# Çulım Tatarları

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ul%C4%B1m_Tatarlar%C4%B1
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Çulım Tatarları, https://tr.wikipedia.org/wiki/%C3%87ul%C4%B1m_Tatarlar%C4%B1 (CC-BY-SA-4.0)

- **Grup:** Çulımlar, Çulım Türkleri, Çulım Tatarları
- **Nüfus:** 355 (2010 yılı); 204; 145
- **Bölge:** Tomsk Oblastı; Krasnoyarsk Krayı
- **Diller:** Çulım Türkçesi, Rusça
- **Dinler:** Rus Ortodoksluk, Tengricilik
- **İlgili gruplar:** Sibirya Tatarları, Tuvalar, Hakaslar, Altaylar

**Çulım Tatarları** ([Tatarca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tatarca): Чулым татарлары - Çulım tatarları) [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya)'nın [Tomsk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tomsk) Oblastı'nda, [Ob](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ob) nehri ile [Çulım](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ul%C4%B1m) nehirlerinin birleştiği yerin güneyinde ve [Krasnoyarsk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Krasnoyarsk) Krayı'nda yaşayan bir [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler) halkıdır. Bu bölge, [Altay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Altay_Cumhuriyeti) ve [Tuva](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tuva) özerk bölgelerinin 400 km. kadar kuzeyindedir. Dilleri [Türk dilleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_dilleri) grubuna ait Çulım Tatarcası'dır. Konuştukları dile *Ös* adını verirler. 2002 nüfus sayımına göre sayıları 1000'den azdır.

## Yerleşim

Obi akarsuyu kollarından [Çulım](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ul%C4%B1m_%28Obi_kolu%29), akarsuyu boyunda yerleşimleri görülür. [Tomsk oblastı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tomsk_oblast%C4%B1)nın [Tegüldet ilçesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Teguldetskiy_rayonu) ve [Krasnoyarsk krayı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Krasnoyarsk_Kray%C4%B1)nın Tühtetskiy rayonunda Paseçnoye ve [Çindat](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87indat) köylerinde ağırlıklı olmak üzere yaşamaktadırlar.

**Çulım Türklerinin nüfus yerleşimleri (2002 y.)**

- [Tomsk oblastı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tomsk_oblast%C4%B1):
- [Teguldet](https://turkipedia.org/tr/wiki/Teg%C3%BCldet) köyü: 250
- [Krasnoyarsk krayı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Krasnoyarsk_Kray%C4%B1):
- [Paseçnoye köyü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pase%C3%A7noye): 115

## Tarihçe

Çulım Tatarları Çulım, Melets, Kezik, Melez gibi isimlerle de anılırlar. Haklarında en erken bilgiyi, bölgeye 16. yüzyılda gelen [Rus](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ruslar) sömürgecilerden alıyoruz. [Çin](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87in) ve [Hint](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hintler) kaynaklarından elde edilen, daha erken tarihli bilgiler varsa da, doğrulukları şüphelidir. 16. yüzyılın sonlarında, [Rus Çarlarına](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ar) vergi ödemeye başladılar. 17. yüzyıl boyunca sayıları gitgide artan [Rus](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ruslar) yerleşimcilerin baskısı altında kaldılar. Nihayet 1720 yılında, zorla [Hristiyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hristiyan) yapıldılar. 1822 yılında, “Rus asıllı olmayan” statüde “vatandaş” sayıldılar. Genellikle [göçebe](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6%C3%A7ebelik) olan ve [avcılık](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avc%C4%B1l%C4%B1k), [balık avcılığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bal%C4%B1k_avc%C4%B1l%C4%B1%C4%9F%C4%B1), hayvancılık ile geçinen Çulım Tatarları, Rus yöneticilerin baskıları ve koydukları ağır vergilere rağmen, 1930 yılına kadar eski yaşamlarını sürdürmeye devam ettiler. Bu tarihten sonra, Çulım Tatarları yerleşik hayata geçirildiler. [Komünist](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kom%C3%BCnizm) yönetim tarafından bölgede kolektif çiftlik (*rusça:колхо́з; *[*Kolhoz*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kolhoz)) kurulmaya başlandı. Bu çiftliklere malzeme sağlamak için, çok sayıda zengin Çulım Tatarının, mallarına el kondu ve mal sahipleri de aileleri ile beraber [idam](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96l%C3%BCm_cezas%C4%B1) edildiler. Komünist yönetim, geleneksel yaşam tarzlarına son verdi. Özellikle dini konularda ağır baskı altında kaldılar. İbadetlerini yerine getirmelerine izin verilmedi. İşyerlerinde, okullarda, devlet dairelerinde [Rusça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus%C3%A7a) zorunlu dil haline getirildi. Çulım Tatarları dillerini ancak köylerinde ve evde aile içinde kullanabildiler. Bu nedenle ve [Ruslar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ruslar) ile evliliklerin artması sonucu, bilhassa genç nesil arasında günlük kullanım dili Rusçadır. Toplam nüfusun yarısından fazlası anadilini konuşamaz! [Baraba Tatarları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Baraba_Tatarlar%C4%B1)nın, [Altay Türklerinin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Altaylar) ve Hakas Türklerinin lehçelerine yakın bir [Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk%C3%A7e) kullanırlar. Dillerini [Hakas Türkleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hakaslar) gibi konuşup yazdıkları, ikinci konuşma ve yazma dillerinin ise [Rusça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus%C3%A7a) olduğu biliniyor. Esmer, kısa boyludurlar. Erkekler, ortalama 160 cm. boyundadır. [Rus](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ruslar) kaynaklarında, sayıları için 1902 yılında, “500” gibi bir rakam verilirken, 1959 yılında yapılan sayımda, “4.500” kişi oldukları yazıyor. Ancak sayılarının günümüzde, “12.000” kişiye ulaştığını gösteren kayıtlar var. Rakamlar arasındaki büyük farkların sebebi, Diğer [Tatarlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tatarlar) ile karıştırılmalarının yanı sıra, Ruslar ile yapılan evliliklerdir.

