# Ön Türkler

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96n_T%C3%BCrkler
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Ön Türkler, https://tr.wikipedia.org/wiki/%C3%96n_T%C3%BCrkler (CC-BY-SA-4.0)

**Etnik grup bilgi kutusu|grup=Ön Türkler|toplam=|diller=**[**Ön Türkçe**](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96n_T%C3%BCrk%C3%A7e)**|dinler=**[**Tengrizm**](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tengricilik)**|ilgili\_gruplar=**[**Dinlin**](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dinlin)**ler **[**Asya Hunları**](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eyung-nu)** **[**Tiele**](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tiele)**|bölgeler=**[**Altay-Sayan bölgesi**](https://turkipedia.org/tr/wiki/Altay-Sayan_b%C3%B6lgesi)** (tahmini)**

**Ön-Türk** ya da **Proto-Türk**, MÖ 30. yüzyıl – MS 6. yüzyıl[^1] [*Urheimat*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Urheimat) ve [*Sprachbund*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dil_birli%C4%9Fi) ayrışmasına kadar [Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_dilleri) konuşan toplulukların ortak atasını kapsayan tanımdır.

## Ana yurtları

[J. Klaproth](https://turkipedia.org/tr/wiki/Julius_Klaproth),[^2][^3] ve ,[^4] [Altay-Sayan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Altay-Sayan_b%C3%B6lgesi) dağlarını; [G. Németh](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gyula_N%C3%A9meth),[^5] [Altay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Altay_Da%C4%9Flar%C4%B1)-[Ural](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ural_Da%C4%9Flar%C4%B1) dağlarının arasını; [A. Vambery](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arminius_Vambery)[^6] [Yenisey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yenisey), [İrtiş](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0rti%C5%9F)-[Ob](https://turkipedia.org/tr/wiki/Obi_Nehri) nehirlerinin yukarı kesimlerini;[^7] [Baykal Gölü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Baykal_G%C3%B6l%C3%BC)'nün güney-batısını [Türkler](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_halklar%C4%B1)'in ilk çıkış noktası olarak belirlemiştir. Güncel araştırmalarda [Proto-Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96n_T%C3%BCrk%C3%A7e) anavatanının [Altay-Sayan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Altay-Sayan_b%C3%B6lgesi) [bozkır](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bozk%C4%B1r)-[tayga](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tayga) kuşağı olduğunu desteklemektedir.[^8]

### Hongshan Hipotezi

2020 tarihli "Tracing population movements in ancient East Asia through the linguistics and archaeology of textile production" başlıklı çalışmaya göre Trans - Avrasya ([Altay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Altay_dilleri)) topluluklarının ortak kökenleri [Neolitik Çağ](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cilal%C4%B1_Ta%C5%9F_Devri) [Hongshan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hongshan_k%C3%BClt%C3%BCr%C3%BC) darı kültüründe birleşiyor. [Hongshan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hongshan_k%C3%BClt%C3%BCr%C3%BC) havzasının kuruması sebebiyle [Türk-Moğol](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk-Mo%C4%9Fol_gelene%C4%9Fi) kitlesini oluşturanlar MÖ 1552 yılında batıya göçüp [Altay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Altay_dilleri) anadili ile ayrışmışlardır.[^9][^10]

## Antropolojik özellikler

[Brakisefal](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kafatas%C4%B1_%C3%B6l%C3%A7%C3%BCm%C3%BC) kafa yapısı, orta boy, geniş ve yassı yüz, hafif çıkık elmacık kemik yapısı, gaga burun, hafif seyrek kıl özellikleri[^11][^12] [Proto-Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96n_T%C3%BCrk%C3%A7e)[^13][^14] kavimlerininde dahil edildiği [Turanid Irk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Turanid_Irk) yapısıdır.

## Ön Türk toplulukları

MÖ. II. yüzyıl lehçe ayrışmasından sonra [Güney Sibirya](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCney_Sibirya_Da%C4%9Flar%C4%B1)'da [Ting-Ling](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tiele)(\*tegrek) ve [Orhun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orhun_Nehri)-[Selenge](https://turkipedia.org/tr/wiki/Selenge_Irma%C4%9F%C4%B1)'de [Hiung-nu](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eyung-nu) devamlılık kazanmıştır.

