# Çomul

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87omul
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Çomul, https://tr.wikipedia.org/wiki/%C3%87omul (CC-BY-SA-4.0)

**Çomul**, ([Arapça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arap%C3%A7a): **جمل**) Türklerden bir boy.[^1]

[Kaşgarlı Mahmud](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%A2%C5%9Fgarl%C4%B1_Mahmud), [Divân-ı Lügati't-Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%AEv%C3%A2nu_Lug%C3%A2ti%27t-T%C3%BCrk)'te;

"*Bu boyların hepsi Rum ülkesi yanından doğuya doğru şöylece uzanır, gider: "*[Çiğil](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87i%C4%9Fil), [Toxsı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Toxs%C4%B1), [Yağma](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ya%C4%9Fma), [Oğrak](https://turkipedia.org/tr/wiki/O%C4%9Frak), [Çaruk](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87aruklu%C4%9F_boyu), Çomul, [Uygur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Uygurlar), [Tenğut](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ten%C4%9Fut), [Xıtay](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C4%B1tay)*". Kitay ülkesi "Çin"dir. Bundan sonra "*[*Tawgaç*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tawga%C3%A7)*" gelir; orası "Maçin"dir.*[^2]*...., Çomul boyunun kendilerinden bulunduğu çöl halkı ayrı bir dile sahiptir, Türkçeyi iyi bilirler. Kay, Yabaku, Tatar, Basmıl boyları da böyledir. Her boyun ayrı bir ağzı vardır; bununla beraber Türkçeyi de iyi konuşurlar. *[*Kırgız*](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1rg%C4%B1zlar)*, *[*Kıpçak*](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1p%C3%A7aklar)*, *[*Oğuz*](https://turkipedia.org/tr/wiki/O%C4%9Fuz)*, *[*Toxsı*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Toxs%C4%B1)* (Tukhs),*[^3]* *[*Yağma*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ya%C4%9Fma)*, *[*Çiğil*](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87i%C4%9Fil)*, *[*Oğrak*](https://turkipedia.org/tr/wiki/O%C4%9Frak)*, *[*Çaruk*](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87aruklu%C4%9F_boyu)* boylarının öztürkçe olarak yalnız bir dilleri vardır. Yemeklerle Başgırtların dilleri bunlara yakındır. .... Dillerin en yeğnisi Oğuzların, en doğrusu da Toxsı ile Yağmaların dilidir.*"[^4] diye bahseder.

Çomullar bir tarihte [Yabaku](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yabaku)lara karşı [Karahanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karahanl%C4%B1lar) hükümdarının himayeseni girmişler, sonradan [Basmılarla](https://turkipedia.org/tr/wiki/Basmil) birlikte Hakana karşı koydukları şu dörtlükten;

*Bıçgas bitik kılurlar* *And key berürler* *Handın basut tilerler* *Basmıl Çomul tirkeşür.* öğreniyoruz.

[Doğu Türkistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu_T%C3%BCrkistan)'da göçebe bir boy olan Çomullar, [Kâşgarlı Mahmud](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%A2%C5%9Fgarl%C4%B1_Mahmud)'un haritasında büyük bir olasılıkla "*Mesken-i Çomul*" [İrtiş](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0rti%C5%9F) "*Ertiş*" başlarında [Balkaş Gölü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Balka%C5%9F_G%C3%B6l%C3%BC)'nün doğusunda [Uygur Kağanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Uygur_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'nın kuzeyinde görülmektedir.

[^1]: Atalay, Besim (2006). Divanü Lügati't - Türk. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi. ISBN 975-16-0405-2, Cilt I, sayfa 28, 29, 32, 394 ve 459.
[^2]: Atalay, Besim (2006). Divanü Lügati't - Türk. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi. ISBN 975-16-0405-2, Cilt I, sayfa 28.
[^3]: http://www.kroraina.com/hudud/index.html Hudud al-'Alam, The Regions of the World <http://www.kroraina.com/hudud/index.html>
[^4]: Atalay, Besim (2006). Divanü Lügati't - Türk. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi. ISBN 975-16-0405-2, Cilt I, sayfa 30