## Ayrıca bakınız

- [Tatarlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tatarlar)
- [Türk halkları](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_halklar%C4%B1)
- [Çulımlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ul%C4%B1m_Tatarlar%C4%B1)

## Literatürel kaynaklar

- Türki tayejnogo Priçulımya: Populyatsiya i etnos: \[Monografiya\]/\[ E. L. Lvova, V. A. Dremov, G. A. Aksyanova i dr.\].-Tomsk: İzdatelstvo TGU, 1991.-244 s.:il..-ISBN 5-7511-0499-4:106.00
- [Lvova E.L.](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lvova_E.L.) Çulımskie Türki (istoriko-etnografiçeskie oçerki). Avtoref. kand. dis. — M., 1978.
- [Potapov L. P.](https://turkipedia.org/tr/wiki/Potapov%2C_Leonid_Pavlovi%C3%A7) Proishojdenie i formirovanie hakasskoy narodnosti. — Abakan, 1957.
- [Boyarşinova Z. Ya.](https://turkipedia.org/tr/wiki/Boyar%C5%9Finova%2C_Zoya_Yakovlevna) Naselenie Tomskogo uyezda v pervoy polovine XVII v.//Trudı Tomskogo universiteta. — Tomsk, 1951. — t.112
- [Dolgih B. O.](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dolgih%2C_Boris_Osipovi%C3%A7) Rodovoy i plemennoy sostav narodov Sibiri v XVII v. — M., 1969
- [Dulzon A. P.](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dulzon%2C_Andrey_Petrovi%C3%A7) Çulımskie tatarı i ih yazık. — Uç. zapiski Tomskogo gos.ped. in-ta., 1952 — t.9
- Dulzon A. P. Dialektı i govorı tyurkov Çulıma. .. Voprosı tyurkologii. — Baku, 1973 — nomer 5.
- [Tomilov N.А.](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tomilov_N.%D0%90.) Çto mı znaem o narodah Sibiri//Kultura Sibiri \[Omsk\]. — 1995. — № 2. — S. 25-28.
- Tomilov N. A. Çulımskie tyurki//Narodı Sibiri i Severa Rossii v XIX veke. — M., 1994. — S. 250-271.
- Tomilov N. A. Çulımtsı // Narodı i religii mira: Entsiklopediya. — M., 1998. — S. 635-636.
- Tomilov N. A. Çulımtsı // Narodı Rossii: Entsiklopediya. — M.: Bolşaya Rossiyskaya entsiklopediya, 1994. — S. 410-412.

## Dış bağlantılar

- James Stuart Olson, Lee Brigance Pappas ve Nicholas Charles Pappas. "*An Ethnohistorical Dictionary of the Russian and Soviet Empires*". Greenwood Press, 1994. [Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20121113142324/http://books.google.com/books?id=CquTz6ps5YgC&pg=PA162&dq=Chulym+tatars&hl=tr&sig=ByK2UlBiEwp2WOKD9ApusJyfdRM |tarih=13 Kasım 2012  ''sayfa 162''](http://books.google.com/books?id=CquTz6ps5YgC&pg=PA162&dq=Chulym+tatars&hl=tr&sig=ByK2UlBiEwp2WOKD9ApusJyfdRM)
- [Greg Anderson ve David Harrison tarafından incelenen Çulım Türkleri ile ilgili bilgi ve resimler](http://www.swarthmore.edu/SocSci/dharris2/pdfs/reports/Enduring_Voices-Siberia.pdf) .
- [Çulımlar](http://arc.council.gov.ru/kom_home/kom_155/nations/item39.html)
- [Çulımlar](https://web.archive.org/web/20080113122055/http://www.severcom.ru/nations/item39.html)
- [Çulımların tarihi belgelerine dair E. L. Lvovoy](https://web.archive.org/web/20150705202017/http://www.eurasica.ru/articles/chulym/istoricheckaya_zapiska_o_chulymtsah/)
- [Çulımlar - Sibirya'nın azınlıktaki toplumları](https://web.archive.org/web/20160305010959/http://www.tv2.tomsk.ru/video/chulymtsy-malochislennyi-narod-sibiri) // ТВ-2. - 2014. - 23 апреля.
- [Çulımlar hakkında sesli görüntülü bilgiler](https://www.youtube.com/watch?v=-Z9MgfS8eSc)