# Ömer Lütfi Paşa

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96mer_L%C3%BCtfi_Pa%C5%9Fa
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Ömer Lütfi Paşa, https://tr.wikipedia.org/wiki/%C3%96mer_L%C3%BCtfi_Pa%C5%9Fa (CC-BY-SA-4.0)

![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/31/Portrait_of_Omar_Pasha.jpg)
* (Abdullah Freres, public-domain)*

- **Doğum adı:** Mihajlo Latas (Михајло Латас)
- **Doğum tarihi:** 24 Eylül 1806
- **Ölüm tarihi:** 18 Nisan 1871; (64 yaşında)
- **Doğum yeri:** Janja Gora, Plaški yakınları, Military Frontier, Avusturya İmparatorluğu
- **Ölüm yeri:** Eyüp, İstanbul, Osmanlı İmparatorluğu
- **Mezaryeri:** Bostan İskelesi, Eyüpsultan, Türkiye
- **Bağlılığı:** Avusturya İmparatorluğu, (1823'e kadar); Osmanlı İmparatorluğu, (1823-1871)
- **Hizmet yılları:** 1820'ler-1871
- **Rütbesi:** Müşîr
- **Madalya:** border|25px|link=Bosna Madalyası border|25px|link=Sivastopol Madalyası border|25px|link=Silistre Madalyası
- **Eşi:** İda Hanım (çocuksuz boşandı); Adviye Hanım (çocuklu)

**Ömer Lütfi Paşa** (doğum adıyla **Mihajlo Latas**, ; 24 Eylül 1806, [Janja Gora](https://turkipedia.org/tr/wiki/Janja_Gora) – 18 Nisan 1871, [Eyüp](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ey%C3%BCpsultan)), [Sırp](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C4%B1rplar) asıllı [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) [müşîr](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BC%C5%9F%C3%AEr)i ve devlet adamıdır.

Ömer Lütfi Paşa, [Avusturya İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avusturya_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nda [Sırp](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C4%B1rplar) Ortodoks bir âilede doğdu. Gençliğinde birkaç yıl Avusturya ordusunda görev yaptı. Yolsuzluk suçlamalarıyla karşılaştığında, 1823'te [Bosna Eyâleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bosna_%28eyalet%29)'ne sığındı. Müslüman olarak Osmanlı ordusuna katıldı ve hızla terfî etti. Osmanlı İmparatorluğu genelinde birçok isyânı bastıran paşa, [Kırım Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Sava%C5%9F%C4%B1)'nda [serdâr-ı ekrem](https://turkipedia.org/tr/wiki/Serd%C3%A2r_%28r%C3%BCtbe%29) ünvanıyla görev yaptı. [Olteniça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Olteni%C3%A7a_Muharebesi), [Silistre](https://turkipedia.org/tr/wiki/Silistre_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1_%281854%29), [Gözleve](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6zleve_Muharebesi), [Sivastopol](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sivastopol_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1_%281854-1855%29) ve [İngur](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ngur_Muharebesi)'daki çatışmalarda önemli zaferlere öncülük etti. [Yergöğü Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yerg%C3%B6%C4%9F%C3%BC_Muharebesi_%281854%29)'nde [Rusları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) yenilgiye uğratıp [Tuna](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tuna) Nehri'nin ötesine püskürterek Osmanlı'nın [Eflak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eflak_Voyvodal%C4%B1%C4%9F%C4%B1)-[Boğdan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bo%C4%9Fdan_Prensli%C4%9Fi) Prenslikleri üzerindeki hâkimiyeti yeniden sağladı. Üstün stratejik ve diplomatik yetenekleriyle tanınan bir komutandı.

