# Çemhal Muharebesi

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87emhal_Muharebesi
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Çemhal Muharebesi, https://tr.wikipedia.org/wiki/%C3%87emhal_Muharebesi (CC-BY-SA-4.0)

- **Çatışma:** Çemhal Muharebesi
- **Parçası:** 1623-1639 Osmanlı-Safevî Savaşı
- **Tarih:** 14 Temmuz 1630
- **Yer:** Hersin, Batı İran
- **Sebep:** Safevilerin Hemedan'dan Bağdat'a ilerleyen Osmanlılara taarruzu
- **Sonuç:** Osmanlı zaferi
- **Coğrafi değişiklikler:** Hüsrev Paşa komutasındaki Osmanlı ordusunun önünde Bağdat'a kadar direnebilecek İran kuvveti kalmadı
- **Savaşan:** Osmanlı Devleti; Safevî Devleti
- **Komutan:** Deli Yusuf Paşa; Hüseyin Han Lurî; Rüstem Bey; Baba Han
- **Güç:** 10-11.000; 15.000 (11.000 atlı, 4.000 piyade)
- **Kayıp:** Hafif; Ağır (binlerce)

**Çemhal Muharebesi**, [1623-1639 Osmanlı-Safevî Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1-Safev%C3%AE_Sava%C5%9F%C4%B1_%281623-1639%29)'nda 14 Temmuz 1630'da [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) Devleti ile [Safevi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Safev%C3%AEler) kuvvetleri arasında Çemhal ([Hersin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hersin) Ovası) civarında ([Kirmanşah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kirman%C5%9Fah)'a yakın ve [Hemedan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hemedan)'ın 75 kilometre güneybatısında) yapılan ve Osmanlıların zaferiyle biten muharebedir.

## Muharebe öncesi

![Şah Safi](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/9f/Schah_Safi.jpg)
*Şah Safi (Skara kommun, CC-BY-2.0)*

Sadrazam [Hüsrev Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCsrev_Pa%C5%9Fa) komutasındaki Osmanlı ordusu [Osmanlı Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) 1623'ten beri Safevilerin elindeki [Bağdat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Fdat)'ı geri almak için 1630 yılında ikinci kez sefere çıktı. Bir yıl önce 1587 yılından beri Safevî tahtında bulunan [Şah Abbas](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Abbas) ölmüş (19 Ocak 1629), yerine [Şah Safi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Saf%C3%AE) (1629-1642) çıkmıştı.

[Hüsrev Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCsrev_Pa%C5%9Fa) Osmanlı ordusunun başında 10 Temmuz 1629'da [Üsküdar](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%9Csk%C3%BCdar)'dan harekete geçtikten sonra 20 Aralık 1629'da [Musul](https://turkipedia.org/tr/wiki/Musul)'a ulaştı. Kışın olumsuz koşullarının [Bağdat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Fdat)'a giden yolları tamamen balçık haline getirmiş olması dikkate alınarak [Bağdat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Fdat) yerine doğuya ilerlenmesine karar verildi.

Osmanlı ordusu [Şehrizor](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eehrizor)'dan sonra ulaştığı harabe halindeki [Gülanber Kalesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BClanber_Kalesi)'ni yeniden inşa etti ve İranlıların elindeki [Mihriban Kalesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Merivan)'ne yöneldi. Halep Beylerbeyi [Nogay Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nogay_Pa%C5%9Fa)'nın komutasındaki Osmanlı birliği, anılan kaleyi kuşatmadan kurtarmak isteyen Safevi Orduları Başkomutanı (Sipahsalar) [Zeynel Han Şamlu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zeynel_Han_%C5%9Eamlu)'nun komutasındaki 40 ilâ 50.000 kişilik İran ordusunu 4 Mayıs 1630'daki [Mihriban Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mihriban_Muharebesi_%281630%29)'nde ağır bir yenilgiye uğrattı. Yenilgiden dolayı suçlu bulunan Zeynel Han, İran Şahı [Safi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Saf%C3%AE) tarafından idam edilirken ileri harekâtını sürdüren Osmanlı ordusu da 11 Mayıs'ta teslim olan [Mihriban Kalesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Merivan)'ne, 9 Haziran'da önceden İranlılarca tahliye edilmiş [Hemedan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hemedan)'a, 18 Haziran'da da [Dergüzin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Derg%C3%BCzin)'e girdi.

Ancak [Hüsrev Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCsrev_Pa%C5%9Fa), gerek Osmanlı ordusunun ikmal merkezinden çok uzaklaşmış olmasından dolayı gerek bölgenin İranlılarca yakılıp yıkılmış bir halde bırakılmış olması neticesinde Osmanlı ordusunun lojistiğini güçleştirmesi nedeniyle, ileri harekâtı durdurdu ve seferin asıl amacı olan [Bağdat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Fdat)'ı geri almak üzere yeniden batıya yöneldi.

## Muharebe

![IV. Murad](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/7a/IV._Murat.jpg)
*IV. Murad (Belli değil, public-domain)*

[Hüsrev Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCsrev_Pa%C5%9Fa) komutasındaki Osmanlı ordusu Elvend Dağı eteklerini takiben [Esedabad](https://turkipedia.org/tr/wiki/Esedabad%2C_Hemedan)-[Geçova](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ge%C3%A7ova)-[Bisütun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bis%C3%BCtun)-[Şahabad](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eahabad)-[Mahideşt](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mahide%C5%9Ft) istikametinde ilerlerken Baba Han ile [Luristan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Luristan) hâkimi [Hüseyin Hân Lûri](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCseyin_H%C3%A2n_L%C3%BBri)'nin 8.000 süvari ve 4.000 Mâzenderân tüfekçisinden oluşan ordusunun Osmanlı ordusunun yolunu kesmek üzere Dertenek ve Çemhal sahralarında çadır kurdukları öğrenildi.

