# Ümmî

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%9Cmm%C3%AE
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Ümmî, https://tr.wikipedia.org/wiki/%C3%9Cmm%C3%AE (CC-BY-SA-4.0)

**Ümmî**, kelime anlamı itibarıyla ümm [Arapça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arap%C3%A7a)da anne, ümmî ise anneden doğduğu gibi, tahsil ve eğitim almamış anlamında kullanılır.

## Dinî literatürde

İslam peygamberi [Muhammed](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muhammed)'in, okuryazar olmadığını belirtmek için kullanılan ifadedir. Bu anlamda ifade bir eksiklik ifadesinden üstünlük ifadesine dönüşür. Okuma-yazma ve eğitim sıradan insanlar için ilerleme, ufkunu açma, yeni bilgiler edinme aracı iken, bilgi ve ilhamını Allah'tan alan bir peygamberde zihni kirleten bir işlev üstlenir; [Diyanet İşleri Başkanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Diyanet_%C4%B0%C5%9Fleri_Ba%C5%9Fkanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) kelimeye "kitâbî bilgilerle zihni doldurulmamış, doğal hâli üzerine kalmış, okuyup yazarak tahsil görmemiş kimseye denilmektedir." anlamını vermiştir.[^1]

[Kur'an](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kur%27an) ve bazı hadislerde Muhammed için kullanılan "ümmî" kelimesi geleneksel olarak okuma-yazma bilmeyen şeklinde anlaşılır.[^2] Bu görüşte Ankebût-48,[^3] A'raf -158,[^4] ve Cuma-2[^5] gibi ayetler Muhammed'in okuma yazma bilmediği şeklinde yorumlanır. [Vahiy](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vahiy) meleği Cebrail'in ilk vahyi getirip "oku" dediğinde, Muhammed'in "Ben okuyan biri değilim." dediğini anlatan hadisler,[^6] Muhammed'in yetiştiği toplumda okuma yazma oranı ve tahsil görme imkânının düşük oluşu bu görüşü destekleyen diğer argümanlardır.

Kur'ân'da : "*(Ey Muhammed!) Sen bundan önce bir kitap okumuyordun, elinle de onu yazmıyordun, öyle olsaydı, (Allah'ın sözünü boşa çıkarmaya çalışan) iptalciler şüphelenirlerdi.*" ([Ankebût Suresi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ankeb%C3%BBt_Suresi): 48)[^7] ifadeleri bulunur.

Bazı değerlendirmelere göre, İslami literatürde kullanılan ümmî kelimesi okuma yazma bilmeyen değil, mevcut dinlerin kutsal kitaplarını okumamış anlamında kullanılan bir ifadedir.[^8]

## Edebiyatta

[Türk edebiyatı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_edebiyat%C4%B1)nda da, özellikle 16. yüzyılda [divan edebiyatı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Divan_edebiyat%C4%B1)nda yer bulmuştur/kullanılmıştır. Birçok ümmî şairden bahsetmek mümkündür. [Riyâzî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Riy%C3%A2z%C3%AE), [Enverî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Enver%C3%AE_%28%C5%9Fair%29), [Latifî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lat%C3%AEf%C3%AE) sadece bazılarıdır.

[^1]: Dini Kavramlar Sözlüğü. Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2010. <http://www.diyanet.gov.tr/dinikavramlar/dinikavramlar-%C3%9C/%C3%9CMM%C3%8E>
[^2]: Dini Kavramlar Sözlüğü. Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2010. <http://www.diyanet.gov.tr/dinikavramlar/dinikavramlar-%C3%9C/%C3%9CMM%C3%8E>
[^3]: Karşılaştırmalı Kuran Mealleri , Ankebut Suresi:48 <http://www.kuranmeali.org/29/ankebut_suresi/48.ayet/kurani_kerim_mealleri.aspx>
[^4]: Karşılaştırmalı Kuran Mealleri , A'raf Suresi:158 <http://www.kuranmeali.org/7/araf_suresi/158.ayet/kurani_kerim_mealleri.aspx>
[^5]: Karşılaştırmalı Kuran Mealleri , Cuma Suresi:158 <http://www.kuranmeali.org/62/cuma_suresi/2.ayet/kurani_kerim_mealleri.aspx>
[^6]: Buhârî, Bed'u'l-vahy, 3
[^7]: Dini Kavramlar Sözlüğü. Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2010. <http://www.diyanet.gov.tr/dinikavramlar/dinikavramlar-%C3%9C/%C3%9CMM%C3%8E>
[^8]: Arşivlenmiş kopya. <http://www.muhammedmustafa.net/tr/altsayfavecdiakyuz.php?sayfa=yazilar%2Fvecdiakyuz%2Fummi>