# İmalat-ı Harbiye Müdüriyeti Umumiyesi

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0malat-%C4%B1_Harbiye_M%C3%BCd%C3%BCriyeti_Umumiyesi
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: İmalat-ı Harbiye Müdüriyeti Umumiyesi, https://tr.wikipedia.org/wiki/%C4%B0malat-%C4%B1_Harbiye_M%C3%BCd%C3%BCriyeti_Umumiyesi (CC-BY-SA-4.0)

- **Adı:** İmalat-ı Harbiye Müdüriyeti Umumiyesi
- **Kuruluş tarihi:** 1909
- **Kapanış tarihi:** 1921
- **Üst kuruluş:** Harbiye Nezareti
- **Adres:** İstanbul, Osmanlı Devleti; Ankara, Türkiye
- **Önceki kurum:** Tophane Nazırlığı
- **Türü:** Müdüriyet
- **Sonraki kurum:** Askeri Fabrikalar Umum Müdürlüğü

Kısaca **İmalat-ı Harbiye** olarak bilinen İmalat-ı Harbiye Müdüriyeti Umumiyesi [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nun 35. padişahı olan [V. Mehmed](https://turkipedia.org/tr/wiki/V._Mehmed) hükümdarlığı döneminde savunma sanayi faaliyetlerinde bulunmak üzere [Harbiye Nezâreti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Harbiye_Nez%C3%A2reti)'ne bağlı olarak 1909 yılında kurulmuştur. Aralık 1909 tarihinde ilk İmalat-ı Harbiye Umum Müdürü olarak ferik rütbesiyle [Nâzım Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/N%C3%A2z%C4%B1m_Pa%C5%9Fa) görevlendirilmiştir. Önceki dönemlerde [Tophane Müşirliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tophane_M%C3%BC%C5%9Firli%C4%9Fi) (1832-1908) ve [Tophane Nazırlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tophane_Naz%C4%B1rl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) (1908-1909) adı altında faaliyetlerini sürdüren savunma sanayi kuruluşları, 1909 yılından itibaren İmalat-ı Harbiye Müdüriyeti Umumiyesi çatısı altında toplanmıştır. Kurum, öncelikli olarak [I. Dünya Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._D%C3%BCnya_Sava%C5%9F%C4%B1)'nda daha sonra da [Türk Kurtuluş Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Kurtulu%C5%9F_Sava%C5%9F%C4%B1)'nda etkin görev üstlenmiş ve dönemin şartlarında önemli çalışmalara imza atmıştır. 1921 yılında [Askeri Fabrikalar Umum Müdürlüğü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Askeri_Fabrikalar_Umum_M%C3%BCd%C3%BCrl%C3%BC%C4%9F%C3%BC)nün kurulmasına değin çalışmalarını sürdürmüştür.[^1]

**İmalat-ı Harbiye Müdüriyeti Umumiyesi** ve [Askeri Fabrikalar Umum Müdürlüğü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Askeri_Fabrikalar_Umum_M%C3%BCd%C3%BCrl%C3%BC%C4%9F%C3%BC)'nün devamı olarak 1950 tarihinde kurulan [Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Makine_ve_Kimya_End%C3%BCstrisi) kurulmuştur.[^2]

[İmalat-ı Harbiye Mektebi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0malat-%C4%B1_Harbiye_Mektebi) öğrencilerinin desteği ile 1910 yılında kurulan bugünkü adıyla [MKE Ankaragücü Gençlik ve Spor Kulübü](https://turkipedia.org/tr/wiki/MKE_Ankarag%C3%BCc%C3%BC_GSK) için de İmalat-ı Harbiye tanımı ve lakabı kullanılmaktadır.[^3] Bu tarihi atfa yönelik MKE Ankaragücü GSK, 110. kuruluş yıl dönümlerine özel olarak ön yüzü göğüs kısmında İmalat-ı Harbiye yazan ve aynı adla anılan özel forma serisi çıkarmış ve satışa sunmuştur.[^4]

## İmalat-ı Harbiye Umum Müdürleri

İmalat-ı Harbiye Umum Müdürü olarak görev yapanlar, görev süreleriyle ve o sıradaki rütbeleriyle birlikte sırasıyla şu şekildedir:[^5]

[^1]: Turan Tanyer, “Tophane-i Amire’ den, Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu’na”. MKE Dergisi, Ankara, 1995, s. 45-49.
[^2]: Turan Tanyer, “Tophane-i Amire’ den, Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu’na”. MKE Dergisi, Ankara, 1995, s. 45-70.
[^3]: MKE Ankaragücü Tarihçe. <https://ankaragucu.org.tr/tarihce/>
[^4]: MKE Ankaragücü 110. yılını kutluyor. <https://www.trthaber.com/haber/spor/mke-ankaragucu-110-yilini-kutluyor-512847.html>
[^5]: Turan Tanyer, “Tophane-i Amire’ den, Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu’na”. MKE Dergisi, Ankara, 1995, s. 45-49.