# İkbal > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0kbal > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: İkbal, https://tr.wikipedia.org/wiki/%C4%B0kbal (CC-BY-SA-4.0) **İkbal** ([Osmanlı Türkçesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1ca): اقبال), [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) padişahının [*kadın*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kad%C4%B1n_%28%C3%BCnvan%29) rütbesinin altında yer alan padişah eşine verilen ünvandı.[^1][^2][^3][^4] ## Etimoloji İkbal (اقبال) kelimesi [Arapça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arap%C3%A7a) bir kelime olup, uğurlu,[^5] veya talihli[^6] anlamına gelir. Tarihçiler bunu 'şanslı olan' ya da 'favori' olarak tercüme ettiler.[^7] ## Rütbeler ve ünvanlar İkbal, ünvanlı bir eşti ve padişah tarafından da bu şekilde tanınmıştı.\[10\] İkballerin sayısı değişiyordu. Baş ikbal (kıdemli ikbal, kıdemli favori, kıdemli şanslı'), ikinci ikbal ('ikinci ikbal, ikinci favori, ikinci şanslı'), üçüncü ikbal ('üçüncü ikbal, üçüncü favori, üçüncü şanslı') .), dördüncü ikbal ("dördüncü ikbal, dördüncü favori, dördüncü talihli") vb. şeklinde sıralandılar.[^8][^9] pozisyonları padişahın gözüne girme sırasına göre[^10] yükseltilirdi.[^11] İkballer genellikle iffetlü[^12] (dürüst, erdemli),[^13] ve ismetlü[^14] (erdemli), [ön ek](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96n_ek) ünvanlarını ve hanım[^15][^16] hatun,[^17][^18] ve kadın.[^19][^20] son ek ünvanlarını taşırlardı. ## Tarihçe ### 18. yüzyıl Rütbe ilk olarak 17.yüzyılın sonlarına doğru,[^21] Sultan [II. Mustafa](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Mustafa)'nın hükümdarlığı (1695 - 1703) sırasında ortaya çıktı.[^22] 18.yüzyıl padişahlarından [I. Mahmud](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Mahmud) (1730 – 1754) ve [III. Mustafa](https://turkipedia.org/tr/wiki/III._Mustafa) (1757 – 1773) da ikballere sahipti.[^23] 18. yüzyılda ikballer 'efendi yardımcısı, hanımefendi' anlamına gelen kalfa ünvanını taşıyorlardı.[^24] Bu, o dönemde her iki türden de üst düzey harem kariyerine uygun olduklarını gösteriyor.[^25] Ayrıca padişah kadınlarının veya ketkhüda kadınlarının veya daye hatunlarının yer almadığı cariyeler listesinde de yer almaları, 18. yüzyılda aileden ziyade evin bir parçası olarak kimliklerini vurgulamaktadır. 19. yüzyılda kalfa teriminin yalnızca ev personeli için kullanıldığı görülmektedir.[^26] 18. yüzyılda ikballerin özel hizmetçileri vardı ve üç ayda bir 250 kuruş maaş alıyorlardı.[^27] ### 19. yüzyıl Bu ikbal alma geleneği on dokuzuncu yüzyıla kadar devam etti.[^28] İkballer gedikliler arasından seçilirdi.[^29] Her ikbalin kendine ait bir "nöbet gecesi" vardı. Maaşları[^30] 20.000 kuruştu.[^31] Kişisel hizmetkarları vardı.[^32] Kıyafetler kadının harem hiyerarşisindeki konumunu yansıttığından, ikballer zengin kumaşlar giyerlerdi ve kışın da yüksek statülerinin göstergesi olan dolgun elbiseler[^33] giyerlerdi.[^34] Her ikbal kendi dairesinde ya da bazen köşklerde[^35] ikamet ediyordu. 19. yüzyılda sarayın ikinci katında biri [Boğaz'](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul_Bo%C4%9Faz%C4%B1)a bakan ve salon olarak kullanılan, diğeri ise saray bahçelerine bakan ve yatak odası olarak hizmet veren iki odaları vardı.[^36] Padişahlar bir ikbal'i, hastaysa veya yeni doğum yaptıysa ziyarete gelirlerdi. Önceleri bir ikbalin hamile kaldıktan sonra kadın rütbesine yükseltildiği düşünülse de durum böyle değildi.