## Kültür (geç Proto-Türk dönemi)

### Orman-Bozkır kültürü

[Proto-Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96n_T%C3%BCrk%C3%A7e) boyları , ve ikliminde gelişim göstermiştir. Orman kültürüne ait geyik, dağ keçisi[^15] ve çam ağacı[^16] motifi [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_halklar%C4%B1) mitlerinde ve geleneksel ayinlerinde sıklıkla kullanılmıştır. [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_halklar%C4%B1) boylarının sincap, geyik, samur, tilki avı ve deri/kürk ticareti icra ettikleri 8. ve 10. yüzyıl [İslam](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0slam_tarihi) seyyah-tarihçileri tarafından kayda alınmıştır.[^17] Bozkır kültürünün temel unsuru olan atlı[^18]-savaşçı-çoban yaşantısı [Proto-Türklerin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eski_T%C3%BCrkler) karakteristik özelliklerinden biri olarak kabul görür.[^19] Atın ehlileştirilmesi ve yayılmasının [Proto-Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96n_T%C3%BCrk%C3%A7e) göçleri ile paralel şekillendiği iddia ediliyor.[^20][^21][^22]

### Araba ve otağ

MÖ. III.[^23] yüzyılda Kuzey-Avrasya bozkırlarında yaygınlaşan savaş arabaları bilinen [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_halklar%C4%B1) kavimleri içerisinde ilk olarak [Ting-Ling](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tiele) ve [Kaoch'e](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kaoch%27e)'lerde kullanılmıştır.[^24] [Hsiung-nu](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eyung-nu), [Hun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hunlar) ve [Göktürkler](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6kt%C3%BCrkler)de göç ve ölü taşıma gibi amaçlarda da kullanıldı.[^25] 'da [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_halklar%C4%B1)lerin kapısı doğuya bakan kubbeli çadırları olduğu kaydedilmektedir.[^26] Otağın tahta iskeleti ve direği sağlamlık, tahta taban yer ile teması kesmek, dam, baca duman çıkışı sağlamak ve keçe örtüler ise ısıyı korumak için bulunmuştur.[^27]

![MS 439-589 tarihli Miho cenaze anıtında bulunan Türk süvari tasvirleri.](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/23/Turkic_horsemen_with_unidentifiable_ambassadors_on_top.jpg)
*MS 439-589 tarihli Miho cenaze anıtında bulunan Türk süvari tasvirleri. (Unidentified photographer, public-domain)*

### Mitler

#### Bozkurt (Kök-Böri)

[Bozkurt](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bozkurt_%28mitoloji%29), [Göktürk](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6kt%C3%BCrkler), [Usun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Usunlar) ve [Hsiung-nu](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eyung-nu) gibi Kuzey-Avrasya orman-bozkır toplumları arasında yaygın bir mitolojik figürdür. Çin kaynaklarında "Böri soyu" [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6kt%C3%BCrkler)lere atfedilen bir yakıştırma haline gelmiştir. "Kurt başlı tuğ"[^28] gönderme adetinin oluşmasıyla "Böri" diplomatik ve Türklerin soyluluk simgesi anlamı kazanmıştır.

#### Geyik

Orman kültürlerinde sık gözüken geyik figürü Türk mitlerinde de yaygın olarak bulunmaktadır. **Proto-Türk** veya [Erken-Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6kt%C3%BCrkler) dönemi kurgan eşyalarında motif olarak rastlanır.

#### Yama'nın miti

Mitte çok tanrılı inanç ve tanrısallık belirgindir. Kuzey-Avrasya mitlerinde oldukça yaygın olan geyik figürüde geçmektedir. "Şar Gölü Tanrıçasının kızı tanrısal güçleri olan [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/A%C5%9Fina) Kağanı Yama ile münasebet kurar. Göl Tanrıçasının kızı her gün batımında ak bir geyiğe binerek Yama'yı karışılar, onunla birlikte göle girer ve tüm gün birlikte vakit geçirirler. Bu ilişki onyıllarca devam eder. Büyük av mevsimini yaklaştığı günlerden birinde Göl Tanrıçasının kızı Yama'ya av sırasında altın boynuzlu bir geyik çıkacağını ve geyiği gördüğü anda ok ile vurmasını, eğer vuramazsa ondan ayrılacağını söyler. Ertesi gün Yama kuşatmaya katılır ve atalarının çıktığı mağrada ak bir geyik belirir. Geyik ani bir hareket ile yerinden zıplayınca A’er Beyi boş bulunup geyiği vurur. Yama buna çok sinirlenir ve A’er Beg'nin başını keser. Ardından *“Bundan böyle Teŋri’ye insan kurban etmek zorundayız!”* diye yemin eder. A'er boyunun soyu kuruyana kadar aralarından kişileri kurban verir. Aynı akşam Göl Tanrıçasının kızı Yama'yı tutar ve *“Sen kendi ellerinle birisini öldürmüşsün, çok pis kan kokuyorsun, artık kaderimiz ortak olamaz”* diyerek ilişkisini bitirir."[^29][^30]

