# Çaa göl (il)

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87aa_g%C3%B6l_(il)
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Çaa göl (il), https://tr.wikipedia.org/wiki/%C3%87aa_g%C3%B6l_%28il%29 (CC-BY-SA-4.0)

![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/fb/Tyva_Chaa-Kholsky_kozhuun.png)
* (СафроновАВ, CC-BY-SA-3.0)*

- **Birimin adı:** Çaa(Yeni) Göl ili
- **Rusça adı:** Чаа-Хольский кожуун (Rusça)
- **Diğer dildeki adı:** Чаа-Хөл кожуун (Tuva Türkçesi)
- **Diğer dil:** Tuva Türkçesi
- **Federal bölge:** 20px Tuva Cumhuriyeti
- **Başkent:** Çaa-Höl
- **Yüzölçüm:** 2900
- **Nüfus:** 7800
- **Millet:** Tuva Türkleri
- **Dil:** Tuva Türkçesi

**Çaa-Höl (Yeni Göl) İli** ([Tuva Türkçesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tuvaca): Чаа-Хөл кожуун / Çaa-Höl kojuun) — [Tuva Cumhuriyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tuva_Cumhuriyeti)nde 17 idari bölgeden biridir. İdari bölgenin yönetim merkezi — [Çaa-Höl](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87aa-H%C3%B6l).

## Sözkökü

Çaa-Höl kojuun, sözünün anlamı bölük halinde şöyledir. **Çaa**, yeni anlamına gelir, Türkçe kökenlidir. Bilindiği üzere Eski Türkçedeki **Y** ile başlayan kelimeler zamanla değişikliğe uğrayıp Tuva ve Hakasya dolaylarında **Ç** olarak söylenegelmiştir. **Höl**, göl anlamına gelir, Türkçe kökenlidir. Eski Türkçedeki ince sözlerin başında kullanılan K sesi Türkiye, Azerbaycan, Türkmenistan gibi Batı Türkleri'nde **G** ile başlarken Tuva'da **H** olarak değişime uğramıştır (Misal: Köl| göl / höl; ). [Kojuun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kojuun) ise bölgelik yönetim merkezi anlamında kullanılır. Bu bilgilere karşılık olarak "çaa" sözünün savaş (Eski Türkçedeki yağı anlamındadır), höl sözünün de çöl (bozkır, alan, arazi) sözünden değişerek geldiği belirtilir. Böylece anlamı savaş meydanı, ordugah olarak belirtilmektedir.

## Coğrafya

Çaa Göl(il) toprak olarak 290.310 hektarlık bir alanı kaplar. İdari yönetim olarak bölge 1992 yılında kurulmuştur. Çaa-Höl, Şançı, Ak-Turug, Kızıl-Dag olarak 4 küçük yönetim merkezine ayrılır. Bölgenin kuzeydoğusunda Krasnoyarsk bölgesi sınırları vardır. İklimi karasal bir iklim olup kışları sert soğuktur.

## Tarih

Bölge yönetimde ilk olarak 1941 yılında kurulmuştur. Fakat 1961 yılında kaldırılıp [Ulug-Hem (il)](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ulug-Hem_%28il%29)'e bağlanmıştır. 1992 yılında tekrar düzenlenip ayrı bir yönetim olmuştur.[^1]

## Nüfus

Bölge nüfusu 7800 kişidir.[^2] Nüfus [Sayan-Şuşen barajı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sayan-%C5%9Eu%C5%9Fen_baraj%C4%B1) dolayısı ile eski yerden taşınıp Çaa Göl'ün sağ tarafına yerleşmiştir.

## İdari Bölümler

Bölge 4 küçük idareye ayrılır. Toplam 7 yerleşim köyü mevcuttur.

- Ak-Durug
- Kızıl-Dağ köy idaresi — merkezi Bulun-Terek köyü;
- Çaa-Höl
- [Şançı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Ean%C3%A7%C4%B1)

## Ekonomi

Tarım ve hayvancılık odaklı bir ekonomi vardır. Rusya Federasyonu, Türk topluluklarının bilimde teknolojide gelişmesini istemeyip özellikle hayvancılık alanına ekonomik bir yönlendirme politikası vardır.

## Dış bağlantılar

- [Çaa-Göl bölgesi ile ilgili bilgiler](http://gov.tuva.ru/%28A%28KDgM2c8RzQEkAAAAYmZmNTU1NDItNjY4My00Mzk3LWIzOTEtOTg4Y2M0NDMwNDQ1iatANFK_pn83-Ri-XG9FQOP1g9o1%29S%28bwzvciingp5qn545xvjgaz55%29%29/page.aspx?id=262)
- [Bölge ile ilgili başlıca bilgiler](https://web.archive.org/web/20140412182543/http://mert.tuva.ru/directions/territorial-development/municipalities/chaa-holsky/)
- [Başlıca bilgiler](http://www.rodina-portal.ru/settelments/history/id/1701500000100)
- [Sayan-Şuşen Hidroelektrik Santralı bilgiler](http://www.tuvsu.ru/news/297/)
- [Bilgilendirici kitaplar](https://web.archive.org/web/20131214020450/http://liibrary.ru/presentation/33-novye-postupleniya.html)

[^1]: Tuva Cumhuriyeti Resmi Sitesi http://gov.tuva.ru <http://gov.tuva.ru>
[^2]: Tuva Cumhuriyeti Resmi Sitesi http://gov.tuva.ru <http://gov.tuva.ru>