[^37] Kadınların yerini ancak kadınlardan birinin ölmesi veya boşanmış olması durumunda alabilirdi. Kadınlar arasında boşluk oluşması durumunda kıdemli ikbal, kadın statüsüne yükseltilirdi.[^38] Bir padişahın vefatı üzerine, onun çocuk doğurmayan ikballerinden herhangi biri, bir devlet adamıyla evlendirilirdi. Diğerleri ise Eski Saray'a çekilirdi.[^39] İkballer de haremdeki diğer kadınlarla aynı miras hukukuna tabiydi. Ancak genellikle şeref yerlerine gömülürlerdi.[^40] ## Onursal Geleneksel olarak ikbal olarak anılan imparatorluk eşleri: - [Nükhetsezâ Hanım](https://turkipedia.org/tr/wiki/N%C3%BCkhetsez%C3%A2_Han%C4%B1m_%28Abd%C3%BClmecid%27in_e%C5%9Fi%29) (1827–1850), padişah [I. Abdülmecid'in](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abd%C3%BClmecid) eşi - [Navekmisal Hanım](https://turkipedia.org/tr/wiki/Navekmisal_Han%C4%B1m) (1827–1854), padişah I. Abdülmecid'in eşi - [Şayeste Hanım](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eayeste_Han%C4%B1m) (1836–1912), padişah I. Abdülmecid'in eşi - [Serfiraz Hanım](https://turkipedia.org/tr/wiki/Serfiraz_Han%C4%B1m) (1837–1905), padişah I. Abdülmecid'in eşi - [Müşfika Kadın](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BC%C5%9Ffika_Kad%C4%B1nefendi) (1867–1961), padişah [II. Abdülhamid'in](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Abd%C3%BClhamid) eşi - [Peyveste Hanım](https://turkipedia.org/tr/wiki/Peyveste_Han%C4%B1m) (1873–1943), Sultan II. Abdülhamid'in eşi - [Fatma Pesend](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fatma_Pesend_Han%C4%B1m) Hanım (1876–1928), Sultan II. Abdülhamid'in eşi - [Behice Hanım](https://turkipedia.org/tr/wiki/Behice_Han%C4%B1m) (1882–1969), Sultan II. Abdülhamid'in eşi - [Nevvare Hanım](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nevvare_Han%C4%B1m) (1901–1992), padişah [VI. Mehmed'in](https://turkipedia.org/tr/wiki/VI._Mehmed) eşi - [Nevzad Hanım](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nevzad_Han%C4%B1m) (1902–1992), padişah VI. Mehmed'in eşi ## Ayrıca bakınız - [Osmanlı ünvanları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C3%BCnvanlar%C4%B1) - [Hatun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hatun) - [Haseki Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Haseki_sultan) - [Kadınefendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kad%C4%B1nefendi) - [Valide Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Valide_sultan) - [Cariye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cariye) [^1]: Davis, R.. Comments on Axion Strings. 1 Mart 1986. [^2]: Argit, Betül Ipsirli. Life after the Harem. Cambridge University Press, 8 Ekim 2020. [^3]: Bayındır, Abdullah. Sultan Sencer (Sancar) Dönemi (1119-1157) Selçuklularda Taht Mücadeleleri. 31 Ocak 2017, s. 115-115. [^4]: Chevalier, Jean-Marie. L’épistémologie sociale de Peirce. 17 Ağustos 2015, s. 107-120. [^5]: Spuler, Bertold. (Sir) HAMILTON A. R. GIBB [und] HAROLD BOWEN, Islamic Society and the West. A Study of the Impact of Western Civilization on Moslem Culture in the Near East, Band I: Islamic Society in the eighteenth century, Teil II.—London, Neuyork, Toronto, Oxford University Press 1957. VII, 286 S.. 18 Ocak 1958, s. 252-253. [^6]: Oxford Arabic dictionary: Arabic-English/English-Arabic. 