Ürgenç Kuşatması

Ürgenç Kuşatması, Harezmşahlar'ın Moğollar tarafından istilası sırasında gerçekleşen bir kuşatmadır. Kuşatmanın uzunluğu değişkendir; Reşîdüddîn Fazlullah-ı Hemedânî gibi tarihçiler kuşatmanın yedi ay sürdüğünü belirtse de, genel olarak kuşatmanın Nisan 1221'de şehrin yenilgisi ve yok edilmesiyle sona erdiği kabul edilmektedir.^{[1]Bartolʹd, Vasiliĭ Vladimirovich. Turkestan Down to the Mongol Invasion. Gibb Memorial Trust, 1977, s. 434-437.} Moğol İmparatorluğu'nun hükümdarı Cengiz Han, Alâeddin Muhammed tarafından yönetilen Harezmşahlar Devleti'ne karşı çok yönlü bir saldırı başlatmıştı.^{[2]Golden, Peter. Inner Asia c.1200. The Cambridge History of Inner Asia, 2009, s. 9-25.} Etkili planlama ve mükemmel manevraların birleşimi sayesinde Han'ın ordusu sınır kasabası Otrar'ı hızla ele geçirmeyi başardı ve ardından Buhara ve Semerkant gibi büyük şehirleri ele geçirmiştir.^{[3]Buniyatov, Z. M.. Nauka, 2015.} Kuşatmaya, diğerlerinin yanı sıra, 1241 civarında Arapça bir kayıt tutan Fars biyografi yazarı Şihâbüddîn Muhammed en-Nesevî de tanıklık etmiştir.^{[4]Levi, Scott Cameron. Islamic Central Asia: An Anthology of Historical Sources. Indiana University Press, 2010, s. 125.}

Cengiz Han, oğulları Cuci ve Çağatay'ın komutasındaki bir müfrezeyi eski başkent Ürgenç'i kuşatmak üzere kuzeybatıya gönderdi. Son derece zengin olan şehir, Ceyhun deltasında bataklık bir arazide yer alıyordu ve bu da saldırıya uğramasını zorlaştırıyordu.^{[5]Biran, Michal. The Mongols in Central Asia from Chinggis Khan's invasion to the rise of Temür. The Cambridge History of Inner Asia, 2009, s. 47.} Mermi olarak kullanılacak taşların eksikliğine uyum sağlayan Moğollar, büyük dut ağaçlarını kestiler, gövdelerini sertleştirmek için suya batırdılar ve bunları koçbaşı ve mancınık mermisi olarak kullandılar.

Kuşatma, iki komutan kardeş arasındaki anlaşmazlıklar nedeniyle karmaşıklaştı.^{[6]Jackson, Peter. The Mongol Age in Eastern Inner Asia. The Cambridge History of Inner Asia, 2009, s. 26-45.} Sonunda Cengiz, üçüncü oğlu ve nihai varisi olan Ögeday'ı kuşatma için tek komutan olarak gönderdi.

Şehir sonunda ele geçirildiğinde, insanlık tarihinin en kanlı katliamının ardından yok edilmiştir.^{[7]May, Timothy. The Mongol Empire. Edinburgh University Press, 2018.} Şehrin surlarına yapılan son saldırıda, binlerce sivil Moğollar tarafından bir araya toplanarak şehrin hendeklerine itildi. Cesetler sonunda hendekleri doldurdu ve üzerine surlara saldırmak için bir rampa inşa edildi.^{[8]Gabriel, Richard A.. Subotai the Valiant: Genghis Khan's Greatest General. ABC-CLIO, 30 Haziran 2004, s. 42.}

Moğollar, Ceyhun Nehri üzerindeki barajları yıkarak şehri sular altında bıraktılar. Kadınları, çocukları ve şehrin zanaatkarları dahil olmak üzere toplamda yaklaşık 100.000 kişiyi köleleştirdiler ve kalan nüfusu öldürdüler. Barajlar hiçbir zaman onarılmadı, muhtemelen hayatta olan hiç kimse onları nasıl onaracağını bilmediği için ve ceyhun Nehri bundan sonraki 300 yıl boyunca Hazar Denizi'ne aktı.

Eski Ürgenç'in yıkılmasının ardından Moğollar, yakınlarda Ürgenč şehrini kurdular ve bu şehir kısa sürede gelişen bir ticaret merkezi haline gelmiştir.

Ayrıca bakınız

• Ürgenç Barajı

• Otrar Felaketi