## Hayatı

### Kökeni

Ömer Lütfi Paşa (doğum adıyla Mihajlo Latas (Михајло Латас),[^1] 24 Eylül 1806'da [Avusturya İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avusturya_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nun [Askerî Sınır Bölgesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Asker%C3%AE_S%C4%B1n%C4%B1r_B%C3%B6lgesi)'nin üzerinde olan [Janja Gora](https://turkipedia.org/tr/wiki/Janja_Gora)'da (günümüzde [Hırvatistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C4%B1rvatistan)'in Lika bölgesindeki Plaški belediyesinde) [Sırp](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C4%B1rplar) [Ortodoks Hristiyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu_Ortodoks_Kilisesi) kökenli bir âilede doğdu.[^2] Babası Petar, Avusturya ordusunda görev yapmış ve zamanla Ogulin bölgesinin vâli yardımcılığına atanmıştı. Amcası Ortodoks [papaz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Papaz)ıydı.[^3]

### Gençliği

Mihajlo, zeki ve hareketli bir çocuk olmakla birlikte oldukça sağlıksızdı. Askeriyeye karşı büyük bir ilgi geliştirerek [Gospić](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gospi%C4%87)'teki okuldan ayrıldıktan sonra [Zadar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zadar)'da bulunan bir askerî okula gitti; burada, sınırda bulunan babasının Ogulin Alayı'na kadet olarak kabul edildi. Güzel bir el yazısına sâhip olduğundan yazı işlerinde görevlendirildi. Babası yolsuzluk ve zimmete para geçirme suçlamalarıyla mahkûm edildiğinde suçları üstlendi. Kısa bir süre sonra, 1823'te [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nun [Bosna Eyâleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bosna_%28eyalet%29)'ne kaçarak, Avusturya Devleti'nin kasasından 180 [florin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Florin) çaldığı iddiâsıyla yargılanmaktan kurtulur.[^4]

### Osmanlı İmparatorluğu'ndaki yaşamı

#### İlk yılları

Bosna'ya kaçtıktan ve bir müddet zor koşullar altında yaşadıktan sonra, Latas'a 1828'de bir Türk tüccarının çocuklarına özel ders verme teklifi yapıldı; ancak bunun için Hristiyanlıktan İslâm'a geçmesi ve sünnet olması şart koşuldu. Bunu kabul eden Latas, Ömer Lütfi adını aldı. Âilenin [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'a taşınmasıyla önüne yeni fırsatlar çıktı. Kurnazca bağlantılar kurarak ve Avrupalı eski bir asker olarak ilgi çekici bulunmasını da kullanarak [Erkân-ı Harbiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kara_Harp_Enstit%C3%BCs%C3%BC)'de eğitmen olarak atandı; bu sâyede askerî uzmanlığını kanıtladı. [Yeniçeri Ocağı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yeni%C3%A7eri)'nın topa tutularak yok edilmesinin akabinde Osmanlı Ordusu'nun yeniden örgütlenmesiyle meşgul olan [Polonya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Polonyal%C4%B1lar) asıllı Osmanlı komutanı [Wojciech Chrzanowski](https://turkipedia.org/tr/wiki/Wojciech_Chrzanowski)'nin [yâver](https://turkipedia.org/tr/wiki/Emir_subay%C4%B1)liğine getirildi.

![Ömer Lütfi Paşa'nın portresi](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f5/Omer_lutfi.jpg)
*Ömer Lütfi Paşa'nın portresi (public-domain)*

Artık bir binbaşı olan Ömer Lütfi Efendi, Bulgaristan ve [Tuna](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tuna) bölgelerinde bir haritalama projesini tamamladı ve gelecekte işine yarayacak olan bu bölge hakkında ayrıntılı bilgiler edindi. Chrzanowski, ordunun yeniden örgütlenmesi konusundaki fikirlerinden de yararlandı; karşılığında ise Ömer Efendi'nin Osmanlı toplumuna tanıtılması konusunda kolaylık sağladı. Böylece [Çerkes Hafız Mehmed Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87erkes_Haf%C4%B1z_Mehmed_Pa%C5%9Fa)'nın kızı olan zengin bir mîrasçı Adviye Hanım ile tanıştı ve evlendi. Bu evlilik, Osmanlı askerî çevrelerinde hızlı yükselişinin başlangıcı oldu. Ömer Efendi'nin evliliğinin kendisine birçok kapıyı açtığı şüphesizdi; fakat yüksek komutanlık görevlerinin getirdiği zorluklarla başa çıkma konusunda da yetkin olduğunu kanıtladı. Velîaht [Abdülmecid](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abd%C3%BClmecid)'nın yazısını geliştirmek üzere öğretmeni oldu ve 1839'da Abdülmecid'in tahta geçmesiyle birlikte miralaylığa terfî edildi. Kısa bir süre sonra İstanbul Askerî Vâlisi oldu.

