# İmam Birgivî > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0mam_Birgiv%C3%AE > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: İmam Birgivî, https://tr.wikipedia.org/wiki/%C4%B0mam_Birgiv%C3%AE (CC-BY-SA-4.0) - **Doğum adı:** Takîyuddîn Muhammed bin Ali - **Doğum yeri:** Balıkesir, Osmanlı İmparatorluğu - **Ölüm tarihi:** 1573 (50 yaşında) - **Ölüm yeri:** İzmir, Osmanlı İmparatorluğu - **Ölüm sebebi:** Veba - **Yattığı yer:** Birgi, Ödemiş - **Milliyet:** Türk - **Vatandaşlık:** Osmanlı İmparatorluğu - **Meslek:** Kazasker - **Memleket:** Birgi - **Din:** İslâm - **Mezhep:** Hanefi Sünnilik **İmam Birgivî**, asıl adıyla **Takîyuddîn Muhammed bin Ali** ([Osmanlıca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1ca) **تقي الدين محمد بن علي**; d. 27 Mart 1523, [Balıkesir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bal%C4%B1kesir), ö. Eylül 1573, [İzmir](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0zmir)), [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nda bir [âlim](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ulema) [kazasker](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazasker) (askerî hâkim) idi. Kendisi, Pîr Ali adlı bir medrese müderrisinin oğludur. [Kadızade](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kad%C4%B1zadeliler) isimli [Selefî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Selefilik) [reform hareketi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0nk%C4%B1lap%C3%A7%C4%B1l%C4%B1k)ne ilham kaynağı olan [Kadızade Mehmed Efendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kad%C4%B1z%C3%A2de_Mehmed)'nin görüşlerini etkileyen kişidir. [Şer'î](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eeriat) ve [itikadî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Akide) görüşleri genelde [Hanefîden](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hanefilik) sayılmasına rağmen [Hanbelîliğe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hanbelilik) olan yakınlığı iddia edilir. [Fakih](https://turkipedia.org/tr/wiki/F%C4%B1k%C4%B1h) (hukukçu) rolüyle Hanefîye göre hüküm verdiğine dâir deliler vardır. Türkçe, Klâsik Arapça ve Farsça bilirdi. ## Hayatı ve görüşleri Birgivî, ilk dinî derslerini babasından aldıktan ve [Arapça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arap%C3%A7a) öğrenip [hâfız](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%A2f%C4%B1z) olduktan sonra [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'da Ahizade Mehmet Efendi'nin medresesinde tahsil gördü. Ardından tasavvufa olan eğiliminden dolayı zamanın [Bayramiyye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bayramilik) tarikatı şeyhi Karamani Mustafa Efendi'ye bağlandı. Burada pîr olana kadar kaldı.[^1] Birgivî, çalışmalarında [İbn Teymiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0bn_Teymiyye)'nin yazılarını okuduktan sonra [sûfîliğe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tasavvuf) cephe aldı. Sufîlere dînî görüşlerini mevzu [hadisler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hadis), yalanlar ve halk âdetleri üzerine dayandırmakla suçladı.[^2] Birgivî, eserlerini çoğunlukla Arapça yazardı. Arapça yazılmış olan *"eṭ-Ṭarīkatu'l-muḥammediyye"* en meşhurlarından biri olup bu eserde sûfîlerin uydukları ve ona göre küfür olan imanda yeniliklere ([bid'at](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bid%27at)) cephe alır. Ona göre bid'atlar, [küfür](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BCf%C3%BCr) le [haram](https://turkipedia.org/tr/wiki/Haram) arasıdır. Sûfî âlimlerce kabul edilen *bid’at-ı ḥasene* (iyi yenilik) ve *bid’at-ı seyyie*ye (kötü yenilik) [Ebu Hanife](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eb%C3%BB_Han%C3%AEfe)'nin yaptığı gibi [istihsân](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stihs%C3%A2n) la hükmedilemeyeceğini, çünkü onların Ebu Hanife zamanındakinden çok daha kötü olduğunu ileri sürer.[^3] Birgivî için evliyaların veya peygamberlerin ruhlarının hayatta olduğu, onlara yapılan yakarışlara icabet ettikleri, aynı anda birden fazla yerde bulundukları gibi inançlar küfürdür. [Vahdet el-vucûd](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sufi_metafizi%C4%9Fi) doktrinini reddeder ve fikri ortaya atan [İbn Arabî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muhyiddin_%C4%B0bn%C3%BC%27l-Arab%C3%AE)'yi sert bir dille eleştirerek onun [kâfir](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%A2fir) olduğuna hükmeder. İbn Arabî'nin "Firavun'un inancı" konusundaki görüşlerinin aksini iddia eder.