# İkinci Türk Kağanlığı

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0kinci_T%C3%BCrk_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: İkinci Türk Kağanlığı, https://tr.wikipedia.org/wiki/%C4%B0kinci_T%C3%BCrk_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1 (CC-BY-SA-4.0)

![İkinci Türk Kağanlığı Haritası](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/64/Map_of_the_Second_Turkic_Khaganate.png/1280px-Map_of_the_Second_Turkic_Khaganate.png)
*İkinci Türk Kağanlığı Haritası (naturalearthdata.com, offered to the Public Domain per Terms of Use, CC0-1.0)*

- **Adı:** Kutluk Kağanlığı
- **Kendi dilindeki adı:** 𐱅𐰇𐰼𐰰:𐰃𐰠; Türük el
- **Tür:** Kağanlık (Bozkır imparatorluğu)
- **Başkent:** Ötüken
- **Resmî diller:** Eski Türkçe
- **Resmî din:** Tengricilik
- **Yönetim biçimi:** Irsî monarşi
- **Yönetici unvanı:** Kağan
- **Yönetici:** İlteriş Kağan; Kapgan Kağan; İnel Kağan; Bilge Kağan; Ozmış Kağan
- **Yönetici1 dönemi:** 682-691
- **Yönetici2 dönemi:** 691-716
- **Yönetici3 dönemi:** 716
- **Yönetici4 dönemi:** 716-734
- **Yönetici5 dönemi:** 744
- **Temsilci unvanı:** Tarkan
- **Temsilci:** Tonyukuk; Kül Tigin
- **Temsilci1 dönemi:** 682-716
- **Temsilci2 dönemi:** 716-731
- **Yasama organı:** Kurultay
- **Kuruluş yılı:** 682
- **Yıkılış yılı:** 744
- **Ö:** Batı Göktürk Kağanlığı; Doğu Göktürk Kağanlığı; Tang Hanedanı
- **Ö1 bayrağı:** Grey Wolves Gokturk Flag.svg
- **Ö2 bayrağı:** Flag of the Göktürks Khaganate.svg
- **Ö3 bayrağı:** Flag of Tang Dynasty (China).png
- **A:** Uygur Kağanlığı; Kırgız Kağanlığı; Türkeş Devleti
- **A1 bayrağı:** Flag of Uyghur Khaganate (16 Great Turkic Empires) 1.svg
- **A2 bayrağı:** Кыргызский каганат флаг.png
- **A3 bayrağı:** Map of the Turgesh Khaganate.png

**İkinci Doğu Göktürk Kağanlığı** ([Çince](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ince): 後突厥/后突厥, [pinyin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pinyin): Hou Tūjué veya 突厥第二汗國; 681 - 744), [Çin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tang_Hanedan%C4%B1) egemenliğine giren [Göktürkler](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6kt%C3%BCrkler) ([Doğu Göktürk Kağanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu_T%C3%BCrk_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)) [Kutluk Kağan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0lteri%C5%9F_%28G%C3%B6kt%C3%BCrk_Ka%C4%9Fan%C4%B1%29) zamanında yeniden bağımsızlığına kavuştu. Bu yüzden bu devlete "Kutluk Devleti" de denir.

## Göktürklerin yeniden bağımsızlığı

[Orhun Yazıtları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orhun_Yaz%C4%B1tlar%C4%B1)'nda geçen bir diğer önemli mesajlar da bağımsızlık üzerinedir. Bilindiği üzere; [I. Köktürk Kağanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'nın egemenliğine Çin son vermiş ve Köktürkler, Çin egemenliği altına girerek bağımsızlığını kaybetmiştir. Bu hadiseden sonra Türkler, bağımsızlık mücadelesine girişmiş ve bu mücadelelerinin sonucunda bağımsızlıklarını kazanıp II. Köktürk Kağanlığı'nı kurmuşlardır.[^1]

### Kutluğ İlteriş Kağan dönemi

Elli yıllık bir esaretin ardından 680 yılında [Aşina](https://turkipedia.org/tr/wiki/Asena) soyundan gelen Kutluk, akıl hocası [Bilge Tonyukuk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tonyukuk) ile birlikte Çin'e isyan etti. Kutlug az zamanda Ötüken başkent olmak üzere kağanlığı örgütledi. Bu yüzden İl'i (devleti) derleyip toparlayan anlamına gelen *İl Teriş* unvanı verildi. Kardeşi Kapgan'ı şad ilan etti ve veziri Tonyukuk'u diplomasi ve ordu işlerinin başına geçirdi.

