# Çemişgezek Emirliği > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87emi%C5%9Fgezek_Emirli%C4%9Fi > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Çemişgezek Emirliği, https://tr.wikipedia.org/wiki/%C3%87emi%C5%9Fgezek_Emirli%C4%9Fi (CC-BY-SA-4.0) **Çemişgezek Emirliği** (Kürtçe: Mîrektiya Çemșgezek, Mîrektiya Melkişî), 13. yüzyıldan 1663'e kadar var olan, [Mazgirt](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mazgirt), [Pertek](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pertek) ve [Sağman](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sa%C4%9Fman%2C_Pertek)'ı da içeren [Çemişgezek](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87emi%C5%9Fgezek) merkezli özerk bir [Kürt](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BCrtler) emirliğiydi. Emirlikte hem Müslümanlar hem de gayrimüslimler yaşıyordu. Her ne kadar varlıkları [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) tarafından güvence altına alınsa da Osmanlı'ya düşmanlık besleyen [Aleviler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alevilik) de bu bölgede yoğun olarak yaşıyordu. ## Toprakları ve nüfusu 16 nahiye ve 32 kaleden oluşan Çemişgezek'in bu toprakları iyi korunan müstahkem bir beylik olduğu kayıtlara geçmiştir.[^1][^2] Çemişgezek halkı aşağıdaki [Kürt aşiretleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BCrt_a%C5%9Firetleri)neden oluşuyordu; Behramlu Ekrad "Behram Kürtleri", Disimlu Ekrad "Disim Kürtleri", Hasirlu Ekrad "Hasir Kürtleri", Kizil Magarlu Ekrad "Kizil Magar Kürtleri", Zervereklu Ekrad "Zerverek Kürtleri" ve Şeyh Ömerlu Ekrad "Şeyh Ömerlu Kürtleri".[^3] Bu adirdtlerden bazısı Şii'dir. Bu Kürt aşiretleri yanında, [Bozulus](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bozulus_T%C3%BCrkmenleri) Türkmenleri de önemli bir nüfusa sahiptir. ## Tarihi ### Köken Çemişgezek'in yönetici hanedanı Melkiş veya Melkişî olarak biliniyordu ve [Abbasi hanedanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abb%C3%A2s%C3%AEler) veya [Selçuklu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sel%C3%A7uklu_Hanedan%C4%B1) hükümdarı [I. Melikşah](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Melik%C5%9Fah)'ın soyundan geldiklerini iddia ediyorlardı. Selçuklu tezini savunan [Şerefhan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eeref_Han), [Şerefname](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eerefname)'de şöyle yazmıştır: “Cemişgezek beyleri aslen Türk'tür, çünkü isimleri Kürtlerin veya Arapların isimleriyle hiçbir benzerlik taşımamaktadır.”[^4] ### Emirlik [Moğol istilası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Fol_istilalar%C4%B1) ve [Karakoyunlular](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karakoyunlular)'dan [Kara Yusuf](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kara_Yusuf) döneminde [Çemişgezek](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87emi%C5%9Fgezek) çevresi [Abbasiler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abb%C3%A2s%C3%AEler) soyundan geldiğini iddia eden [Kürt](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BCrtler) Melkişi aşiretinin denetiminde kalmıştır. [Uzun Hasan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Uzun_Hasan) komutasındaki [Akkoyunlular](https://turkipedia.org/tr/wiki/Akkoyunlular) Kürt nüfusu çoğunluklu [Doğu Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu_Anadolu_B%C3%B6lgesi)'ya girdiğinde, Melkişi aşireti Karakoyunlular'a sadık oldukları için hedef haline geldi ve bu nedenle Harbaneli Türkmenleri Kürtlerle savaşmak üzere Çemişgezek'e gönderildi. Ancak Melkişiler başarılı bir şekilde direndi. 1452'de Çemişgezek beylerinden Şeyh Hasan, batı sınırındaki [Dulkadiroğulları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dulkadiro%C4%9Fullar%C4%B1_Beyli%C4%9Fi)'nın Gobrak ve Vibrak kalelerini ele geçirmek için saldırıya geçti. [Dulkadiroğlu Süleyman](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dulkadiro%C4%9Flu_S%C3%BCleyman_Bey) (1442-54) komutasındaki otuz bin kişilik Dulkadiroğlu birliği ise karşı saldırıya geçti. Süleyman, Çemişgezek birlikleri Dulkadiroğulları ordusunu kuşattığında [Harput](https://turkipedia.org/tr/wiki/Harput)'a çekilmek zorunda kaldı. Bundan sonra Malkişiler, beyliğin yönetimini bir [Safevi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Safev%C3%AEler) valisi ile değiştiren Safevi hükümdarı [Şah