#### İsyânları bastırması

[1839-1841 Osmanlı-Mısır Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/1839-1841_Osmanl%C4%B1-M%C4%B1s%C4%B1r_Sava%C5%9F%C4%B1) sırasında [Suriye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_Suriyesi)'de bir isyânı bastırmak için düzenlenen seferi başarıyla yönetti. 1842'de [Trablusşam Eyâleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Trablus%C5%9Fam_%28eyalet%29)'nin valisi oldu. 1843-1844 yıllarında yerel Müslüman soyluların tarafından başlatılan [Derviş Cara Ayaklanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dervi%C5%9F_Cara_Ayaklanmas%C4%B1)'nı bastırma konusunda üstün başarı gösterdi. Ardından [1845 Arnavut İsyânı](https://turkipedia.org/tr/wiki/1845_Arnavut_%C4%B0syan%C4%B1)'nı bastırdı. 1846 [Bedirhan Bey İsyânı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bedirhan_Bey)'nı bastırmak üzere [Van Eyaleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Van_%28eyalet%29)'ndeki [Hakkâri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hakk%C3%A2ri) şehrine yönelik başarılı seferi gerçekleştirdi. [1848 Macar Devrimi](https://turkipedia.org/tr/wiki/1848_Macar_Devrimi)'nin sonrasında Ömer Lütfi Paşa, Osmanlı kuvvetlerinin [Eflak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eflak) ve [Boğdan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bo%C4%9Fdan)'daki komutanlığına getirilerek [mıntıkadaki devrimi](https://turkipedia.org/tr/wiki/1848_Eflak_Devrimi) bastırmakla vazîfelendirildi. Rus ve Avusturya ordularıyla olası bir çatışma içerebilecek, oldukça karmaşık bir durumu kararlı ve etkili bir şekilde yönetmesi, onun önemli diplomatik yeteneklere sâhip olduğunu gösterdi.[^5]

1850'de Bosna'daki komutanlık görevi geldi. Burada, daha önce [Hersek Eyâleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hersek_%28eyalet%29)'nde [bir isyân](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hersek_%C4%B0syan%C4%B1_%281848-1851%29) sırasında Osmanlı için savaşan ancak sonrasında bağımsız bir güç merkezi inşâ etmeye başlayan Hersek vâlisi [Ali Paşa Rıdvanbegoviç](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ali_Pa%C5%9Fa_R%C4%B1dvanbegovi%C3%A7)'i îdam etti. Osmanlı, bölgedeki merkezî gücünü pekiştirmek amacıyla Müslüman olan yerleşik ve saygın aristokrasiyi îdam, yağma ve ortadan kaldırma yoluyla hedef aldı. Bosna vâlisi olarak ve bölgedeki en üst düzey Osmanlı yetkilisi sıfatıyla komşu [Karadağ](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karada%C4%9F_Prensli%C4%9Fi)'a bir sefer düzenledi. Ancak Avusturyalılar müdâhale ederek [Bâb-ı Âlî](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%A2b-%C4%B1_%C3%82li)'yi Ömer Lütfi Paşa'yi İstanbul'a geri çağırmaya zorladı.[^6]

![Ömer Paşa, 1840'lar](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/42/%C3%96mer_L%C3%BCtfi_Pa%C5%9Fa.jpg)
*Ömer Paşa, 1840'lar (public-domain)*

