# Özbekler

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96zbekler
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Özbekler, https://tr.wikipedia.org/wiki/%C3%96zbekler (CC-BY-SA-4.0)

![](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e2/Map_of_the_Uzbekhs_Diaspora_in_the_World.svg/1280px-Map_of_the_Uzbekhs_Diaspora_in_the_World.svg.png)
* (Linus Hagenbach, CC-BY-SA-4.0)*

- **Grup:** Özbekler
- **Nüfus:** 35 ~ 36 milyon; (2020); 3.5 - 4 milyon (2021); (2018); (2021); (2021); (2021); (2021); (2021); -; (2019)
- **Bölge:** Özbekistan; Afganistan; Rusya; Tacikistan; Kırgızistan; Kazakistan; Türkmenistan; Pakistan; Suudi Arabistan; ABD; Türkiye; Çin
- **Diller:** Özbekçe; Darice, Tacikçe, Kırgızca, Rusça
- **Dinler:** Sünni İslam (çoğunluk); Hristiyanlık, Zerdüştçülük (azınlık)
- **İlgili gruplar:** diğer Türk Halkları
- **Yerel ismi:** Oʻzbeklar; Ўзбеклар; اوزبیکلر
- **Toplam:** 37 milyon

**Özbekler** (Oʻzbeklar, Ўзбеклар, اوزبیکلر), [Batı Türkistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkistan)'da [Harezm](https://turkipedia.org/tr/wiki/Harezm)'den [Fergana](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fergana)'ya kadar uzanan bölgede yaşayan ve [Orta Asya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Asya)'daki en kalabalık [Türk halkı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_halklar%C4%B1)dır. Özbeklerle ilgili tarihî kaynaklarda "Türk" ve "Sart" şeklinde adlandırıldıkları da görülmektedir.[^1]

![Geleneksel milli kostümler giymiş Özbek kız çocukları](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/20/Uzbek_children_girls.jpg)
*Geleneksel milli kostümler giymiş Özbek kız çocukları (Mahalla tv, CC-BY-SA-4.0)*

## Dil

Özbek dili, [Türk dil ailesinin](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_dilleri) [Karluk grubuna](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karluk_grubu) ait bir dildir. Tarihi boyunca [Arap](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arap_harfleri), [Latin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Latin_harfleri) ve [Kiril](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kiril_alfabesi) alfabeleri dahil olmak üzere çok çeşitli alfabelerle yazılmıştır. Özbekistan'ın eski [Sovyetler Birliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sovyetler_Birli%C4%9Fi)'nden bağımsızlığından sonra hükûmet, Kiril alfabesini yeni bir [Latin alfabesiyle](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96zbek_alfabesi) değiştirmeye karar verdi. Tarihsel olarak, [Özbek Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96zbek_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'nı ve diğer halef devletlerini kuran göçebe Özbekler, Türk dilinin çeşitli lehçelerini konuşurdu.[^2]

## Tarih

Özbek ulusu ilk olarak [Cengiz Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cengiz_Han)'ın torunu [Şiban](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eiban)'ın soyundan gelen [Ebü'l-Hayr Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eb%C3%BC%27l-Hayr_Han)'ın önderliğinde [Deşt-i Kıpçak](https://turkipedia.org/tr/wiki/De%C5%9Ft-i_K%C4%B1p%C3%A7ak)'taki çeşitli Türk boyları ve kabilelerinin [Özbek/Şeybani Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96zbek_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) etrafında örgütlenmesiyle oluşmuştur. Hanlık, [Ebü'l-Hayr Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eb%C3%BC%27l-Hayr_Han)'ın vefatından sonra bir süre karışıklık içinde kalmış ve Özbekler dağılmışlardır.[^3] Torunu ve Şah Budak'ın oğlu [Şeybânî Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eeyb%C3%A2n%C3%AE_Han), dağınık haldeki Özbekleri birleştirmiş ve seferler düzenlemiştir. Timurlu devletindeki taht kavgalarından yararlanan Şeybânî Han, [Mâverâünnehir](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%A2ver%C3%A2%C3%BCnnehir) ile [Harezm](https://turkipedia.org/tr/wiki/Harezm)'i ele geçirip, [Timurlu Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Timur_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)ni yıkmış ve Hanlığın başkentini [Buhara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Buhara)'ya taşımıştır.[^4] Bundan sonra [Karluk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karluklar) soylu Timurlu halkıda Kıpçak olan Özbek ulusuna girmiş ve [Deşt-i Kıpçak](https://turkipedia.org/tr/wiki/De%C5%9Ft-i_K%C4%B1p%C3%A7ak)'tan gelen bu göçebe Özbekler Timurlu topraklarına yerleşmiştir, bu iki Türk topluluğunun kültürel etkileşimiyle günümüzdeki Özbekler teşkil olmuştur.[^5]

Özbek ismi ise, [Altınorda](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alt%C4%B1n_Orda_Devleti) hanı olan [Özbek Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96zbek_Han)'dan gelmektedir.[^6]

[Türkiye'de Özbekler](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye%27deki_%C3%96zbekler) cüzi oranda olsa da geçmişten bugüne dek yaşamışlardır.

[Türkiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye)'ye ilk gelen Özbek topluluğu [Rus Çarlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya_%C3%87arl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'nın baskıları sonucu 1920 ve 1923 yılları arasında gelenlerdir. Daha sonra [Sovyetler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sovyetler_Birli%C4%9Fi)'in işgali sonucu Özbekistan'dan Afganistan'a gitmek zorunda kalan Özbekler 1950 ve 1954 yıllarında arasında Türkiye'ye gelip [Adana](https://turkipedia.org/tr/wiki/Adana)'nın [Yüregir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Y%C3%BCre%C4%9Fir) ilçesine yerleşmişlerdir.[^7] Daha sonra Adana'dan [Konya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Konya)'nın [Kulu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kulu), [Akşehir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ak%C5%9Fehir) ve [Cihanbeyli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cihanbeyli) ilçelerine yerleşenler de olmuştur. Bu Özbekler arasında [Basmacı Hareketi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Basmac%C4%B1_Hareketi)'nin kumandanlarından Korbaşı Şir Muhammed Bek'te vardır.[^8]

[Türkiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye)'ye en son olarak topluluk haline gelen Özbekler ise Özbekistan'dan Afganistan'a göçüp yerleşen ve Afganistan'ın yerleşik Özbeklerindendir. Bu Özbekler 1979 yılında SSCB'nin Afganistan'ı işgal etmesiyle, yoksulluk ve çocuklarını korumak gibi nedenlerle Pakistan'a göç etmek zorunda kalmışlardır. Daha sonra oradan Türkiye'ye devlet tarafından getirilmiş ve Türkiye'nin çeşitli bölgelerine yerleşmişlerdir. Bu Özbekler şu anda [Hatay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hatay)'ın [Ovakent](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ovakent%2C_Antakya) beldesinde ve [Şanlıurfa](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eanl%C4%B1urfa)’nın [Ceylanpınar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ceylanp%C4%B1nar) ilçesinin [Evrenpaşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96zbek%2C_Ceylanp%C4%B1nar) köyünde yaşamlarını sürdürüyorlar.[^9][^10]

[Sovyetler Birliği'nin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sovyetler_Birli%C4%9Fi) dağılması sonucunda bağımsızlığını kazanan [Özbekistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96zbekistan) ile Türkiye'nin karşılıklı ilişkilerinin başlaması Ticari, eğitim, sanat, kültür gibi birçok alanda yapılan anlaşmalar, Misafir öğrenciler, devlet görevlileri, işçiler olarak ve yaşamaları bir kısmının [Türk vatandaşlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_vatanda%C5%9Fl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) alıp yerleşmesi sonucunda önemli sayıda Özbekistan vatandaşı da Türkiye'ye yerleşmiştir.

Türkiye'de yaşayan önemli Özbek asıllı Türkler de vardır. Ünlü tenisçi [Marsel İlhan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Marsel_%C4%B0lhan) dünyada ilk 100'e giren Özbek asıllı tenisçidir. Bununla beraber ünlü Türk istihbaratçı ve sovyetolog [Enver Altaylı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Enver_Altayl%C4%B1) da Özbek asıllıdır. İstiklal marşı yazarımız [Mehmet Akif Ersoy](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mehmet_%C3%82kif_Ersoy) da anne tarafından Özbek kökenlidir.

## Çin Özbekleri

![Özbekler, Sincan Uygur Özerk Bölgesi'ndeki farklı azınlık gruplarından biridir. Bu, CIA'nin 1967 yılında Çin hakkında hazırladığı etnikdilsel haritada Sincan'ı gösteren kısımdır. Özbekçenin konuşulduğu bölgeler "5" rakamıyla gösterilir.](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/20/%22TURKIC%22_GROUPS_1967_map%2C_%22COMMUNIST_CHINA_ETHNOLINGUISTIC_GROUPS%22_by_the_U.S._Central_Intelligence_Agency%2C_Directorate_of_Intelligence%2C_Office_of_Basic_Geographic_Intelligence%2C_1967_%28cropped%29.jpg/1280px-thumbnail.jpg)
*Özbekler, Sincan Uygur Özerk Bölgesi'ndeki farklı azınlık gruplarından biridir. Bu, CIA'nin 1967 yılında Çin hakkında hazırladığı etnikdilsel haritada Sincan'ı gösteren kısımdır. Özbekçenin konuşulduğu bölgeler "5" rakamıyla gösterilir. (Central Intelligence Agency, Directorate of Intelligence, Office of Basic Geographic Intelligence, public-domain)*