[^4] Peygamberin ebeveyni probleminde 'Allah Resûlu'nun ebeveyninin... kâfir olarak öldüğü"nü ileri sürer. [El-emr bi'l ma'rûf ve n-nehy-i an il-münker](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0yili%C4%9Fi_emretmek_ve_k%C3%B6t%C3%BCl%C3%BCkten_menetmek)'i [vacip](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vacip) olarak görür. [Astronomi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Astronomi)'yi kabul ederken [astroloji](https://turkipedia.org/tr/wiki/Astroloji) yi ve [ilm-i kelām](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kel%C3%A2m) ın büyük çoğunluğunu reddeder. Kelâm, ona göre sadece düşmanların görüşlerini çürütmek için kullanılabilir. İtikadî tartışmalar, mümkün olan en aza indirgenmelidir.[^5] Birgivî, [Kur'ân-ı Kerîm](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kur%27an)'in para için okunmasına veya öğretilmesine cevaz vermez.[^6] Bu yüzden Şeyhülislâm Ebussuud Efendi'yle ortaya çıkan deswegen entstandene ihtilafı [Kâtib Çelebi](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%A2tip_%C3%87elebi), Mīzān al-ḥaqq fī iḫtiyār al-aḥaqq ("Daha haklı olanı tespitte hakikatın terazisinin") adlı makalesinde işler. Birgivî [Edirne](https://turkipedia.org/tr/wiki/Edirne)'de [imam](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0mam) olarak çalışır, müteakkiben [II. Selim](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Selim)'in bir hocası ve tanıdığı olan [İmam Ataullah Efendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0mam_Ataullah_Efendi) ile İzmir yakınlarında bir [medrese](https://turkipedia.org/tr/wiki/Medrese) kurup, orada kendi ders verir. İstanbul'daki ziyaretlerinde en büyük destekçisi olan [Sokullu Mehmed Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sokollu_Mehmed_Pa%C5%9Fa) gibi devlet adamlarıyla buluşarak imparatorluktaki kötü fazîletler konusunda bilgi verir. Görüşüne göre, bunları bertaraf etmenin anahtarı, [İslâm Peygamberi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muhammed_bin_Abd%C3%BClvehh%C3%A2b) ve [Selef-i Salihîn](https://turkipedia.org/tr/wiki/Selefi_Salihin) in yaptıkları gibi her türlü bid'attan temizlenmiş olarak uygulanan İslâm'dadır.[^7] [III. Murad](https://turkipedia.org/tr/wiki/III._Murad) zamanında Sokullu Mehmed Paşa'nın karşıtlarının sözü geçmeye başladı; Sokullu Mehmed Paşa, sûfîlere karşı birçok teşebbüste bulunduktan sonra bir [sûfî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tasavvuf) [derviş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dervi%C5%9F) tarafından 1579'da katledildi. Birgivî'nin yazdığı bilinen 29 eseri vardır. *"aṭ-Ṭarīkatu'l-muḥammediyye"**** 'nin yanında 1822'de Garcin de Tassy tarafından ***[***Fransızca***](https://turkipedia.org/tr/wiki/Frans%C4%B1zca)*** ya tercüme edilen "Muhammed'in yolu" adlı yazıyı yazdı. Yazının ***[***İngilizce***](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ngilizce)*** ye tercümesini Tosun Bayrak, ***[***Türkçe***](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk%C3%A7e)*** ye tercümesini de Celâl Yıldırım yapmıştır. Orijinali ***[***Arapça***](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arap%C3%A7a)*** dır. "Vasiyetname" adlı eseri halk için yazılmış olup Müslümanları dürüstlüğe, dindarlığa, dayanışmaya ve kardeşliğe çağıran bu eseri bilhassa işçi ve köylülerin konuştuğu *****Kaba Türkçe*****yle yazmıştır.***[^8] ### Alıntılar Bilhassa [İbn Teymiyye](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0bn_Teymiyye)'nin görüşlerine dayandığı "eṭ-Ṭarīkatu'l-muḥammediyye" *adlı eserinde Birgivî, çok sayıda davranışları bid'at ve yasak olarak nitelendirir. Bunlardan bazıları şunlardır:*[^9] - Para karşılığı [Kur'an](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kur%27an) tilavet etmek veya öğretmek. - Başını sallayarak Kur'ân-ı Kerîm tilâvet etmek. - Kubbe veya [türbe](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrbe) inşası - [Türbe](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrbe)lerde kurban kesmek, oraya bir şeyler bağlamak, orada ölenlerden medet ummak. - Kandillerde mum yakmak - Ölüm münasebetiyle özel bir dînî âyin yapmak - Duada Allah'la kul arasına aracılar sokmak - Sözle ifade edildikten sonra