# İlteber > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0lteber > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: İlteber, https://tr.wikipedia.org/wiki/%C4%B0lteber (CC-BY-SA-4.0) **İlteber** ([Eski Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eski_T%C3%BCrk%C3%A7e): , ilteber[^1]), [Türk Kağanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) ve [Hazar Kağanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hazar_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'nın siyasi hiyerarşisinde kendisine vergi toplama ve bunun belirli bir miktarını Türk kağanına ödeme görevi bulunan [boy](https://turkipedia.org/tr/wiki/Boy) başkanlarına verilen addır. Bu terime ilk kez, 680'de Kuzey Kafkasya Hunları'nda rastlanmaktadır. [Hristiyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hristiyanl%C4%B1k) kaynaklarında, [Albanya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Albanya)'da hüküm süren Hun derebeyinin adı [Alp Ilteber](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alp_Ilteber) olarak geçmektedir. ## Türk devletlerinde kullanılışı Türklerde bodunun başkanı kağan olmakla birlikte boyları ilteberler yönetmiştir. Türk Kağanlığı'nda kağana bağlı boyların başkanlarına yani uluş sahiplerine; toprak sahibi anlamında ilteber denilmiştir. [Bilge Kağan Yazıtı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bilge_Ka%C4%9Fan_Yaz%C4%B1t%C4%B1)'da Türk kağanının isyan çıkaran ilteberlere karşı mücadelesi şöyle anlatılır:*Uygur ilteber yüzçe erig ilgerü tezip bardı. (Uygur ilteberi yüzlerce eriyle karşımıza çıktı.)*[^2]Göktürklerde yılın belirli dönemlerinde toplanan [Toygun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Toy)'a boy başkanları katılırdı. Toygun'un dış işleri ve maliye gibi konulardaki temsilcisine de Toygun İlteber (Toygun İlteberi, Kurultay Baştemsilcisi) denilirdi. [Kül Tigin](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BCl_Tigin)'in ölümü üzerine Çin'den getirilen tezyinatçıları, Toygun temsilcisi ilteberin getirttiği 732'de dikilen [Kül Tigin Yazıtı](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BCl_Tigin_Yaz%C4%B1t%C4%B1)'nda şöyle anlatılır:*Bunça bedizçig toygun ilteber kelürti. (Bunca süslemeciyi Toygun'un ilteberi getirdi.)*[^3] Hazar Kağanlığı'nda hüküm süren [derebeyleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Derebeyi), [Volga Bulgarları](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0dil_Bulgar_Devleti) (Volga Bulgarlarının bağımsızlıklarını ilan ettikleri 969'a kadar), Burtaşlar ve [Kuzey Kafkasya Hunları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hunlar) tarafından ilteber adıyla adlandırılmıştır. Bu adlandırmanın bazı türevleri şunlardır: ***İlutwer, İlutver*** (Kuzey Kafkasya Hunları), ***Yiltawar*** ya da ***Elteber*** (Volga Bulgarları). Ayrıca [Müslüman](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCsl%C3%BCman) seyyah [İbn-i Fadlan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0bn_Fadlan), Volga Türklerinin ilk Müslüman lideri olan [Almış Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alm%C4%B1%C5%9F_Han)'ın daveti üzerine **يلطوار**[^4] *yiltawar/yeltewer* "İlteber" ünvanı ile bilinen, bu Türk hakanını ziyaret ettiğini seyahatnamesinde bildirmiştir. ## Sözcük kökeni İlteber kelimesi, birleşik bir kelimedir. il "yurt, il" ismi ve tep- "basmak, egemenliği altına almak" fiilinin birleşmesiyle oluşmuştur. kısacası "il" ismi, [sıfat fiil](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C4%B1fat-fiil) eki alarak "teber" biçimine dönüşen "tep-" fiiliyle birleşerek, "ili egemenliği altında tutan" anlamında [Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk%C3%A7e) bir ünvan oluşturmuştur. "İl" ismiyle ilteriş vb. başka ünvanlar da türetilmiştir.[^5] ## Ayrıca bakınız - [İdil Bulgarları](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0dil_Bulgar_Devleti) - [Doğu Avrupa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu_Avrupa) ## Konuyla ilgili yayınlar - [Kevin Alan Brook](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kevin_Alan_Brook). *The Jews of Khazaria.* 3. düz. Rowman & Littlefield Publishers, 2018. - [Douglas M. Dunlop](https://turkipedia.org/tr/wiki/Douglas_Morton_Dunlop). *The History of the Jewish Khazars,* Princeton, N.J.: [Princeton University Press](https://turkipedia.org/tr/wiki/Princeton_University_Press), 1954. - [Peter B. Golden](https://turkipedia.org/tr/wiki/Peter_Benjamin_Golden). *Khazar Studies: An Historio-Philological Inquiry into the Origins of the Khazars.* Budapest: Akadémiai Kiadó, 1980. - [Norman Golb](https://turkipedia.org/tr/wiki/Norman_Golb) ve [Omeljan Pritsak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Omeljan_Pritsak), *Khazarian Hebrew Documents of the Tenth Century.* Ithaca: [Cornell University Press](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cornell_University_Press), 1982. [^1]: Ethno Cultural Dictionary, TÜRIK BITIG. [^2]: Bilge Kağan Yazıtı, D37 [^3]: Kültigin Yazıtı, K3 [^4]: Şeşen, Ramazan. İbn Fadlan Seyahatnamesi. Yeditepe Yayınevi, s. ٢٨. [^5]: Gabain, Eski Türkçenin Grameri, TDK Yayınları.