İctihad Evi

İctihad Evi, Cağaloğlu'nda Osmanlı Devleti'nin son yılları ile erken Cumhuriyet döneminin entelektüel faaliyet merkezlerinden birisi olarak faaliyet göstermiş olan bina.

Binanın sahibi Doktor Abdullah Cevdet Bey, kurucusu olduğu İctihad mecmuasını 1911-1932 yılları arasında bu binanın girişindeki Orhaniye matbaasında basmış, binanın üst katlarını ise derginin yazı işleri ofisi ve kendi ikametgâhı ve muaynehanesi olarak kullanmıştır. Bu özellikleriyle bina, yeni kurulan devletin ideolojisinin ön taslaklarının şekillendirildiği mekân olmuştur.

Çatalçeşme ile Ticarethane sokaklarının kesiştiği noktada, ilk Osmanlı şeyhülislâmı olduğu düşünülen Şemseddin Muhammed bin Hamza (Molla Fenâri) adına 1470'te yaptırılan Molla Fenarî Mescidi'nin karşı sırasında yer alır.

"Binanın kapısının üstünde "İctihad Evi 1910-Idjihad 1904" yazmaktadır. "Idjihad 1904" ibaresi derginin Cenevre’de yayıma başladığı tarihi ve o zamanki adını, "1910 İctihad" ise Doktor Abdullah Cevdet’in Mısır’dan ülkesine döndüğü ve Cağaloğlu’nda yeniden yayımını başlattığı tarihi ve o zamanki adını göstermektedir.^{[1]Usta, Sadık. Abdullah Cevdet'in kütüphanesinde neler gördüm. 23 Temmuz 2017.}

"İctihad Evi", uzun yıllar dönemin batılılaşma yanlısı aydınlarının bir toplanma mekanı olmuştur.^{[2]Hanioğlu, Şükrü. Tarihe tanıklık eden “Ev”. 9 Temmuz 2017.} Abdullah Cevdet, İctihad Evi'nin üçüncü katında çarşamba günleri çaylı toplantılar düzenlerdi.^{[3]İstanbl'un Kültürel Yüzü: Cağaloğlu, Sultanahmet, Beyazıt. İstanbul Ticaret Odası, 2020.} Meşrutiyet sonrasından Cumhuriyet’in ilk yıllarına uzanan dönemde bu binadaki fikir ve edebiyat toplantılarına katıldığı bilinenlerin bazıları şunlardır: Rıza Tevfik, Süleyman Nazif, Faik Âli, Cenab Şahabeddin, Abdülhak Hâmid, Peyami Safa, İsmail Hâmi, Necip Fazıl, Yusuf Ziya, Halid Fahri.^{[4]Kültür Envanteri - İçtihad Evi. 27 Aralık 2021.} Yazar Konur Ertop’un verdiği bilgiye göre evdeki toplantılar Abdullah Cevdet’in ölüm yılı olan 1932’ye kadar sürmüştür.^{[3]İstanbl'un Kültürel Yüzü: Cağaloğlu, Sultanahmet, Beyazıt. İstanbul Ticaret Odası, 2020.}