# Çeng > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87eng > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Çeng, https://tr.wikipedia.org/wiki/%C3%87eng (CC-BY-SA-4.0) ![Bişapur'da Sasani dönemine ait bir mozaikte çeng çalan kadın](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/6f/Bishapur_zan%2C_AO_26169.jpg) *Bişapur'da Sasani dönemine ait bir mozaikte çeng çalan kadın (public-domain)* **Çeng** ([Farsça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fars%C3%A7a): ﭼﻨﮓ; çeng), [arp](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arp) ailesinden [telli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Telli_%C3%A7alg%C4%B1) bir çalgıdır.[^1] Bu çalgıyı çalan kişiye çengî (ﭼﻨﮕﻰ) denir.[^2] Arpa benzer çalgılar arasında sayıldığı için çengin ortaya çıktığı ülkeler olarak, modern [arp](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arp)ın atası sayılan diğer çalgılar gibi Doğu ülkeleri, Mısır, İran, Asur, Yunanistan, Orta Asya ve Kafkas ülkeleri gösterilmektedir.[^3] Bununla birlikte çeng kelimesinin Farsçadan Türkçeye girmiş olması, sonradan [klasik Türk müziği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Klasik_T%C3%BCrk_m%C3%BCzi%C4%9Fi) ismi verilen Osmanlı müziğindeki çengin İran müziğindeki "çeng"le doğrudan bağlantılı olduğunu göstermektedir. Çeng, antik çağda İran'da, özellikle [Sasaniler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sasani_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) döneminde şahların sarayında sıklıkla çalınan popüler bir çalgıydı. Bu ülkede yüzyıllar boyunca muktedirlerin ziyafet sofralarında şarkıcılara ve şairlere eşlik etmiştir. Çeng ezgileri, şair [Rudaki](https://turkipedia.org/tr/wiki/R%C3%BBdek%C3%AE)'nin Samani emiri üzerindeki etkisi ve [Celaleddin Rumi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mevl%C3%A2n%C3%A2_Cel%C3%A2ledd%C3%AEn-i_R%C3%BBm%C3%AE)'nin eseri [Mesnevi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mesnevi)'deki "Pir-i Çengî" hikâyesi, çengin Fars müzik tarihindeki önemini ortaya sermektedir.[^4] Çenge benzer çalgılar Azerbaycan'da çeng, Gürcistan'da çangi (ჩანგი) olarak adlandırılır. Gürcü halk enstrümanları arasında sayılan çangi, yaygın olarak ipek veya at kuyruğu kılından 6-9 telli bir çalgıdır ve günümüzde özellike [Svaneti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Svaneti) bölgesinde imal edilip çalınmaktadır. Gürcistan'da çangi daha kadın çalgısı olarak kabul edilir.[^5] ![Bir çeng](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/9f/Turkey.Konya024.jpg) *Bir çeng (Georges Jansoone ( JoJan, CC-BY-3.0)* Osmanlı müziğinin çalgıları arasına girmiş olan çeng, 1558 tarihli *Süleymanname****de iki minyatürede ***[***kanun***](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kanun)***, ***[***ud***](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ut)***, ***[***rebab***](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rebap)***, ***[***ney***](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ney)***, ***[***mıskal***](https://turkipedia.org/tr/wiki/Miskal)***, daire gibi çalgılar arasında görülür. Bu çalgıları çalan sazendelerin arasında bir de ***[***hanende***](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hanende)*** yer alır. Bunlardan birinde, iki çengî de ellerindeki ***[***çalpara***](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87alpara)***larla raks ederken canlandırılır. ***[***I. Süleyman***](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._S%C3%BCleyman)*** döneminde Osmanlı sarayından yevmiye alan saray görevlisi cemaat-ı mutrıbân denen musikicilerin arasında avvad, kobuzi, kemençeci, kanuni ve nâyilerden başka çengîlerden de söz edilmiştir.***[^6]*** 17. yüzyılın sonlarına kadar büyük ilgi görmüş olan çengten Evliya Çelebi ***[**Seyahatname**](https://turkipedia.org/tr/wiki/Seyahatn%C3%A2me)sinde zor bir çalgı olarak söz etmiş ve bundan dolayı bu çalgıyı çalana çok az rastlandığını yazmıştır. Ahşaptan imal edilen o döneme özgü çenglerin 24 adet ipek teli bulunuyordu. Ner var ki çengde, Osmanlı müziğinin önde gelen çalgılarından [kanun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kanun_%28%C3%A7alg%C4%B1%29)daki gibi bir mandal düzeni bulunmuyordu ve icra esnasında makam değiştirirken telleri yeniden akort etmek gerekiyordu. Osmanlı müziğinde veya [klasik Türk müziği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Klasik_T%C3%BCrk_m%C3%BCzi%C4%9Fi)nde fazla kullanışlı olmayan çeng, 17. yüzyılın sonlarında terk edilmiştir.[^7][^8] Osmanlı şair [Ahmed Dai](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmed-i_D%C3%A2%C3%AE)'nin çeng kelimesinden adını alan eseri [Çengname](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87eng-n%C3%A2me)'de alegorik olarak çengin başından geçenler anlatılır. [^1]: Fikret Karakaya, "Bir Üstad Bir Saz: Çeng". [^2]: "Çeng" - Kubbealtı Lügatı. [^3]: Ganire Hüseyinova, "Cenkten Arpa: Bir Türk sazının tarihçesi". [^4]: "Čang" - Encyclopaedia Iranica. [^5]: "ჩანგი" - უცხო სიტყვათა ლექსიკონი (Yabancı Kelimeler Sözlüğü). [^6]: Ersu Pekin "Sarayda Musiki". [^7]: Fikret Karakaya, "Bir Üstad Bir Saz: Çeng". [^8]: "Çeng" - İslam Ansiklopedisi.