İslâm Peygamberi'nin veya başka İslâm büyüklerinin mezarını ziyaret etmek üzere seyahat etmek. - [Kur'ân-ı Kerîm](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kur%27an) veya [sünnete](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCnnet_%28din%29) dayanmayan [fetva](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fetva)lar vermek. - [Mevlid Kandili](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mevlid_Kandili) gibi kandiller kutlamak. Mezar ve (bu Dünya'da) şefaat konusuna da değinen Birgivî, bunları uygulayanları dînin dışında görür. ## Çağdaş öğreti Birgivî, [İbn Teymiyye](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0bn_Teymiyye)'yi *"yeniden keşfeden"* kişi ve [Selefî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Selefilik) Tarika-i muhammedî'nin ilham kaynağı olarak bilinir. Başka Selefî akımlara ne derece ilham kaynağı olduğu bilinmemekle birlikte [Vahhabiliğin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vehhab%C3%AElik) kurucusu [Muhammed ibn Abd al-Vahhab](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muhammed_bin_Abd%C3%BClvehh%C3%A2b)'a ilham kaynağı olduğu tartışmalıdır. ʿAlī aş-Şavkānī (1760–1860) ve [Şah Veliyullah](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eah_Veliyullah) ed-Dihlevī'yi etkilediği kesin olarak görülür. Eserleri bugün [Türkiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye)'de, [Balkanlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Balkanlar)da ve Arap ülkelerinde pek dikkate alınmazken [Hindistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hindistan) ve [Pakistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pakistan)'da, bilhassa Deobandilerce alıntı yapılır.[^10] ## Sözleri Sûfiler üzerine:[^11] - "Henüz sakalı bitmemiş gençlerle, havai kimselerle (…) cahil halk tabakasıyla birlikte, nağmelerle dualar yapıp rakseden sufileri ve onların eşeğin anırmasına benzeyen naralarını ve tuhaf seslerini duyan kimsenin en azından içinden buğz ederek oradan ayrılması gerektiğini söyler ve şunları ilave eder: "Yazıklar olsun o kadılara ki bunları bildikleri ve gördükleri halde men etmeyip müsamaha ile karşılarlar. Bir kısmı da bu pespayelerden korktuğu için dualarını talep ederler". Bid'atlar hakkında:[^12] - Bir Müslümanın bidatlerden kesinlikle sakınması gerekir. Halkın dini hayatını bidatler sarmış olsa bile o, bunlardan etkilenmemelidir. Ne yazık ki bu gün sünnet diye sadece bazı şekil görüntüleri gündemdedir ve halk var gücü ile bunlara sarılmıştır. ## Eserleri 1. Tarîkat-ı Muhammediyye 2. Vasiyetname 3. Zuhr-ul-müteehhilîn 4. Avâmil 5. İzhar 6. Emsile-i Fadliye 7. Risâletün fî beyânırusûm- il-mesâhif-il-Osmâniyye 8. Ravdat-ül-cennât fî usûl-il-i'tikâd 9. Şerhuha dîs-ül-erba'în 10. Etfal-ül-müslimîn, 11. Ziyâret-ül-kubûr 12. Nûr-ul-ahyâ 13. Cilâ-ül-kulûb 14. Muaddil-üs-salât 15. İkâz-ün-nâimîn 16. Dürr-ül-yetîm fî ilm-it-tecvîd 17. Hâşiye-i Hidâye 18. İmtihân-ül-ezkiyâ 19. Risâletün fî usûl-il-hadîs 20. Ta'likat ales-Sadr-iş-şerî'a 21. Rilâletün minel âdâb 22. Ulûmu âliyye'den bahseden manzum bir risale 23. Risâletün fî hurmet-it-tegannî ve vucûbi isti'mâ-il-hutab 24. Sihahı acemiyye (persisch) 25. Tefsîru sûret-il-Bekara 26. İnkâz-ül-hâlikîn 27. Şerhu lübâb-ül-elbâb fî ilm-il-i'râb lil-Beydâvî 28. Kifâyet-ül-mübtedî fis-sarf 29. Dâfiat-ül-mübtediîn ve kâşifetü butlan-ül-mülhidîn ## Literatür - Birgivi, Imam. Path of Muhammad, World Wisdom, 2005, - Birgivi, Kalplerin Cilası (Cilaü'i Kulüb), Dehliz Kitaplar, Istanbul, 2010, - Birgivi, Vasiyetnamesi, Bedir Yayınları, ## Dış bağlantılar - [dogruhaber.com: Biyografi](https://web.archive.org/web/20140713154237/http://www.dogruhaber.com.tr/Haber/Imam-Birgivi-Muhammed-Efendi-37339.html) [^1]: Birgivi, Imam. [^2]: Birgivî, Risâle, s. 42-44; Kitâbü’l-Îmân ve Kitâbü’l-İstihsân, Âtıf Ef. Ktb. [^3]: OCAK, Ahmet Yaşar, Klasik Dönem Osmanlı Düşünce Hayatı, Türkler, Cilt 11, Ankara 2002, s.21. [^4]: Haccettepe University: Prof. [^5]: UNAN, Fahri, Dinde Tasfiyecilik Yahut Osmanlı Sünniliğine Sünni Muhalefet: Birgivî Mehmet Efendi, Türk Yurdu, Sayı 36, Ankara, Ağustos 1990, s. 33-42. [^6]: mam Birgivi, Doç. [^7]: KARAGÖZ, Memet, ‘Osmanlı Fikir Hayatında Kadızâdeliler’, Türkler, Cilt 11, Ankara 2002, s. 147 [^8]: feyzdergisi.com: mam Birgivi ve Güzel Ahlakı / Prof. [^9]: Koçibey Risalesi [^10]: deoband.org: Aqida Question. [^11]: İmam Birgivi, Doç. [^12]: İmam Birgivi, Doç.