# Ünlü (dilbilim)

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%9Cnl%C3%BC_(dilbilim)
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Ünlü (dilbilim), https://tr.wikipedia.org/wiki/%C3%9Cnl%C3%BC_%28dilbilim%29 (CC-BY-SA-4.0)

**Ünlü**, **sesli**[^1] veya **vokal**; [ses yolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ses_yolu) görece açık durumda iken, [ses telleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ses_teli)nin titreşmesi ile (duyulabilecek şekilde) bir engele takılmadan oluşan; [hece](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hece)nin en küçük birimini oluşturan konuşma [ses](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ses)i. [*Ünsüz*](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%9Cns%C3%BCz) veya *sessiz* karşıtıdır. Ünlülük kavramı harflerden ziyade "[sesleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sesbirim)" tanımlar zira bir harf kimi sözcüklerde ünlü, kimi sözcüklerde ise ünsüz bir sesi simgeleyebilir.[^2]

## Kökenbilim

[Uygurca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Uygurca)da da görülen *ün* sözcüğü [Eski Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eski_T%C3%BCrk%C3%A7e)de "ses, avaz" anlamlarına, "ünü-" fiili ise "seslenmek, bağırmak" anlamlarına gelir.[^3] Ünlü sözcüğü muhtemelen 19. yüzyılda "meşhur" anlamında kullanılmaya başlanmıştır.[^4]

## Türk yazı dillerinde ünlülerin gösterimi

Türk dilinin bilinen ilk dönemlerinde 9 ünlünün bulunduğu belirtilmiştir: a, e, é, ı, i, o, ö, u, ü. Bugün kapalı e sesi (é) yalnızca [Azerice](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azerice) yazı dilinde bulunur.

### Türkçe

a, e, ı, i, o, ö, u ve ü harfleri ünlü harfler, diğer harfler ise ünsüz harfler olarak adlandırılır.

## Sınıflandırma

Türkçede ünlüler, çıkış yeri ve dilin durumuna, dudakların durumuna, ağzın açıklığına göre şu şekilde sınıflandırılır:[^5]

- Çıkış yeri ve dilin durumuna göre
- Kalın (arka) ünlüler: a, ı, o, u
- İnce (ön) ünlüler: e, i, ö, ü
- Dudakların durumuna göre
- Düz ünlüler: a, e, ı, i
- Yuvarlak ünlüler: o, ö, u, ü
- Ağzın açıklığına göre
- Geniş ünlüler: a, e, o, ö
- Dar ünlüler: ı, i, u, ü

## Diğer dillerde ünlü

Dünyadaki birçok dilin kendisine özgü farklı ünlü sistemi vardır.

## Dış bağlantılar

- [Ünlüler](https://web.archive.org/web/20110420144020/http://www.tdk.gov.tr/TR/Genel/BelgeGoster.aspx?F6E10F8892433CFFAAF6AA849816B2EF972A041C6D30ED2E) Türk Dil Kurumu.

[^1]: Dil Bilgisi Terimleri Sözlüğü Ahmet Topaloğlu. Ötüken Yayınları. 1989. <http://books.google.co.uk/books?id=6v9NAAAAMAAJ&q=%22%C3%BCnl%C3%BC%22+%22sesli%22&dq=%22%C3%BCnl%C3%BC%22+%22sesli%22&source=bl&ots=M4LnTskxjB&sig=_Q1h5rK9f8jmBVWDhcoigo11biM&hl=en&sa=X&ei=cTElUK6IAuGm0QX4koGwCg&ved=0CDMQ6AEwAA>
[^2]: "y" harfi ünlü mü, ünsüz mü? OxfordDictionaries.com. Erişim: 8 Ağustos 2012. <http://oxforddictionaries.com/words/is-the-letter-y-a-vowel-or-a-consonant>
[^3]: "ün." Nişanyan Sözlük. Erişim: 7 Şubat 2015. <http://www.nisanyansozluk.com/?k=%C3%9CNL%C3%9C&x=0&y=0>
[^4]: "ün." Nişanyan Sözlük. Erişim: 7 Şubat 2015. <http://www.nisanyansozluk.com/?k=%C3%9CNL%C3%9C&x=0&y=0>
[^5]: Ünlülerin Nitelikleri – Türk Dil Kurumu. <https://www.tdk.gov.tr/icerik/yazim-kurallari/unlulerin-nitelikleri/>