Tehlikeyi bertaraf etmek isteyen [Hüsrev Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCsrev_Pa%C5%9Fa), Rumeli Beylerbeyi [Deli Yusuf Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Deli_Yusuf_Pa%C5%9Fa)'nın komutasında [Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu_%28eyalet), [Adana](https://turkipedia.org/tr/wiki/Adana_%28eyalet%29) ve [Şam](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eam_%28eyalet%29) beylerbeylerinin 5.000 askerden oluşan birliklerini Safevî birliğine taarruz etmek üzere ayırdı (Tarihçi [Naima](https://turkipedia.org/tr/wiki/Na%C3%AEm%C3%A2) ise Osmanlı birliğinin Hüseyin Hân Lûri'nin birliği tarafından pusuya düşürüldüğünü yazar).

Çemhal Sahrasındaki (İran kaynaklarında [Mahideşt](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mahide%C5%9Ft) olarak geçmektedir) muharebede Divan Beyi Rüstem Bey'in 3.000 kişilik bir kuvvetle Hüseyin Han'a katılması Osmanlı kuvvetlerini zor duruma soktu. Bunun üzerine [Hüsrev Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCsrev_Pa%C5%9Fa) da Karaman Beylerbeyi'ni 5-6 bin askerlik bir kuvvetle takviye olarak gönderdi.

Takviye kuvvetin taarruzuyla İran birliği sarsıldı. Safevîler binlerce ölü verirken[^1] komutanları Hüseyin Han Lurî güç kurtulduysa da Baba Han esir düştü.

## Muharebe sonrası

[Luristan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Luristan) hâkimi [Hüseyin Hân Lûri](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCseyin_H%C3%A2n_L%C3%BBri)'nin komutasındaki birliklerin hezimete uğrayarak dağılması neticesinde, [Bağdat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Fdat)'ı kuşatmak üzere yeniden yürüyüşe geçen Osmanlı ordusunun gerisini tehdit eden herhangi bir İran kuvveti kalmadı.

Osmanlı ordusu 24 Ağustos'ta [Kasr-ı Şirin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kasr_%C5%9Eirin)'e, 6 Eylül'de ise [Bağdat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Fdat)'ın banliyösü [Azamiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azamiye)'ye vardı. 26 Eylül'de [Musul](https://turkipedia.org/tr/wiki/Musul)'dan getirilen 20 adet kuşatma topu orduya teslim edildi ve 5 Ekim'de 39 gün sürecek [Bağdat Kuşatması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Fdat_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1_%281630%29) başladı.

## Ayrıca bakınız

- [Mihriban Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mihriban_Muharebesi_%281630%29)
- [Bağdat Kuşatması (1630)](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Fdat_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1_%281630%29)

## Dış bağlantılar

- [Joseph von Hammer, "Büyük Osmanlı Tarihi", c.8, s. 111](https://hacikaanonaran1.files.wordpress.com/2014/12/cilt9.pdf)
- [Özer Küpeli, "Osmanlı-Safevî Münasebetleri (1612-1639), Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir (2009), s. 122-123](http://acikerisim.ikc.edu.tr:8080/xmlui/bitstream/handle/11469/49/%D6zer_K%FCpeli_Osmanl%20-Safevi%20M%FCnasebetleri%20(1612-1639).pdf?sequence=1)
- ["Iran at War: 1500-1988", Kaveh Farrokh, Osprey Pubishing (2011)](https://books.google.gr/books?id=TVObCwAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=Iran+at+War:+1500-1988&hl=tr&sa=X&ved=2ahUKEwjE0KK_yZbsAhWGxosKHaC-BpoQ6wEwAHoECAEQAQ#v=onepage&q=Iran%20at%20War%3A%201500-1988&f=false)
- ["The Ottoman Empire: A Historical Encyclopedia", Mehrdad Kia, ABC-CLIO (2017), s. 129](https://books.google.gr/books?id=UgUmDwAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=The+Ottoman+Empire:+A+Historical+Encyclopedia+%5B2+volumes%5D&hl=tr&sa=X&ved=2ahUKEwjk0q6Wz5bsAhUqxosKHTGqBpkQ6AEwAHoECAUQAg#v=onepage&q=The%20Ottoman%20Empire%3A%20A%20Historical%20Encyclopedia%20%5B2%20volumes%5D&f=false)
- ["The Cambridge History of Iran", Peter Jackson & Lawrence Lockhart, 6. cilt, Cambridge University Press (1986), s. 284](https://books.google.gr/books?id=fY01Tc2SZVEC&printsec=frontcover&dq=The+Cambridge+History+of+Iran&hl=tr&sa=X&ved=2ahUKEwiwn8m80JbsAhXrmIsKHZUHCFMQ6AEwBXoECAAQAg#v=onepage&q=The%20Cambridge%20History%20of%20Iran&f=false)

[^1]: "Sultan Genç Osman ve Sultan IV. Murad", Yılmaz Öztuna, Ötüken Neşriyat (2017)