# İbrahim Zahid-i Geylanî

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0brahim_Zahid-i_Geylan%C3%AE
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: İbrahim Zahid-i Geylanî, https://tr.wikipedia.org/wiki/%C4%B0brahim_Zahid-i_Geylan%C3%AE (CC-BY-SA-4.0)

![Zahid Gilani'nin Dergahı](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c6/Sheikhzahed01.jpg/1280px-Sheikhzahed01.jpg)
*Zahid Gilani'nin Dergahı (Ayda D, CC-BY-SA-3.0)*

**İbrahim Zahid-i Geylanî** ([Farsça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fars%C3%A7a): **تاج الدين ابراهيم كردی سنجانی**; d. 1216 – ö. 1301) tam adıyla **Tâcüddîn İbrahim b. Rûşen Emîr b. Bâbil b. Bîdâr el-Kürdî es-Sencânî**[^1] [Zahidiyye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zahidilik) tarikatının şeyhi ve mutasavvıf.

## Şahsiyeti

Atalarından Bîdâr (Bündâr) el-Kürdî, Sencân'dan gelerek bölgeye yerleşmiştir. Bu şehrin Merv yakınlarındaki Sencan olması yüksek ihtimaldir. Bu durumda, ataları 11. yüzyılda [Horasan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuzey_Horasan)’ı Selçuklu istilası yüzünden terk edip Gilan bölgesine yerleşmişlerdir. Kendisi Gîlân (Geylân) eyaletinin Siyâvrud nahiyesinde doğmuştur. Asıl adı Tacüddin İbrahim olup, "Zâhid" lakabıdır.[^2]

Şeyh Zahid Gilani, [Selçuklu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sel%C3%A7uklu_Hanedan%C4%B1) egemenliğinden sonra bölgeye egemen olan, [İlhanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0lhanl%C4%B1lar) Hükümdarları üzerinde dini saygınlığı dolayısıyla nüfuz sahibi olmuştur. On üçüncü yüzyılın ortasında önde gelen bir dini kişilik olan Şeyh Zahid'in, bugün [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran)'nin [Hazar Denizi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hazar_Denizi) kıyısındaki [Gilan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gilan_%28il%29) Eyaletinde, [Lahican](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lahican)'da bulunan [türbe](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrbe)si hâlen ziyaret edilen ve saygı duyulan bir kutsal mekândır.

## Zâhîd’îyye Tarikâtı

Şeyh Tac'ed-Dîn Geylânî'nin tarihi açıdan en önemli öğrencisi, [Safevi Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Safev%C3%AEler)'nin (1501-1722) isim babası olan [Şeyh Safiyüddin İshak Erdebili](https://turkipedia.org/tr/wiki/Safiy%C3%BCddin_Erdebil%C3%AE)'dir (1252-1334). Şeyh Zahid Gilani, kızı [Bibi Fatıma](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bibi_Fat%C4%B1ma)'yı [Safiyüddin İshak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Safiy%C3%BCddin_Erdebil%C3%AE)'a vermiştir. [Safiyüddin İshak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Safiy%C3%BCddin_Erdebil%C3%AE) da Tac'ed-Dîn Zâhîd Geylânî'nin ikinci büyük oğluna bir önceki evliliğinden olan kızlarından birini nikâhlayarak akrabalık bağlarını sağlamlaştırmıştır. Süregiden bu tarz evlilikler, her iki soyu neredeyse bir hâline getirdi. Bunu takip eden 170 yıl boyunca Safeviye tarikatı siyâsî ve askerî güç kazandı ve sonunda [Safevî Hanedanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Safev%C3%AE_Hanedan%C4%B1) tesis edilerek gücünün zirvesine ulaştı.

### Safev’îyye Tarikâtı'nın kuruluşu

Şeyh Tac'ed-Dîn İbrahim Zâhîd Geylânî'nin tarikâtı olan [Zahidiyye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zahidiyye), [Safiyüddin İshak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Safiy%C3%BCddin_Erdebil%C3%AE)'ın şeyhliği döneminde getirdiği yorumlar ile artık kendi adı olan [Safeviyye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Safev%C3%AElik) adıyla anılır olmuştur. Çiftin oğullarından [Sadreddin Musa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sadreddin_Musa) (1334-1391) yolu ile şeyhliğe sırasıyla [Hoca Alaaddin Ali](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hoca_Alaaddin_Ali) (1391-1429), [Şeyh İbrahim](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eeyh_%C4%B0brahim_Safevi) (1429-1447), [Şeyh Cüneyd](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eeyh_C%C3%BCneyd) (1447-1460) ve [Şah İsmail](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._%C4%B0smail)'in babası [Şeyh Haydar](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eeyh_Haydar) (1460-1488) geçmiştir.