#### Türk başbuğ miti

Geyğin yol gösterici ve uyarı olmasından dolayı "böri" figürü kadar önem arz etmektedir. [*Taiping Guangji*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Taiping_Guangji) kitabının 139. cildinde geçmektedir. "Apa Kağan isyan etmeden önce, başbuğlarının onlarca atlı birliği vardır. Bir tavşanın peşinden giderek dağa çıkarlar. Dağın başında bir geyik vardır. Geyik onlara *“Güneydeki ülkeye saldırmayın. Yoksa ülkeniz yok olacak!”* der. Kısa süre sonra da ülkelerinde karışıklık çıkar."[^31]

### Sanat ve giyim

![Hakasya Yenisey Nehri'nin sol kıyısında bulunan VII-VIII. yüzyıl tarihli Kırgız kurganından çıkan Türk Runik yazılı altın kaplar.](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/6f/%D0%9A%D0%BE%D0%BF%D1%91%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%87%D0%B0%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%B7%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%82%D1%8B%D0%B5_%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D1%8B._%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9_%28%D0%9C%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%B2%D0%B0%29.jpg)
*Hakasya Yenisey Nehri'nin sol kıyısında bulunan VII-VIII. yüzyıl tarihli Kırgız kurganından çıkan Türk Runik yazılı altın kaplar. (Кызласов, CC-BY-SA-4.0)*

1939 tarihli arkeolojik kazılarda Orta [Yenisey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yenisey_K%C4%B1rg%C4%B1zlar%C4%B1) soylu tabakasına ait birçok kıymetli taşlarla bezenmiş altın sürahiler, çiçek desenli süslemeler, altın ve gümüş tabaklar bulunmuştur.[^32] Bizans elçisi [Theeophylact Simocatta](https://turkipedia.org/tr/wiki/Teofilakt_Simokata) (III, 6) [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6kt%C3%BCrkler)lerin [Pers](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sasani_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)lerden haraç aldıkları altınlarla yaptıkları yataklardan, sandalyelerden, kupalardan, koltuklardan, at süslerinden ve zırhlardan bahseder.[^33]

7. yüzyılda [Tong-Yabgu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tong_Yabgu)'nun otağına ziyarette bulunup seyahatnamesinde [Türk Kağanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)nı tasvir eden [Hiuan-tsang](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hiuan-tsang):"Kağan yeşil satenden bir manto giymekte olup saçlarını olduğu gibi gösteriyordu; sadece alnının çevresini on ayak boyunda ipek bir şerit ile sarmış ucunu da arkadan sarkıtmıştı. Çevresinde sırmalı ipek kumaştan mantolar giymiş ve örgülü saçlı iki yüz kadar subay bulunuyordu. Birliklerin geri kalanı develer veya atlar üzerine bindirilmiş, kürk, ince yün dokuma giyinmiş ve uzun mızraklar, bayraklar ve düz yaylar taşıyan süvarilerden meydana gelmişti."[^34][*Sui Shu*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sui_Kitab%C4%B1)***da Türk soylu kıyafetleri diğerlerinden farklı olarak *****"soldan ilikli"**[^35]*** biçiminde kaydedilmiştir. ***[***Biruni***](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%AEr%C3%BBn%C3%AE)*** *****Tārīkh al-Hind***** adlı eserinde ***[***Türk***](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_halklar%C4%B1)*** askeri kıyafetini "O ***[***Türk***](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_halklar%C4%B1)***ler’e benzeyerek üzerinde kaftan, başında kalpak, ayağına çizme giymiş ve silahla kuşanmıştı." şeklinde tasvir ediyor.***[^36]

