# Ötüken > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96t%C3%BCken > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Ötüken, https://tr.wikipedia.org/wiki/%C3%96t%C3%BCken (CC-BY-SA-4.0) **Ötüken**, **Ötügen** veya **Ötüken Ormanı**,[^1] ([Eski Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eski_T%C3%BCrk%C3%A7e): 𐰇𐱅𐰜𐰤:𐰖𐰃𐱁, *Ötüken yış*); [Türkler](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_halklar%C4%B1)in [Orta Asya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Asya)'daki [kutsal](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kutsal) [başkent](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C5%9Fkent)idir ve [Moğollar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Follar) tarafından da kutsal kabul edilir. Ormanlarla kaplı bir dağ olan "[Ötüken Dağı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96t%C3%BCken_Da%C4%9F%C4%B1)" da [eski Türkler](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6kt%C3%BCrkler) tarafından kutsal kabul edilir. Çince kaynaklarda U-te-kien şeklinde geçtiği ve Çin kaynaklarında dağ ismi olarak geçen Tu-kin, Yü-tü-kiün ile ilişkili olabileceği belirtilmektedir.[^2] Ötügen (Ötüken) [Türkler](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler)in yeryüzünde ilk var olduğu ve oradan Dünya'ya dağıldığı yerin adı olarak da kabul edilmektedir.[^3] [Teoman](https://turkipedia.org/tr/wiki/Teoman) tarafından kurulan [Büyük Hun Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eyung-nu)'nin başkenti de Ötüken idi.[^4][^5][^6][^7] Ayrıca [Orhun Nehri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orhun_Nehri) kaynaklarını bu bölgeden alır ve [Göktürk Kağanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'nın da başkenti yine bu yörede kurulmuştur.[^8] İnanca göre bütün büyük devletlerin başkenti burada kurulmalı idi. Gerçekten de pek çok Türk Devleti biraz genişledikten sonra başkentlerini bu bölgeye taşımışlardır. Ötüken dağının [Nama](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nama) (Namı veya Namu)[^9][^10] adında bir koruyucu ruhu vardı. *Ötüken* eski Türklerin (*Göktürk* vb.) geleneksel inancı [Tengricilik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tengricilik)te [*Toprak Ana*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Toprak_Ana)***ya verilen isimlerden biridir. Moğollarda *****Etugen*****, *****Itügen***** ya da *****Odigan***** gibi şekillerine de rastlanır. Ötüken-Kültü, ***[***Tengri***](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tengri)***-Kültü ile birlikte özellikle ***[***Göktürk Kağanlığı***](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)*** sırasında büyük önem kazanmıştır.*** Köktürkler, Uygurlar ve Kırgızların merkezleri, uzun süre, kutsal kabul edilen, Ötüken ormanı olmuştur. Ötüken Ormanı'nın merkez olmasını ve buraya adeta kutsallığın verilmesi, [Orhun Yazıtları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orhun_Yaz%C4%B1tlar%C4%B1)nda da göze çarpmaktadır. Ötüken ormanı, adeta; dışarıdaki kötülüklere karşı, sığınılacak güvenli bir ev olarak tasvir edilir.[^11] Eski inanca göre, *Toprak Ana****nın keyfi ağaçların durumundan belli olur. Eğer ağaçlar sağlıklı ve güçlü yetişiyor ve bol ***[***meyve***](https://turkipedia.org/tr/wiki/Meyve)*** veriyorlarsa, *****Toprak Ana*****nın insanlardan memnun olduğuna inanılır. *****Toprak Ana*****ya edilen bir dua, güçlü ve büyük bir ağaca doğru yöneltilir.*** Ötüken, günümüz [Moğolistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Folistan)'ın [Arhangay Eyaleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arhangay_%28il%29) ve [Övörhangay Eyaleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96v%C3%B6rhangay) sınırları içerisinde yer almaktadır.