#### Kırım Savaşı

En önemli hizmetlerini [Kırım Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Sava%C5%9F%C4%B1)'nın patlak vermesiyle gerçekleştirdi. Osmanlı ültimatomu göz ardı edilince, 27 Ekim 1853'te [Serdâr-ı ekrem](https://turkipedia.org/tr/wiki/Serd%C3%A2r_%28r%C3%BCtbe%29) Ömer Paşa ordusunu [Tuna](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tuna) Nehri'nin üzerinden geçirdi. Ömer Paşa, Eflak'ın güneyindeki [Olteniça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Olteni%C3%A7a)'da General [Pyotr Dannenburg](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pyotr_Dannenburg) komutasındaki sayıca üstün Rus kuvvetlerine karşı güçlü bir direniş gösterdi ve [zafer kazandı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Olteni%C3%A7a_Muharebesi). Aralık ayının başlarında [Londra](https://turkipedia.org/tr/wiki/Londra)'da bir toplantı düzenlenmesi kararlaştırıldı ve Ömer Paşa da temsilcilerden biri olarak belirlendi. Ancak '[Sinop Katliamı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sinop_Bask%C4%B1n%C4%B1)' olarak bilinen baskın, barış umutlarını sona erdirdi. Ocak 1854'te Lord Raglan'ı sözünü tutmaya iknâ ederek [Varna](https://turkipedia.org/tr/wiki/Varna)'yı takviye ettirmeyi başardı. [Çatana Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87atana_Muharebesi) sonuçsuz kalırken, [Silistre Kuşatması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Silistre_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1_%281854%29)'yla uzaktan başarıyla ilgilendi.

Ömer Paşa'nın liderliğindeki [Yergöğü Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yerg%C3%B6%C4%9F%C3%BC_Muharebesi_%281854%29)'nin ardından Ruslar, Eflak-Boğdan Prenslikleri'nde kontrollerini kaybederler ve panik hâlinde Tuna'dan püskürtülür. Lord Raglan akabinde Osmanlı kuvvetlerinin Avusturya'yı savunma hedefli bir karşı saldırıya kışkırtmak amacıyla [Prut](https://turkipedia.org/tr/wiki/Prut) Nehri üzerinden saldırı düzenlemesini istemiş olsa da, ne [Viyana](https://turkipedia.org/tr/wiki/Viyana) ne de Ömer Paşa'nın kuvvetleri böyle bir felâkete çekilmek istemedi.[^7]

![Ömer Paşa subaylarıyla](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e0/K%C4%B1r%C4%B1m_Sava%C5%9F%C4%B1%2C_%C3%96mer_Pa%C5%9Fa_subaylar%C4%B1yla_1854.jpg)
*Ömer Paşa subaylarıyla (Carol Szathmari (1812-87) (photographer), public-domain)*

Ocak 1855'ten sonra Osmanlı birliklerini [Kırım](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m)'a taşıyan nakliye gemileri nihâyet ulaştığında, Ömer Paşa'nın İstanbul'daki İngilizleri kararlı bir şekilde yönetmesi, Kırım'daki cephenin istikrara kavuşmasına katkı sağladı. Eflak'tan yeni gelen Osmanlı birlikleri henüz ulaşmışken, Korgeneral Stepan Hrulev komutasındaki 19.000 Rus askeri, 17 Şubat 1855'te [Gözleve](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6zleve) garnizonuna saldırdı. Fakat bu saldırı, üstün Osmanlı topçu ateşi ve [Kraliyet Donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kraliyet_Donanmas%C4%B1)'nın desteğiyle 800 Rus askerinin öldüğü bir fiyaskoya dönüştü. Bu çatışmadaki ana komutanlar Ömer, [Mehmed İskender](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mehmed_%C4%B0skender_Pa%C5%9Fa) ve [Behram](https://turkipedia.org/tr/wiki/Robert_Cannon) paşalar idi. Arkasından [Sivastopol Kuşatması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sivastopol_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1_%281854-1855%29)'nda Osmanlı birliklerine komuta etti.

Behram Paşa'nın îtirazlarına rağmen [Kars Kuşatması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kars_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1_%281855%29)'nı hafifletmek için Gürcistan'a bir harekât düzenledi. Her ne kadar [İngur Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ngur_Muharebesi)'nde başarı elde etse de, [Kars](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kars)'ın Ruslarca alınması sonucunda operasyonu sonlandırmak zorunda kaldı.[^8] Net ve kesin bir askerî düşünce yapısına sâhip olan Ömer Paşa, cesur kararlar aldı ve bunları kararlılıkla uyguladı. Disiplin konusunda katı ve sert bir ünü olmasına karşın, adamları tarafından saygı duyulan ve takdir edilen bir komutandı.