[^1]: The Research on the Identification between the Tiele (鐵勒) and the Oğuric tribes, s. 89.
[^2]: Klaproth, Heinrich Julius. Mémoires relatifs à l'Asie: contenant des recherches historiques, géographiques et philologiques sur les peuples de l'Orient. Dondey-Dupré, 1824. <https://books.google.com.tr/books/about/M%C3%A9moires_relatifs_%C3%A0_l_Asie.html?id=2_FAAAAAcAAJ&redir_esc=y>
[^3]: Schott, Wilhelm. Versuch über die Tatarischen Sprachen. Veit & comp., 1836, s. 6. <https://books.google.com.tr/books?id=XAtaAAAAcAAJ&printsec=frontcover&hl=de&source=gbs_book_other_versions_r&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false>
[^4]: Ligeti, Lajos. Bilinmiyen İç-Asya. Pulhan Matbaası, 1946, s. 349. <https://books.google.com.tr/books?redir_esc=y&hl=tr&id=HzrRAAAAMAAJ&focus=searchwithinvolume&q=altay>
[^5]: Türklüğün Eski Çağı. 1940.
[^6]: Vámbéry, Ármin. A török faj ethnologiai és ethnographiai tekintetben. Magyar Tudományos Akadémia, 1885, s. 59. <https://books.google.com.tr/books?id=aiQOAAAAYAAJ&printsec=frontcover&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false>
[^7]: Urtürkentum und Urindogermanentum im Lichte der Völkerkundlichen Universalgeschichte. <https://belleten.gov.tr/sayi/67>
[^8]: Golden, Peter B.. Studies on the peoples and cultures of the Eurasian steppes. Editura Academiei Române, 2011, s. 35-37. <https://www.worldcat.org/oclc/806437412>
[^9]: Nelson, Sarah. Tracing population movements in ancient East Asia through the linguistics and archaeology of textile production. 2020, s. e5. <https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S2513843X20000043/type/journal_article>
[^10]: Li, Tao. Millet agriculture dispersed from Northeast China to the Russian Far East: Integrating archaeology, genetics, and linguistics. 1 Haziran 2020, s. 100177. <https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352226719300534>
[^11]: Bartucz, Lajos. A magyar ember: a magyarság antropológiája. Babits-Magyar Amerikai Kiadó, 1991, s. 414-417. <https://books.google.com.tr/books/about/A_magyar_ember.html?id=gZ6NngEACAAJ&redir_esc=y>
[^12]: Acsádi, György. History of Human Life Span and Mortality. Akadémiai Kiadó, 1970, s. 233. <https://books.google.com.tr/books/about/History_of_Human_Life_Span_and_Mortality.html?id=1P_TAAAAMAAJ&redir_esc=y>
[^13]: Bartucz, Lajos. A magyar ember: a magyarság antropológiája. Babits-Magyar Amerikai Kiadó, 1991, s. 414-417. <https://books.google.com.tr/books/about/A_magyar_ember.html?id=gZ6NngEACAAJ&redir_esc=y>
[^14]: Киселев, Сергей Владимирович. Древняя история Южной Сибири. Изд-во Академии наук СССР, 1951, s. 450, 601-602. <https://books.google.com.tr/books/about/%D0%94%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D1%8F%D1%8F_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%AE%D0%B6%D0%BD%D0%BE%D0%B9.html?id=sTTRAAAAMAAJ&redir_esc=y>
[^15]: Наскальные изображения Таласской долины, s. 102.
[^16]: Roux, Jean-Paul. La religion des Turcs et des Mongols. Payot, 1984, s. 148. <https://books.google.com.tr/books/about/La_religion_des_Turcs_et_des_Mongols.html?id=lt8oAAAAYAAJ&redir_esc=y>
