Çeğan Tepesi Muharebesi

Çeğan Tepesi Muharebesi, 4 Ağustos 1922 tarihinde, Sovyetler Birliği'ne karşı yürütülen Korbaşı Hareketi kapsamında Enver Paşa komutasındaki Korbaşılar ile Sovyet Kızıl Ordu birlikleri arasında Buhara yakınlarındaki Çeğan Tepesi'nde meydana gelmiştir. Muharebede Enver Paşa şehit düşmüştür.

Arka plan

1917'deki Bolşevik Devrimi sonrasında Orta Asya'da Sovyet yönetimine karşı silahlı direnişler başlamış, bu hareketler genel olarak “Korbaşı” ismiyle anılmıştır. 1921 yılında Türkistan'a geçen Enver Paşa, Korbaşıların liderliğini üstlenmiş, Duşanbe gibi stratejik yerleri kontrol altına almıştır.^{[1]İlyas Kara, Basmacı İsyanı: Türkistan’da Sovyet İşgaline Karşı Direniş (1918–1934),Yediveren Yayınları, Ankara, 2011, ss. 144–145. ISBN 978-975-16-4043-1.}

Muharebe

Muharebe, 4 Ağustos 1922'de Kurban Bayramı'nın birinci günü sabahı gerçekleşmiştir. Belcivan civarında bulunan Çeğan Tepesi'nde, Enver Paşa bayram namazı sonrası tören düzenlemekteyken doğudaki Dere-i Hakiyan vadisinden Sovyet makineli tüfek sesleri duyulmuştur. Bu ani baskına karşı Enver Paşa, yanındaki yaklaşık 25 kişilik atlı birlikle – bunların 4–5'i Osmanlı kökenlidir – birlikte hemen ata binerek Sovyet mevzilerine saldırıya geçmiştir.^{[1]İlyas Kara, Basmacı İsyanı: Türkistan’da Sovyet İşgaline Karşı Direniş (1918–1934),Yediveren Yayınları, Ankara, 2011, ss. 144–145. ISBN 978-975-16-4043-1.}

Enver Paşa, önde süvarisiyle birlikte düşman ateşine karşı kılıçla saldırmış, ancak mitralyöz ateşiyle vurularak atından düşmüştür. Yanındaki süvarilerle birlikte çatışma alanında şehit düşmüştür. Paşa'nın meşhur kır atı “Derviş” de onun hemen ardından vurulmuştur.^{[1]İlyas Kara, Basmacı İsyanı: Türkistan’da Sovyet İşgaline Karşı Direniş (1918–1934),Yediveren Yayınları, Ankara, 2011, ss. 144–145. ISBN 978-975-16-4043-1.[2]Ahmet Kandemir, “Enver Paşa’nın Ölümü”, Belleten, Cilt 66, Sayı 247 (2002), ss. 133–150, Türk Tarih Kurumu. Tam metin: belleten.gov.tr • DergiPark}

Çeşitli basmacı iddialarına göre Rus kayıpları 3.000 civarındadır.-korbaşıların 100 mislidir-^{[3]Ali Bademci, Sarıklı Basmacı: Türkistan’da Enver Paşa’nın Umumî Muhaberat Müdürü Molla Nâfiz’in Hâtıraları, Ötüken Neşriyat, 2. baskı, İstanbul 2015, s. 223.}

Sonuçlar

Bu muharebe, Enver Paşa'nın ölümüyle sonuçlanmış, Korbaşı Hareketi ciddi bir moral kaybı yaşamıştır. Sovyet kuvvetleri kısa süre içerisinde bölgeyi kontrol altına almıştır. Enver Paşa'nın cenazesi olay yerinde defnedilmiş, naaşı 1996 yılında Türkiye'ye getirilerek İstanbul'daki Abide-i Hürriyet Tepesi'ne nakledilmiştir.^{[4]Zukhra Altymyshova, “Enver Paşa’nın Türkistan’daki Mücadelesi”, Belleten, Cilt 88, Sayı 310 (2024), ss. 235–258, Türk Tarih Kurumu. PDF: ttk.gov.tr}

Dış bağlantılar

• Belleten özeti – “Enver Paşa’nın Ölümü”

• Belleten tam metin PDF

• Kandemir makalesi – DergiPark

• Altymyshova PDF – TTK

• Fahri Türk – “Enver Paşa’nın 4 Ağustos 1922’deki Ölümü” makalesi – DergiPark