[^12] ### Natıkay **Natıkay** veya **Natıgay** - Türk ve Moğol mitolojisinde Toprak Tanrısı. Ötüken'in eşi olarak görülür. Çocukları, hayvanları ve bitkileri korur. Marko Polo'nun Seyahatnamesinde[^13] adı geçer.[^14] Moğollar tarafından saygı gösterilen bir Tanrı olduğundan bahsedilir. Onun için keçeden ve kumaştan bir saygı alanı yapılırdı. Erkekler sağ, kadınlar sol ve çocuklar önüne dizilirdi.[^15] ## Eski Kayıtlar ### Bilge Kağan Yazıtı [Bilge Kağan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bilge_Ka%C4%9Fan), [Orhun Yazıtları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orhun_Yaz%C4%B1tlar%C4%B1)'nda Ötüken Dağı'nın 'Türk memleketinin yüreği' olarak önemini dile getirmiştir. Hatta yazıtlarda, [Çin](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87in)lilerin oyunlarına karşı koyup direnebilmek için "Ötüken Ormanı'ndan ayrılmayın." öğüdünü vermiştir.[^16] Ötüken şu an [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya) ve [Moğolistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Folistan) arasında bir yerde, yani Orhun Nehri'nin kaynaklarına yakındır.[^17] ### Divânu Lügati't-Türk [Kaşgarlı Mahmud](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%A2%C5%9Fgarl%C4%B1_Mahmud), [Divânu Lügati't-Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%AEv%C3%A2nu_Lug%C3%A2ti%27t-T%C3%BCrk)'te; "**اتوكان** Ötüken" "*Tataristan çöllerinde bir yer adı. Uygur iline yakındır.*"[^18] şeklinde tanımlanmıştır. Ayrıca [Kaşgarlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%A2%C5%9Fgarl%C4%B1_Mahmud), çizdiği haritada, [Basmıl](https://turkipedia.org/tr/wiki/Basmil) bozkırlarının altında, "Feyafi-yi Tatar" (**فإيافي تتار**) Tatar bozkırlarını [İli Nehri](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0li_Nehri)'nin sol tarafında (*batısında*) göstermiştir. ### Çin Kaynaklarında **Ötüken** ([Eski Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eski_T%C3%BCrk%C3%A7e): , Ötüken yış,[^19] [Çince](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ince): 於都斤山,[^20] 都尉揵山,[^21] 烏德鞬山/乌德鞬山,[^22] 都斤山,[^23] 大斤山,[^24] 郁督軍山/郁督军山; "Ötüken Ormanı", , Ötüken yer;[^25] "Ötüken Yeri") adı verilen, ormanlarla kaplı bir [dağ](https://turkipedia.org/tr/wiki/Da%C4%9F), eski [Türkler](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler) için çok kutsal sayılır. ## Benzer yer adları Günümüzde Ötüken [toponomisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Toponimi) ile ilgili [Tıva Cumhuriyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tuva_Cumhuriyeti)'nde **Ödügen Tayga** (orman) bulunmaktadır. Eskiden Türklerin yaşadığı yörelerden Buryatya'nın başkenti ise Ulan Ude olup Ude sözü aslında Öde olup anlamı da vakit, zaman anlamındadır. Köktürk Yazıtları'nda Ötüken ile birlikte orman ve orman halkı zikredilir. Ormanlık bölgedeki Türk halkını anlatmaktadır. Selenge ve Yenisey bölgesini ele geçiren Moğollar daha sonra ormanlık bölgedeki Türkleri tanımlamak için ormanlık bölge halkı anlamında [Uranhay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Uranhay) tabirini kullanmaya başlamışlardır. Ötüken ormanları Sayan Dağları ile Baykal gölü arası yani günümüzde [Tıvalar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tuvalar), [Tofalar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tofalar), [Duhalar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Duhalar), [Dolganlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dolganlar), [Duhalar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Duhalar), [Hoton Türkleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hoton_T%C3%BCrkleri) ve [Soyotlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Soyotlar)ın yaşadığı yerlerdir. ## Ayrıca bakınız - [Etügen](https://turkipedia.org/tr/wiki/Et%C3%BCgen) ## Dış bağlantılar - [Türk Mitolojisi Sözlüğü, Pınar Karaca](http://www.kayipdunya.com/kayipdunya/turk-mitolojisi-sozlugu-o-p) - [Tatar Türkçesinde өтүген/Ötügen sözünün anlamı](http://kitap.net.ru/bezertinov2-1.php?lang=tat) - [Tuva Türkçesinde Ötüken ormanı şarkısı](http://tr-tr.facebook.com/note.php?note_id=207804892620914) - [Kırgız Türkçesinde Ötüken'in tanımı](http://kyrgyzinfo.ru/files/topic.php?id=891) - [Kazak Türkçesinde Ötüken'in tanımı ve Orhun-Yenisey Yazıtlarında geçtiği yerler](http://irq.kaznpu.kz/?&lang=9&mod=1&bid=5&tid=22&m=1&search=3&find=1&details=%D3%A8%D1%82%D2%AF%D0%BA%D0%B5%D0%BD&lng=5/) - [Kırgız Türkçesinde Tarih Boyunca Türk merkez şehirleri](http://www.trt-world.com/trtworld/kr/newsDetail.aspx?HaberKodu=68e55843-e83d-4e44-9e59-ab84ed488a6e) - [Kazak Türkçesinde Ötüken ile ilgili bilgiler](http://adyrna.kz/?p=1104) - [Batı Moğolistan Bayölke şehrindeki Türklerin portali-Kazak Türkçesinde](https://web.archive.org/web/20120523144152/http://baiolke.com/?p=1649) - [Kazak Türkçesi Vikipedisinde Ötüken etimolojisi](http://kk.wikipedia.org/wiki/Қазығұрт_тауы) - [Ötüken-Kazak Türkçesinde](http://turkiya.kz/?p=222) - [Ötüken ve dolayı-Kazak Türkçesinde](https://web.archive.org/web/20140816130421/http://www.turkystan.kz/page.php?page_id=40&id=1518) - [Rus tariçi Gumilev'in Tarih kitabı -Kırgız Türkçesinde](https://new.bizdin.kg/kniga/bayyrky-turktor) [^1]: Koordinatörlüğü, TRT Yeni Medya Kanal. Türklerin tarihî başkenti: Ötüken - Avrasya'dan - Haber. TRT Avaz. [^2]: V. Thomsen, Samlede Afhandlinger, III, Kopenhagen, 1922); Alm. trc. H. H. Schaeder, Alttürkische Inschriften aus der Mongolei, in Übersetzung und mit Einleitung (aus dem Dänischen in den 'Samlede Afhandlinger), Z D M G, XXV (Leipzig, 1924), 121-175; Türk. trc. Ragıp Hulusi (1926), Moğolistan'daki Türkçe kitâbeler [^3]: Eski Türk İnancı Üzerine Bir Özet, Saadettin Gömeç, Ankara Üniversitesi. [^4]: Koordinatörlüğü, TRT Yeni Medya Kanal. Türklerin tarihî başkenti: Ötüken - Avrasya'dan - Haber. TRT Avaz. [^5]: Büyük Hun İmparatorluğu | Türktoyu. turktoyu.com. [^6]: Ötüken | Genel Türk Tarihi | General Turkish History. [^7]: ASYA HUN DEVLETİ (BÜYÜK HUN İMPARATORLUĞU) (M.Ö. 220 – M.S.216 ) — Dijital Hoca. www.dijitalhoca.com.tr. [^8]: Bahaeddin Ögel, Türk Mitolojisi (Cilt-1, Sayfa 15) [^9]: Siberian Mythology - Nama, Namu. [^10]: Altaic Etymology, Starling ("ńàme"). [^11]: Erdem,KONUR,"Orhun Yazıtlarında Sosyal ve Siyasi Mesajlar ",Çukurova Üniversitesi Türkoloji Merkezi [^12]: Koordinatörlüğü, TRT Yeni Medya Kanal. Türklerin tarihî başkenti: Ötüken - Avrasya'dan - Haber. TRT Avaz. [^13]: The Travels of Marco Polo, Aldo Ricci, Luigi Foscolo Benedetto, Translated Into English from the Text of L.F. Benedetto [^14]: Original Institutions of Self-Organization Among Mongols, Erjen Khamaganova, Indiana University, Bloomington, USA [^15]: Travels Of Marco Polo, Henry Yule - (London, J. Murray, 1871) Chapter LIII and Chapter XX [^16]: Beyrek'in Vasiyeti, Doğan Kaya. [^17]: Bahaeddin Ögel, Türk Mitolojisi (Cilt-1, Sayfa 2) [^18]: TDK Divanü Lugati't-Türk veritabanı [^19]: Bilge kagan’s Memorial Complex, TÜRIK BITIG. [^20]: Chou Kitabı, Kuzey Hanedanlar Tarihi [^21]: Tang Kitabı [^22]: Tang Kitabı [^23]: Sui Kitabı, Yeni Tang Kitabı, Tzu chih t'ung chien [^24]: Kuzey Hanedanlar Tarihi, Sui Kitabı, Tzu chih t'ung chien [^25]: Bilge kagan’s Memorial Complex, TÜRIK BITIG.