Günümüz [Çin](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87in) sınırları içerisinde yaşayan etnik Özbekler, Çin Halk Cumhuriyeti Hükûmeti'nin resmî olarak tanıdığı [55 etnik azınlık](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87in%27deki_etnik_az%C4%B1nl%C4%B1klar) grubundan biridir. Çin Özbekleri [Çince](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ince)de "Wūzībiékè zú" (; "Özbek halkı/milleti") olarak anılır. Aşağıdaki tabloda gösterildiği gibi, 2010 yılı itibarıyla Özbek etnik azınlığına ait 10.600'e yakın Çin vatandaşı vardır; yani etnik Özbekler, Çin'deki 56 resmî olarak tanınmış etnik grubun arasındaki [en büyük 49. etnik grubu](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87in%27deki_etnik_gruplar_listesi) teşkil ederler. Çin Özbeklerinin neredeyse tümü [Sincan Uygur Özerk Bölgesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sincan_Uygur_%C3%96zerk_B%C3%B6lgesi)'nde yaşar. Sincan Özbeklerinin büyük bir kısmı (2015 yılı itibarıyla 4.666 kişi) [İli Kazak Özerk İli](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0li_%28il%29)'ne bağlı [Gulca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gulca) şehrinde yaşar.[^11] [Sanci Hui Özerk İli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sanci_Hui_%C3%96zerk_%C4%B0li)'ndeki [Mori Kazak Özerk İlçesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mori_Kazak_%C3%96zerk_%C4%B0l%C3%A7esi)'ne bağlı bir olan , tüm Çin çapında resmen Özbek azınlığına adanmış tek yerleşimdir.[^12] [Kaşgar İli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ka%C5%9Fgar_%28il%29), [Tarbagatay İli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tarbagatay_%28il%29), [Urumçi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Urum%C3%A7i) ve Sincan'ın diğer yerleşimlerinde de Özbek azınlıkları mevcuttur.[^13][^14]

Çin Özbekleri ağırlıklı olarak [İslam](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0slam) dinine mensuplar.[^15] Nesiller boyunca bölgedeki [Uygurlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Uygurlar)la yakın temasta bulundukları için kültürleri Uygurların kültürlerine çok benzer.[^16] Gulca'da 1879 yılında Özbekler tarafından inşa edilmiş "" vardır;[^17] günümüz "Gulca 5 Nolu Ortaokulu" (伊宁市第五中学) de eskiden bir Özbek okuluymuş, fakat Özbek öğrenci sayısının az olması nedeniyle bu okulun işletmesine son verilmiştir.[^18][^19]

Çin'de Özbek dili, dil bilimcileri tarafından nesli tükenmeye yakın olan bir dil olarak algılanır.[^20] Çin Özbekleri arasında [Özbekçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96zbek%C3%A7e)yi hâlen konuşabilen az sayıda yaşlı insan var;[^21] bu insanların dışında, [Gulca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gulca) ve [Kaşgar'daki](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ka%C5%9Fgar) Özbekler günlük hayatta [Uygurca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Uygurca) konuşurken, Mori Kazak Özerk İlçesi'ndeki Özbekler ise [Kazakça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazak%C3%A7a) konuşurlar.[^22] Bu durumun bazı olası nedenleri Sincan'daki Özbeklerin sayısının Uygurlar ve [Kazaklar](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87in_Kazaklar%C4%B1)dan çok daha az olması, Sincan'da (Uygur ve Kazak dillerinden farklı olarak) Özbek dilinin hükûmet, eğitim, medya, işyeri veya yayıncılıkta hiç kullanılmaması,[^23] ve Sincan Özbeklerinin yaygın olarak Uygurlar ve Kazaklarla evlenmeleridir.[^24]