## Bazı tarikât silsilelerindeki yeri

Şeyh Gilani'nin Zahid'îyye Tarikâtı, öğrencileri aracılıyla, bugün Türkiye'de bilinen [Bayram’îyye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bayramilik) ve [Celvet’îyye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halvet%C3%AElik) Tarikât köklerinin başlangıcı sayılabilir.

### Halvetiyye-î Cemâli’îyye/Şâbân’îyye Silsilesi'ndeki yeri

1. [Muhammed](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muhammed)
2. [Ali](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ali)
3. Hasan Basrî
4. Habîb Acemî
5. Dâvud et-Taî
6. Marûf el-Kerhî
7. Serî es-Sekatî
8. Cüneyd Bağdâdî
9. Mimşâd Dîneverî
10. Muhammed el-Bekrî
11. Kadı Vecîhüddîn Ömer el-Bekrî
12. Ebu'n-Necib Sühreverdî
13. Kutbeddîn el-Ebherî
14. Rükneddîn Necaşî
15. Şehâbeddîn Tebrîzî
16. Hâce Cemâleddîn Şirazî
17. **Sultân-ûl **[**Halvetî**](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halvet%C3%AElik)[^3]** Tac'ed-Dîn İbrahim Zahid el-Geylânî**
18. Ahî Muhammed el-Halvetî
19. **Pîr Ali** **el-Halvetî** *(*[*Halvetiyye*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halvet%C3%AElik)* *[*Tarikât*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tarikat)*ı Şeyh Ebû Abdullah Sirac’ed-Dîn Ömer bin Ekmel’ûd-Dîn-î *[*Lahic*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lahican)*î tarafından *[*Herat*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Herat)*'ta kuruldu)*.
20. Ahî Mîrim el Halvetî
21. Sadreddîn Hayyamî
22. **Pîr-î Sânî Seyyid Yahyâ-yı Şirvânî** *(Yetiştirdiği şeyhler aracılığıyle *[*Halvetiyye*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halvet%C3%AElik)* *[*Tarikât*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tarikat)*ını *[*Anadolu*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu)*'ya yaydı)*.
23. Muhammed Bahaeddîn
24. **Çelebi Hâlife Cemâl el-**[**Halvetî**](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halvet%C3%AElik)
25. Hayreddîn Tokadî
26. **Şabân-î Veli Kastamônî**

### Safevîyye Silsilesi'ndeki yeri

1. [Muhammed](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muhammed)
2. [Ali](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ali)
3. Hasan Basrî
4. Habîb Acemî
5. Dâvud et-Taî
6. Marûf el-Kerhî
7. Serî es-Sekatî
8. Cüneyd Bağdâdî
9. Mimşâd Dîneverî
10. Muhammed el-Bâkırî
11. Kadı Vecîhüddîn İmrân el-Bâkırî
12. Ebu'n-Necib Sühreverdî
13. Kutbeddîn el-Ebherî
14. Rükneddîn Necaşî
15. Şehâbeddîn Tebrîzî
16. Hâce Cemâleddîn Şirazî
17. Sultân-ûl [Halvetî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halvet%C3%AElik) Tac'ed-Dîn İbrahim Zahid el-Geylânî
18. [Safî’ûd-Dîn İshak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Safiy%C3%BCddin_Erdebil%C3%AE)
19. [Sadr’ed-Dîn Mûsa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sadreddin_Musa)
20. Hoca Âlâ'ed-Dîn Âli
21. [Şeyh İbrahim](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eeyh_%C4%B0brahim_Safevi)
22. [Şeyh Cüneyd](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eeyh_C%C3%BCneyd)
23. [Şeyh Haydar](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eeyh_Haydar)
24. [Sultân Ali Mirza Sâfevî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sultan_Ali)
25. [Şah İsmail Hatai](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._%C4%B0smail)
26. [Şah Tahmasb](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Tahmasb)

[^1]: Doç. Dr. Süleyman Gökbulut, "İbrahim Zahid Gilanî Üzerine Bir İnceleme", Sûfî Araştırmaları - Sufi Studies, Sayı 13, s. 50 <http://isamveri.org/pdfdrg/D03784/2016_13/2016_13_GOKBULUTS.pdf>
[^2]: Mustafa Bahadıroğlu, "İbrahim Zahid-i Geyani" , TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 21, İstanbul 2000, s.359 <https://islamansiklopedisi.org.tr/ibrahim-zahid-i-geylani>
[^3]: Abdülbaki Gölpınarlı, Türkiye'de Mezhepler ve Tarikâtlar, İnkılâp Yayınevi, 1997.