İsmail](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._%C4%B0smail)'in hakimiyeti altına girdi. Safevilerin Diyarbakir valisi aynı zamanda bir [Kızılbaş Türkmeni](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1z%C4%B1lba%C5%9F) olan [Ustaclu Muhammed Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ustaclu_Muhammed_Han)'ın [Diyarbakır](https://turkipedia.org/tr/wiki/Diyarbak%C4%B1r)'a gelmesiyle buradaki [Türkmen](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmenler) ve [Kürtler](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BCrtler) arasında toprak çatışması daha da şiddetlendi. Bölgedeki Kürt beyleri, Safevi yönetimine karşı isyanlar başlattı. Osmanlı'nın bölgeye hakim olmasından sonra bu isyanlar sona erdi. 1515 yazında [İdris Bitlisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0dris-i_Bitlis%C3%AE), [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) adına Çemişgezek'ten de bir Kürt ordusunu harekete geçirerek Akkoyunlular ve Safeviler'e karşı Diyarbekir'i almak için bir harekât başlattı. Kürt ordusuna [Amasya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Amasya)'dan gelen Osmanlı birlikleri de katılarak birlikte Diyarbekir'e doğru yürüdüler ve aynı yılın eylül ayı ortalarında şehri ele geçirmeyi başardılar. Ordu daha sonra [Mardin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mardin)'i ele geçirdi ve 1516'da [Kızıltepe](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1z%C4%B1ltepe)'de Kızılbaşları yok etti. Kürtler zaferde önemli bir rol oynadılar ve daha sonra [Diyarbekir Eyaleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Diyarbekir_%28eyalet%29)nin ilk valisi olacak ve bölgedeki Kürtlerle iyi ilişkiler geliştirecek olan [Bıyıklı Mehmed Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C4%B1y%C4%B1kl%C4%B1_Mehmed_Pa%C5%9Fa) tarafından ödüllendirildiler. Diyarbekir Eyaleti Çemişgezek Emirliği'ni de kapsıyordu. Çemişgezek Emirliği, 1518 yılında bir defterde adı geçen iki Kürt emirliğinden biriydi; diğeri ise [Çermik](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ermik_Emirli%C4%9Fi)'ti. Kürt tarihçi Şeref Han, Şerefname adlı eserinde, Çemişgezek hakimi Hacı Rüstem Bey'in 1500'lü yılların başında Şah İsmail'i desteklediğini ve bu nedenle Osmanlı tarafından idam edildiğini yazmaktadır. Hacı Rüstem Bey, emirliğin son güçlü hükümdarıydı. Ve Osmanlılar onun ölümünden sonra emirliği yönetecek bir vali atadı. Osmanlı padişahı [Yavuz Sultan Selim](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Selim), Osmanlı'ya resmen teslim olduktan sonra emirliği Hacı Rüstem Bey'in oğlu Pir Hüseyin'e devretti. Pir Hüseyin'in ölümünden sonra on altı oğlu birbirleriyle taht için savaştı, bu kardeşler arasındaki taht kavgasına [Kanuni Sultan Süleyman](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._S%C3%BCleyman) müdahale etti. Kanuni, ayrıca Çemişgezek kasabasının gelirini, gayrimüslimlerden alınan [cizye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cizye) vergisini (haraç), koyun vergisini (adet-i ağnam) ve zengin köylerin tüm gelirlerini devlet hazinesine dahil etti. Geriye kalan [tımar](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C4%B1mar_%28arazi%29) ve [zeamet](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zeamet) her oğul arasında paylaştırıldı ve beylik toprakları gelirleri miras şeklinde Hacı Rüstem Bey'in oğullarına pay edildi. 1597'de, Şeref Han Şerefname'yi yazdığı sırada, aile hala bölge üzerinde kontrol sahibiydi. Nihayetinde 1663 yılında emirlik kaldırıldı ve Çemişgezek, Osmanlı merkezi hükûmetin atadığı bir vali tarafından yönetilen bir [mukataa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mukataa) haline getirildi. [^1]: Winter, Stéfan. Syrian-Kurdish Intersections in the Ottoman Period. University of Toronto Press, 31 Temmuz 2024, s. 56-75. [^2]: Bruinessen, Martin van. Agha, Shaikh and State: The Social and Political Structures of Kurdistan. 1 Ocak 1992, s. 150-151. [^3]: Winter, Stéfan. Syrian-Kurdish Intersections in the Ottoman Period. University of Toronto Press, 31 Temmuz 2024, s. 56-75. [^4]: Alsancakli, Sacha. Warriors, Kings, and Caliphs: Questions of Origins and Dynastic Culture in Sixteenth and Seventeenth-Century Kurdistan. C. U. Werner, M. Szuppe, N. Michel, A. Fuess (Eds.), Families, Authority, and the Transmission of Knowledge in the Early Modern Middle East, 1 Ocak 2021, s. 103.