![Ömer Paşa, Lord Raglan ve Mareşal Pélissier arasında düzenlenen Savaş Konseyi](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/06/The_Council_of_War_on_the_Morning_of_the_Taking_of_the_Mamelon._Lord_Raglan%2C_Omar_Pasha%2C_Marshal_P%C3%A9lissier_MET_DP116740.jpg/1280px-The_Council_of_War_on_the_Morning_of_the_Taking_of_the_Mamelon._Lord_Raglan%2C_Omar_Pasha%2C_Marshal_P%C3%A9lissier_MET_DP116740.jpg)
*Ömer Paşa, Lord Raglan ve Mareşal Pélissier arasında düzenlenen Savaş Konseyi (Roger Fenton, CC0-1.0)*

#### Son yılları ve ölümü

1857'de [Irak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_Irak%27%C4%B1) ile [Hicaz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hicaz) orduları komutanı ve [Bağdat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Fdat) vâliliğine getirildi. [Abdülaziz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abd%C3%BClaziz)'in sultan olması ile tekrar [Rumeli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rumeli) Müşîri oldu. [Osmanlı-Karadağ Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1-Karada%C4%9F_Sava%C5%9F%C4%B1_%281861%E2%80%931862%29) sırasında Karadağ'ın başkenti [Çetine](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87etine)'yi zorlu bir çatışmanın ardından ele geçirdi. Aynı zamanda [Ostrog Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ostrog_Muharebesi)'nin gâlibidir. 1867'de [Girit İsyânı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Girit_%C4%B0syan%C4%B1_%281866-1869%29)'nı bastırmak üzere [Girit](https://turkipedia.org/tr/wiki/Girit_Vilayeti) vâlisi yapıldı. [Mehmed Nâmık Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mehmed_N%C3%A2m%C4%B1k_Pa%C5%9Fa)'nın yerine ikinci kez [Serasker](https://turkipedia.org/tr/wiki/Serasker) olarak atandı. 1869'da Hassa Müşîri görevine getirildi; bu son görevi oldu. 18 Nisan 1871'de [Eyüp](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ey%C3%BCpsultan)'te 64 yaşında öldü. Bostan İskelesi'ne defnedildi.[^9] Sicill-i Osmânî'de, Ömer Lütfi Paşa'nın "Askerliği iyi bilir, harp sanatından anlar, hamiyetli ve aşırı gayretli, nâmuslu bir kumandan" olduğu geçmektedir.[^10]

[^1]: McGregor, Andrew J.. A Military History of Modern Egypt: From the Ottoman Conquest to the Ramadan War. Greenwood Publishing Group, 2006, s. 121. <https://books.google.com/books?id=WrbCziCWJPEC&pg=PA121>
[^2]: Ćirković, Sima M.. The Serbs. Wiley-Blackwell, 2004, s. 222. <https://books.google.com/books?id=sJJWEnXTHdIC>
[^3]: Harney, George J.. The Vanguard. J. P. Crantz, 1853, s. 40. <https://books.google.com/books?id=YwU2AAAAMAAJ>
[^4]: Thomas, Georg M.. August von Jochmus' gesammelte Schriften, herausg. von G.M. Thomas. 1883. <https://books.google.com/books?id=wKMBAAAAQAAJ>
[^5]: A military history of modern Egypt: from the Ottoman Conquest to the Ramadan War by Andrew James; Greenwood Publishing Group, 2006, ss. 121-122.
[^6]: Chambers's biographical dictionary: The Great of All Times and Nations by David Patrick, Francis Hindes Groome; W. & R. Chambers Ltd., 1907, s. 706.
[^7]: Goldstein, Erik (1992). Wars and Peace Treaties, 1816-1991. Routledge, 1992, s. 24.
[^8]: Nolan, Edward Henry. The Illustrated History of the War Against Russia. George Virtue, 1857, s. 593. <https://archive.org/details/cu31924091750491/>
[^9]: Andrić, Ivo (1977). Омерпаша Латас.
[^10]: Süreyya, Mehmed. Sicill-i Osmânî. Tarih Vakfı Yurt Yayınları, Haziran 1996, s. 1323. <https://archive.org/details/sicill-i.osmani_01/Sicill-i.Osmani_04/>