24 Şubat 2015, s. 52-3403-52-3403. [^7]: Argit, Betül Ipsirli. Life after the Harem. Cambridge University Press, 8 Ekim 2020. [^8]: Argit, Betül Ipsirli. Life after the Harem. Cambridge University Press, 8 Ekim 2020. [^9]: Bayındır, Abdullah. Sultan Sencer (Sancar) Dönemi (1119-1157) Selçuklularda Taht Mücadeleleri. 31 Ocak 2017, s. 115-115. [^10]: Davis, R.. Comments on Axion Strings. 1 Mart 1986. [^11]: Türkan Yalçın, SANCAR. Prof. Dr. Eralp ÖZGEN anısına…. 2007, s. 1. [^12]: Karateke, Hakan T.. Padişahım çok yaşa! Osmanlı devletinin son yüz yılında merasimler. Kitap Yayınevi, 2004. [^13]: Karateke, Hakan Tuğrul. An Ottoman protocol register: containing ceremonies from 1736 to 1808 BEO Sadaret defterleri 350 In the Prime Ministry Ottoman State Archives, Istanbul. the Ottoman bank archive and research centre, 2007. [^14]: Karateke, Hakan T.. Padişahım çok yaşa! Osmanlı devletinin son yüz yılında merasimler. Kitap Yayınevi, 2004. [^15]: Karateke, Hakan Tuğrul. An Ottoman protocol register: containing ceremonies from 1736 to 1808 BEO Sadaret defterleri 350 In the Prime Ministry Ottoman State Archives, Istanbul. the Ottoman bank archive and research centre, 2007. [^16]: Karakuş, Fulya Çağlı- Fulya Çağlı, Savaş. Obezite ve Kadın İnfertilitesi. 2020, s. 165-168. [^17]: Argit, Betül Ipsirli. Life after the Harem. Cambridge University Press, 8 Ekim 2020. [^18]: BAYCAR, Hamdullah. Evliya Çelebi Seyahatnamesine göre 17. Yüzyıl Osmanlı Kadınları. 30 Nisan 2022, s. 773-797. [^19]: Demirci, Osman. Son Dönem Osmanlı Kelam Düşüncesinde Kadın Meselesi: İslamcılar-Türkçüler-Batıcılar. Akademisyen Kitabevi, 2020. [^20]: Pertev Edhem Paşa. [^21]: Bayındır, Abdullah. Sultan Sencer (Sancar) Dönemi (1119-1157) Selçuklularda Taht Mücadeleleri. 31 Ocak 2017, s. 115-115. [^22]: Edwards, C. Martin. Peirce gradings and Peirce inner ideals in JBW*-triple factors. 15 Ağustos 2008, s. 307-317. [^23]: Argit, Betül Ipsirli. Life after the Harem. Cambridge University Press, 8 Ekim 2020. [^24]: Argit, Betül Ipsirli. Life after the Harem. Cambridge University Press, 8 Ekim 2020. [^25]: Chevalier, Jean-Marie. L’épistémologie sociale de Peirce. 17 Ağustos 2015, s. 107-120. [^26]: Astronomy. 15 Mayıs 1993, s. 319. [^27]: Davis, R.. Comments on Axion Strings. 1 Mart 1986. [^28]: Bayındır, Abdullah. Sultan Sencer (Sancar) Dönemi (1119-1157) Selçuklularda Taht Mücadeleleri. 31 Ocak 2017, s. 115-115. [^29]: Argit, Betül Ipsirli. Life after the Harem. Cambridge University Press, 8 Ekim 2020. [^30]: Argit, Betül Ipsirli. Life after the Harem. Cambridge University Press, 8 Ekim 2020. [^31]: Hattaway, Herman. The Long Surrender.. Ocak 1986, s. 57. [^32]: Bayındır, Abdullah. Sultan Sencer (Sancar) Dönemi (1119-1157) Selçuklularda Taht Mücadeleleri. 31 Ocak 2017, s. 115-115. [^33]: Argit, Betül Ipsirli. Life after the Harem. Cambridge University Press, 8 Ekim 2020. [^34]: Bayındır, Abdullah. Sultan Sencer (Sancar) Dönemi (1119-1157) Selçuklularda Taht Mücadeleleri. 31 Ocak 2017, s. 115-115. [^35]: John Strahan, M.D. 1 Şubat 1896, s. 312-312. [^36]: Türkan Yalçın, SANCAR. Prof. Dr. Eralp ÖZGEN anısına…. 2007, s. 1. [^37]: Davis, R.. Comments on Axion Strings. 1 Mart 1986. [^38]: Bayındır, Abdullah. Sultan Sencer (Sancar) Dönemi (1119-1157) Selçuklularda Taht Mücadeleleri. 31 Ocak 2017, s. 115-115. [^39]: Davis, R.. Comments on Axion Strings. 1 Mart 1986. [^40]: Davis, R.. Comments on Axion Strings. 1 Mart 1986.