# Çeğan Tepesi Muharebesi

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87e%C4%9Fan_Tepesi_Muharebesi
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Çeğan Tepesi Muharebesi, https://tr.wikipedia.org/wiki/%C3%87e%C4%9Fan_Tepesi_Muharebesi (CC-BY-SA-4.0)

- **Çatışma:** Çeğan Tepesi Muharebesi
- **Parçası:** Korbaşı Hareketi
- **Tarih:** 4 Ağustos 1922
- **Yer:** Çeğan Tepesi, Belcivan yakınları, Buhara
- **Sonuç:** Sovyet zaferi; Enver Paşa'nın İsyanı'nın Sonu
- **Taraf:** Sovyetler Birliği
- **Komutan:** Enver Paşa; Devletmend Bey; Yakov Melkumov; Konstantin Kulikov
- **Güç:** 25-60 kişi (4–5’i Osmanlı kökenli); 3.000 den fazla
- **Kayıplar:** Enver Paşa dahil 30 ölü; 3.000 cicarı

**Çeğan Tepesi Muharebesi**, 4 Ağustos 1922 tarihinde, [Sovyetler Birliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sovyetler_Birli%C4%9Fi)'ne karşı yürütülen [Korbaşı Hareketi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Basmac%C4%B1_Hareketi) kapsamında [Enver Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Enver_Pa%C5%9Fa) komutasındaki Korbaşılar ile [Sovyet Kızıl Ordu](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1z%C4%B1l_Ordu) birlikleri arasında [Buhara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Buhara) yakınlarındaki Çeğan Tepesi'nde meydana gelmiştir. Muharebede Enver Paşa şehit düşmüştür.

## Arka plan

1917'deki [Bolşevik Devrimi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ekim_Devrimi) sonrasında Orta Asya'da Sovyet yönetimine karşı silahlı direnişler başlamış, bu hareketler genel olarak “Korbaşı” ismiyle anılmıştır. 1921 yılında Türkistan'a geçen [Enver Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Enver_Pa%C5%9Fa), Korbaşıların liderliğini üstlenmiş, Duşanbe gibi stratejik yerleri kontrol altına almıştır.[^1]

## Muharebe

Muharebe, 4 Ağustos 1922'de Kurban Bayramı'nın birinci günü sabahı gerçekleşmiştir. Belcivan civarında bulunan Çeğan Tepesi'nde, Enver Paşa bayram namazı sonrası tören düzenlemekteyken doğudaki Dere-i Hakiyan vadisinden Sovyet makineli tüfek sesleri duyulmuştur. Bu ani baskına karşı Enver Paşa, yanındaki yaklaşık 25 kişilik atlı birlikle – bunların 4–5'i Osmanlı kökenlidir – birlikte hemen ata binerek Sovyet mevzilerine saldırıya geçmiştir.[^2]

Enver Paşa, önde süvarisiyle birlikte düşman ateşine karşı kılıçla saldırmış, ancak mitralyöz ateşiyle vurularak atından düşmüştür. Yanındaki süvarilerle birlikte çatışma alanında şehit düşmüştür. Paşa'nın meşhur kır atı “Derviş” de onun hemen ardından vurulmuştur.[^3][^4]

Çeşitli basmacı iddialarına göre Rus kayıpları 3.000 civarındadır.-korbaşıların 100 mislidir-[^5]

## Sonuçlar

Bu muharebe, Enver Paşa'nın ölümüyle sonuçlanmış, Korbaşı Hareketi ciddi bir moral kaybı yaşamıştır. Sovyet kuvvetleri kısa süre içerisinde bölgeyi kontrol altına almıştır. Enver Paşa'nın cenazesi olay yerinde defnedilmiş, naaşı 1996 yılında Türkiye'ye getirilerek İstanbul'daki [Abide-i Hürriyet Tepesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%82bide-i_H%C3%BCrriyet)'ne nakledilmiştir.[^6]

## Dış bağlantılar

- [Belleten özeti – “Enver Paşa’nın Ölümü”](https://belleten.gov.tr/ozet/3649/tur)
- [Belleten tam metin PDF](https://belleten.gov.tr/tam-metin/3649/tur)
- [Kandemir makalesi – DergiPark](https://dergipark.org.tr/tr/pub/ttkbelleten/issue/61372/916197)
- [Altymyshova PDF – TTK](https://ttk.gov.tr/wp-content/uploads/2024/06/137-ZukhraAltymyshova.pdf)
- [Fahri Türk – “Enver Paşa’nın 4 Ağustos 1922’deki Ölümü” makalesi – DergiPark](https://dergipark.org.tr/tr/pub/gav/issue/6531/86599)

[^1]: İlyas Kara, Basmacı İsyanı: Türkistan’da Sovyet İşgaline Karşı Direniş (1918–1934),Yediveren Yayınları, Ankara, 2011, ss. 144–145. ISBN 978-975-16-4043-1.
[^2]: İlyas Kara, Basmacı İsyanı: Türkistan’da Sovyet İşgaline Karşı Direniş (1918–1934),Yediveren Yayınları, Ankara, 2011, ss. 144–145. ISBN 978-975-16-4043-1.
[^3]: İlyas Kara, Basmacı İsyanı: Türkistan’da Sovyet İşgaline Karşı Direniş (1918–1934),Yediveren Yayınları, Ankara, 2011, ss. 144–145. ISBN 978-975-16-4043-1.
[^4]: Ahmet Kandemir, “Enver Paşa’nın Ölümü”, Belleten, Cilt 66, Sayı 247 (2002), ss. 133–150, Türk Tarih Kurumu. Tam metin: belleten.gov.tr • DergiPark <https://belleten.gov.tr/tam-metin/3649/tur>
[^5]: Ali Bademci, Sarıklı Basmacı: Türkistan’da Enver Paşa’nın Umumî Muhaberat Müdürü Molla Nâfiz’in Hâtıraları, Ötüken Neşriyat, 2. baskı, İstanbul 2015, s. 223.
[^6]: Zukhra Altymyshova, “Enver Paşa’nın Türkistan’daki Mücadelesi”, Belleten, Cilt 88, Sayı 310 (2024), ss. 235–258, Türk Tarih Kurumu. PDF: ttk.gov.tr <https://ttk.gov.tr/wp-content/uploads/2024/06/137-ZukhraAltymyshova.pdf>