Çeçil

Çeçil veya civil peynir, Erzurum, Kars, Ardahan^{[1]Civil Peyniri. Yemek.com, 26 Kasım 2015.} ve Iğdır genelinde üretilen yağı alınmış sütten yapılan ve iplik şeklinde olmasından dolayı tel peynir de denilen yumuşak, tuzlu bir peynir çeşididir. Bazı yörelerde "Çeçil, Sacak, Tel, Dil ve Örgü" Peynir olarak da anılır. Yağlı bir peynirdir. Sodyum oranı diğer peynirlere oranla daha yüksektir, küflendikten sonra da yenilebilir.

Etimoloji

"Çeçil" adı Gürcüce "çeçili" (ჩეჩილი) kelimesinden gelir. Gürcüce "çeçili", Türkçede "ditmek" olarak bilinen "çeçavs" (ჩეჩავს) fiilinden türemiş bir kelimedir ve tel tel hale getirmek, birbirinden ayırmak gibi anlamlara gelir. Yün tarağında yünün tellere ayırarak kabartılması da aynı fiille ifade edilir. Çeçil peyniri Gürcücede yaygın biçimde "çeçili kveli" (ჩეჩეილი ყველი) olarak adlandırılır. Çeçili kelimesi, Acara diyalektinde "çleçili" (ჩლეჩილი) biçiminde de bilinir. "Çeçil" kelimesi Türkçeye ve başka dillere Gürcüceden girmiştir.^{[2]Taner Artvinli, Artvin Etimoloji Sözlüğü, İstanbul, 2022, s. 127, ISBN 9786057354075[3]Gürcü Halkının Etnografya Sözlüğü: Acara (Gürcüce: „ქართველი ხალხის ეთნოლოგიური ლექსიკონი: აჭარა"), Batum, 2018, s. 520 ISBN 9789941802737}

Türkiye'de yörelere göre çeşitleri

Erzurum Civil Peyniri

Erzurum civil peyniri Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından tescillenmiş ve coğrafi işaret almıştır.^{[4]Arşivlenmiş kopya.[4]Arşivlenmiş kopya.[5]https://www.ci.gov.tr/cografi-isaretler/detay/37987}

Erzurum Küflü Civil Peyniri (Göğermiş Peynir)

Basma tip Civil peynirinde olgunlaşma sırasında spontan gelişen mavi-yeşil küfler peynire özel bir lezzet katmakta ve yöre tüketicisi için büyük bir tercih unsuru olmaktadır. Bu peynirlere yöresel ifadeyle “göğermiş peynir” ismi verilmektedir. Erzurum Küflü Peyniri yapımında kullanılacak olan Civil Peyniri coğrafi işaret tescili yapılmış olan Erzurum Civil Peyniri olmalıdır.Erzurum Küflü Civil Peyniri (Göğermiş Peynir) Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından tescillenmiş ve coğrafi işaret almıştır.^{[6]https://www.ci.gov.tr/cografi-isaretler/detay/38020[7]https://www.ci.gov.tr/Files/GeographicalSigns/05bc22a5-1b81-4d89-8c62-8b03feca0f0b.pdf}

Ermenistan'da yörelere göre çeşitleri

Ermenistan'da çeşitleri vardır.^{[8]Petrosian., I. and Underwood., D. (2006). Armenian Food: Fact, Fiction and Folklore. Yerkir Publishing, Bloomington, Indiana, USA.}

Gürcistan'da yörelere göre çeşitleri

• Meshuri Çeçili^{[4]Arşivlenmiş kopya.}

• Açaruli Çeçili^{[9]Acharuli chlechili Cheese - Arca del Gusto.}