[^17]: V Minorsky. Hudud Al Alam The Regions Of The World, s. 94, 463. <http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.281514>
[^18]: Bölcs Leó taktikája mint magyar történeti forrás. 1951.
[^19]: Rásonyi, László. Tarihte Türklük. Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü, 1971, s. 4. <https://books.google.com.tr/books/about/Tarihte_T%C3%BCrkl%C3%BCk.html?id=tEttAAAAMAAJ>
[^20]: Atilla és hunjai, s. 41.
[^21]: Schmidt, Wilhelm. Rassen und Völker in Vorgeschichte und Geschichte des Abendlandes: Die Völker des Abendlandes. Bd. 2. Stocker, 1946. <https://books.google.com.tr/books?id=yn5jAQAACAAJ&dq=Rassen+und+v%C3%B6lker+in+vorgeschichte+und+geschichte+des+abendlandes,+2.&hl=tr&sa=X&redir_esc=y>
[^22]: Haustiere und Hirtenkulturen. 1930.
[^23]: Mızrak, Egemen Çağrı. Savaş-Arabaları nın İç Asya - Çin Cephesi (M.Ö. XII. - M.Ö. VIII. Yy.). 5 Ekim 2020, s. 2395-2412. <http://www.historystudies.net/dergi//savas-arabalarinin-ic-asya-cin-cephesi-mo-xii-mo-viii-yy2020107e0bc94.pdf>
[^24]: Toḳuz-Oġuz ve On-Uyġur. 1997.
[^25]: Eberhard, W.. Kultur und Siedlung der Randvölker Chinas. 1942, s. I-506. <https://www.jstor.org/stable/4527218>
[^26]: Zhou Book. <https://zh.wikisource.org/wiki/%E5%91%A8%E6%9B%B8/%E5%8D%B750#%E7%AA%81%E5%8E%A5>
[^27]: Ögel, Bahaeddin. Türk kültür tarihine giriş: Türklerde ordu, ordugâh ve otağ. Kültür Bakanlığı, 1978, s. 374-401. <https://books.google.com.tr/books?hl=tr&id=EF-VFVYhnykC&dq=T%C3%BCrk+k%C3%BClt%C3%BCr+tarihine+giri%C5%9F:+T%C3%BCrklerde+Ordu,+Ordugah+ve+Ota%C4%9F&focus=searchwithinvolume&q=>
[^28]: Sui Shu. <https://zh.wikisource.org/wiki/%E9%9A%8B%E6%9B%B8/%E5%8D%B784>
[^29]: Taiping Guangji. <https://zh.wikisource.org/wiki/%E5%A4%AA%E5%B9%B3%E5%BB%A3%E8%A8%98/%E5%8D%B7%E7%AC%AC480#%E8%A5%BF%E5%8C%97%E8%8D%92>
[^30]: Erkoç, Hayrettin İhsan. Çin ve Tibet Kaynaklarına Göre Göktürk Mitleri. 1 Nisan 2018, s. 51-82. <https://belleten.gov.tr/doi/10.37879/belleten.2018.51>
[^31]: Taiping Guangji. <https://zh.wikisource.org/wiki/%E5%A4%AA%E5%B9%B3%E5%BB%A3%E8%A8%98/%E5%8D%B7%E7%AC%AC480#%E8%A5%BF%E5%8C%97%E8%8D%92>
[^32]: Киселев, Сергей Владимирович. Древняя история Южной Сибири. Изд-во Академии наук СССР, 1951, s. 507. <https://books.google.com.tr/books/about/%D0%94%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D1%8F%D1%8F_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%AE%D0%B6%D0%BD%D0%BE%D0%B9.html?id=sTTRAAAAMAAJ&redir_esc=y>
[^33]: Chavannes, Édouard. Documents sur les Tou-Kiue (Turcs) occidentaux. Ch'eng Weg, 1969, s. 238. <https://books.google.com.tr/books/about/Documents_sur_les_Tou_Kiue_Turcs_occiden.html?id=1hYKAQAAIAAJ&redir_esc=y>
[^34]: Grousset, René. The Empire of the Steppes: A History of Central Asia. Rutgers University Press, 1970, s. 93-94. <https://books.google.com.tr/books?redir_esc=y&hl=tr&id=CHzGvqRbV_IC&q=Hiuan-tsang#v=onepage&q&f=false>
[^35]: Sui Shu. <https://zh.wikisource.org/wiki/%E9%9A%8B%E6%9B%B8/%E5%8D%B784>
[^36]: Kuwayama, Shoshin. The Turki Śāhis and Relevant Brahmanical Sculptures in Afghanistan. 1976, s. 375-407. <https://www.jstor.org/stable/29756318>
