesi Tarih Bölümü'nde tamamladı

Bedri Bey, 1908'de Jön Türk yönetimine karşı Üsküp bölgesindeki Arnavut Milliyetçilik Hareketi'nde aktif olarak yer aldı. Osmanlı askerî mahkemesi tarafından idama mahkûm edilen Bedri Bey, Seyfi Vllamasi'nin anılarına göre daha sonra kendisini de etkileyecek bir psikolojik şok yaşadı. 1908 Manastır Kongresi'nde delege ve İkinci Manastır Kongresi'nin başkanıydı. Bedri Bey, 27 yaşındayken Arnavutluk Bağımsızlık Bildirgesi'nin imzacısı oldu.^{[2]Robert Elsie. Historical dictionary of Kosova. 2004, s. 137-138.} Orada Plav, Gusinye, Yakova ve İpek bölgelerini temsil ederek "Bedri Pejani" adıyla imza attı. İlk Arnavut senatosunda seçildi ve 1919'da Versay Konferansı'nda Kosova'yı temsil etti.^{[2]Robert Elsie. Historical dictionary of Kosova. 2004, s. 137-138.}

Bedri Bey, Kasım 1918'de İşkodra'da kurulan Kosova Ulusal Savunma Komitesi'nin kurucu üyelerinden biriydi.

1920'de Salih Nivica'nın öldürülmesinin ardından İşkodra merkezli Populli gazetesinin genel yayın yönetmeni oldu. 1921-1923 döneminde Fan Noli ve diğer liberal-milliyetçilerin oluşturduğu Halk Partisi'nin (Partia e Popullit) başkanlığını yaptı ve Arnavutluk Meclisi üyesi oldu.

1922 yılında içişleri bakanı olamayınca Ahmet Zogu ile ilişkisi kötüleşir. Bedri Bey, Zog'un suikast girişiminden korkmuştu ve bir psikolojik çöküntü daha yaşadı. Napoli'deki bir psikiyatri hastanesine gönderildi ve iyileştikten kısa bir süre sonra geri döndü. Bedri Bey, Muhafazakar güçlerin Noli hükûmetini devirmesinin ardından Arnavutluk'tan kaçan 1924 Haziran Devrimi'nin ana katılımcılarından biriydi. Ahmet Zogu iktidara geldiğinde Zogu rejimi tarafından bir kez daha gıyaben ölüme mahkûm edildiyse de daha affedildi. Bedri Bey, Fan Noli tarafından Viyana'da kurulan KONARE'ye katıldı. Sürgündeyken Bedri bey, İbrahim Yakova ve Kamil Bala ile birlikte Kosova Ulusal Savunma Komitesi Başkanlığı görevine yükseldi. Bu süre zarfında Komite, Noli ve Kosta Boshnjaku'nun bağlantıları nedeniyle KONARE'nin yaptığı gibi, Komintern'den bir miktar mali destek alacaktı. Bedri Bey, Komintern'in bir üyesiydi ve onunla Emoraj takma adı altında sürekli yazışmalar yapıyordu.

Nisan 1939'da İtalya'nın Arnavutluk'u işgali, Bedri Bey'i Paris'teki Arnavut sürgün topluluğunun bir parçası olarak bulacaktı. Zogu'nun eski bir muhalifi olmasına rağmen Bedri Bey, diğer Arnavut aktivistler ve Fransız politikacılarla (Justin Godart gibi) birlikte 8 Nisan 1939'da Paris'te bir protesto toplantısı düzenledi. Toplantı, Arnavutluk'un işgaline şiddetle karşı çıktı ve batı demokrasilerine tepki verme çağrısında bulundu.^{[3]Meeting de protestation des Albanais de Paris. 9 Nisan 1939, s. 4.} Daha önce 5 Nisan'da Fransa'daki Arnavut toplumunun ve Halk Partisi'nin (Parti Populaire) lideri olarak Fransız yetkililer aracılığıyla dönemin Birleşik Krallık başbakanı Neville Chamberlain'e bir muhtıra iletmişti.^{[4]Beytullah Destani. Ethnic Minorities In The Balkan States 1860–1971. 2003, s. vi.}

Bedri Bey, antifaşist ve bolşevik faaliyetler nedeniyle tutuklandığı ve Dıraç yakınlarındaki Porto-Romano'da hapsedildiği Arnavutluk'a geri döndü. İtalya'nın teslim olmasının ardından serbest bırakıldı.

Nazi işgali sırasında Mustafa Kruja ve Şevket Vërlaci onu daha aktif bir rol üstlenmeye teşvik edeceklerdi. Bedri Bey, Alman elçisi Franz von Schweiger ve Cafer Deva'nın yardımıyla, Mayıs 1941'de kurulan ve siyasi nedenlerden dolayı artık tehlike altında olan Büyük Arnavutluk'u korumak amacıyla 1943'te İkinci Prizren Birliği'ni kurdu.^{[2]Robert Elsie. Historical dictionary of Kosova. 2004, s. 137-138.} Bedri Bey'in fikri, "Arnavutların silahlanması gerektiği, böylece yaklaşan savaşın sonu onları hazırlıksız ve elleri havada bulmaması" yönündeydi. İkinci Prizren Birliği Başkanlığı görevinden Adolf Hitler'e gönderilen bir belgede, 120.000-150.000 Arnavut'un Nazi komutası altında seferber edilmesi görevini üstlendi. Alman tarafı rakamları "demografik açıdan imkansız", Bedri Bey'i ise "anormal" olarak nitelendirdi.

1946'da Bedri Bey, Arnavut partizanlar tarafından yakalanıp 13 sayfada eylemlerini ve inançlarını itiraf ettikten sonra Yugoslav tarafına Petro Marko'ya teslim edildi.^{[5]Petro Marko. Intervistë me vetveten : retë dhe gurët. 2000, s. 444.} Sağlık sorunları nedeniyle zehirlendiği iddia edilen Prizren'de hastaneye kaldırıldı ve 6 Temmuz 1946'da öldü.

Ek okuma

• "History of Albanian People" Albanian Academy of Science.