### Kapgan Kağan dönemi

Çin kaynaklarında Kutluk'un ölümünden sonra tahtı zorla ele geçirdiği[^2] kaydedilse de, bu durum tartışmalıdır.[^3] Bu dönemde Kutluk Devleti güçlendi. Kapgan Kağan'ın siyaseti;

- Çin'i baskı altında tutmak.
- Çin hakimiyetinde bulunan Göktürk topraklarını geri almak.[^4]
- Orta Asya'daki tüm Türk boylarını bir çatı altında toplamak..

### Bilge Kağan dönemi

Kapgan Kağan'dan sonra [Bilge Kağan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bilge_Ka%C4%9Fan) geçti. Kutluk Devleti en parlak dönemini yaşadı. Kardeşi [Kültigin](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BCl_Tigin) ile taht kavgasına girişmedi; beraber devleti yönettiler. En büyük yardımcıları [Tonyukuk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tonyukuk) idi. Çin ile ticarî ilişki geliştirildi. Batı Türkistan'daki Türk boyları tamamen bağlandı. 725 yılında devletin bel kemiği olan Tonyukuk öldü. 731'de Kültigin, 734 yılında da Bilge Kağan öldü.

Daha sonra tahta çıkan kağanlar atalarının kurduğu devleti iyi yönetme becerisi gösteremediler. Karluk, Basmil ve (Onogurlar- Oğuzlar: Uygurlar)'ın çıkardığı isyanı bastıramadılar. 745 yılında Ötüken ve çevresini [Uygurlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Uygurlar) ele geçirerek Türklerin ve Orta Asya'nın yeni temsilcisi oldular. [Türgişler](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrke%C5%9F_Devleti) de Batı Türkistan'ı yönettiler.

### Orhun Yazıtları

Bilge Kağan Orta Asya Türk boylarına şöyle sesleniyor:

“Ey Türk budunu. Üstte gök yıkılmaz, altta yer delinmezse devletini, töreni kim bozabilir?”[^5]

## II. Göktürk Kağanları

- [Kutluk Kağan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0lteri%C5%9F_%28G%C3%B6kt%C3%BCrk_Ka%C4%9Fan%C4%B1%29) (680-691)
- [Kapgan Kağan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kapgan_%28G%C3%B6kt%C3%BCrk_Ka%C4%9Fan%C4%B1%29) (691-716)
- [İnel Kağan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0nel_Ka%C4%9Fan) (716)
- [Bilge Kağan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bilge_Ka%C4%9Fan) (716-734)
- [Yollıg Tigin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yoll%C4%B1g_Tigin) (734-39)
- [Bilge Kutluk Tengri-Kağan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bilge_Kutluk_Tengri) (739-41)
- [Siuan Kağan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Siuan_Ka%C4%9Fan) (741)
- [Il-Itmysh Bilge-Kağan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Il-Itmysh_Bilge-Ka%C4%9Fan) (741-42)
- [Ozmyş (Ozmış) Kağan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ozm%C4%B1%C5%9F_Ka%C4%9Fan) (742-43)
- [Bomei-Tegin Kağan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bomei-Tegin_Ka%C4%9Fan) (743-45)

[^1]: Erdem,KONUR,"ORHUN YAZITLARINDA SOSYAL VE SİYASİ MESAJLAR ",Çukurova Üniversitesi Türkoloji Merkezi <https://www.academia.edu/33668703/ORHUN_YAZITLARINDA_SOSYAL_VE_S%C4%B0YAS%C4%B0_MESAJLAR>
[^2]: Chiu T'ang-shu (Eski T'ang Tarihi). <https://zh.wikisource.org/zh/%E8%88%8A%E5%94%90%E6%9B%B8/%E5%8D%B7194%E4%B8%8A>
[^3]: Kül Tegin Yazıtı, Doğu, 17. Satır. <https://tr.wikisource.org/wiki/Orhun_Yaz%C4%B1tlar%C4%B1_(K%C3%BCl_Tigin)#Do%C4%9Fu_Y%C3%BCz%C3%BC>
[^4]: Göktürkler, s. 22.
[^5]: Orhon Yazıtları-Kül Tigin, Bilge Kağan, Tanyukuk, Talat Tekin, Simurg, ISBN 975-7981-20-6.