[^1]: Qosimjon Sodiqov, Turkiy Til Tarixi, Taşkent, 2009
[^2]: ELTAZAROV, Jo’liboy. OʻZBEK TILINING GERMANIYADA OʻRGANILISHI TARIXIDAN (XX asrgacha boʻlgan davr). 20 Haziran 2019, s. 71-77. <http://dx.doi.org/10.30563/turklad.536855>
[^3]: Semiha Altıer, Semerkand Sarayı’ndan Tarihe Bir Bakış. <https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/620277>
[^4]: İsmail Aka, Timur ve Devleti. <http://docs.neu.edu.tr/library/nadir_eserler_el_yazmalari/TAR%C4%B0H/%C4%B0smail%20Aka%20-%20Timur%20ve%20Devleti%20.pdf>
[^5]: Semerkant Bölgesindeki Özbeklerin Etnik Tarihi. <https://www.altayli.net/semerkant-bolgesindeki-ozbeklerin-etnik-tarih.html>
[^6]: Findley, Carter Vaughn. The Turks in World History, Oxford University Press (2005), p. 104.
[^7]: Adana'ya Yerleşen Türkistanlılar Özbekler Konuşuldu. <https://www.hurriyet.com.tr/yerel-haberler/adana/cukurova/adanaya-yerlesen-turkistanlilar-ozbekler-konusuldu-40994460>
[^8]: Mansurxo'ja Xo'jayev - Shermuhammadbek Qo'rboshi. <https://gunturkbetikevi.files.wordpress.com/2011/01/shermuhammadbek_qurboshi.pdf>
[^9]: Sınırın Urfalı Özbekleri. <https://www.haberler.com/sinirin-urfali-ozbekleri-12560858-haberi/>
[^10]: Hatay'ın Özbek kökenli Türkleri. <https://www.yenisafak.com/foto-galeri/hayat/hatay-in-ozbek-kokenli-turkleri-2005036?page=1>
[^11]: 伊宁市人口民族. 21 Ekim 2019. <http://www.yining.gov.cn/info/1006/3929.htm>
[^12]: 张春海 (Zhāng Chūnhǎi). 乌孜别克语 “芳踪”已难觅. 18 Mart 2015. <http://www.cssn.cn/zt/zt_xkzt/zt_wxzt/bw4/tjyz/201503/t20150318_1551841.shtml>
[^13]: 乌孜别克族 > 概况. <https://www.neac.gov.cn/seac/ztzl/wzbkz/gk.shtml>
[^14]: China's Muslims. 1996. <http://books.google.com/books?id=lr4VAQAAIAAJ&dq=isbn:0195875044&hl=&cd=1&source=gbs_api>
[^15]: 乌孜别克族. <http://www.china.com.cn/ch-shaoshu/index49.htm>
[^16]: China's Muslims. 1996. <http://books.google.com/books?id=lr4VAQAAIAAJ&dq=isbn:0195875044&hl=&cd=1&source=gbs_api>
[^17]: 张春海 (Zhāng Chūnhǎi). 乌孜别克语 “芳踪”已难觅. 18 Mart 2015. <http://www.cssn.cn/zt/zt_xkzt/zt_wxzt/bw4/tjyz/201503/t20150318_1551841.shtml>
[^18]: 张春海 (Zhāng Chūnhǎi). 乌孜别克语 “芳踪”已难觅. 18 Mart 2015. <http://www.cssn.cn/zt/zt_xkzt/zt_wxzt/bw4/tjyz/201503/t20150318_1551841.shtml>
[^19]: 陈宗振 (Chén Zōngzhèn). 制定“拼音方案”势在必行. <http://ex.cssn.cn/djch/djch_djchhg/tujueyuzu/201410/t20141010_1356444.shtml>
[^20]: 陈宗振 (Chén Zōngzhèn). 制定“拼音方案”势在必行. <http://ex.cssn.cn/djch/djch_djchhg/tujueyuzu/201410/t20141010_1356444.shtml>
[^21]: 张春海 (Zhāng Chūnhǎi). 乌孜别克语 “芳踪”已难觅. 18 Mart 2015. <http://www.cssn.cn/zt/zt_xkzt/zt_wxzt/bw4/tjyz/201503/t20150318_1551841.shtml>
[^22]: 张春海 (Zhāng Chūnhǎi). 乌孜别克语 “芳踪”已难觅. 18 Mart 2015. <http://www.cssn.cn/zt/zt_xkzt/zt_wxzt/bw4/tjyz/201503/t20150318_1551841.shtml>
[^23]: 张春海 (Zhāng Chūnhǎi). 乌孜别克语 “芳踪”已难觅. 18 Mart 2015. <http://www.cssn.cn/zt/zt_xkzt/zt_wxzt/bw4/tjyz/201503/t20150318_1551841.shtml>
[^24]: 陈宗振 (Chén Zōngzhèn). 制定“拼音方案”势在必行. <http://ex.cssn.cn/djch/djch_djchhg/tujueyuzu/201410/t20141010_1356444.shtml>
