# Çağatay Hanlığı > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87a%C4%9Fatay_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1 > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Çağatay Hanlığı, https://tr.wikipedia.org/wiki/%C3%87a%C4%9Fatay_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1 (CC-BY-SA-4.0) ![Çağatay Hanlığı'nın 1300 civarındaki haritası](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7c/Map_of_the_Chagatai_Khanate_circa_1300_CE.png/1280px-Map_of_the_Chagatai_Khanate_circa_1300_CE.png) *Çağatay Hanlığı'nın 1300 civarındaki haritası (naturalearthdata.com, CC-BY-SA-3.0)* - **Adı:** Çağatay Hanlığı - **Tür:** Bozkır imparatorluğu - **Başkent:** Almalık; Karşı - **Yaygın diller:** Farsça (lingua franca, yönetim, bürokrasi ve edebiyat); Çağatayca (hanedan, edebi, sözlü); Orta Moğol dilleri (hanedan); Arapça (din ve hukuk) - **Yönetim biçimi:** Yarı seçimli monarşi, daha sonra ırsî monarşi - **Yönetici unvanı:** Han - **Yönetici:** Çağatay Han - **Yönetici1 dönemi:** 1225-1242 - **Yasama organı:** Kurultay - **Dönem:** Geç Orta Çağ - **Kuruluş olayı:** Çağatay Han, Cengiz Han tarafından verilen bölgede kendi ulusunu kurdu. - **Kuruluş yılı:** 1227 - **Olay:** Çağatay Han'ın ölümü; Çağatay Hanlığı batı ve doğu olarak bölündü.; Batı Çağatay, Timur İmparatorluğu tarafından ilhak edildi.; Moğolistan, batıda Yarkent Hanlığı ve doğuda Turpan Hanlığı olarak ikiye ayrıldı; Turpan Hanlığı ortadan kalktı.; Yarkent Hanlığı, Dzungar Hanlığı tarafından fethedildi. - **Olay2 tarihi:** 1242 - **Yıkılış yılı:** 1347 - **Para birimi:** Madenî para (Dirhem, Kebek ve ) - **Ö:** Moğol İmparatorluğu - **A:** Doğu Çağatay Hanlığı; Batı Çağatay Hanlığı; Timur İmparatorluğu; Yarkand Hanlığı; Çungar Hanlığı - **Olay3 tarihi:** 1340'lar - **Olay4 tarihi:** 1363 - **Olay5 tarihi:** 1487 - **Olay6 tarihi:** 1660'lar - **Olay7 tarihi:** 1705 - **Stat area:** 3500000 - **Status:** Moğol İmparatorluğu idari bölgesi (1227–1266); Bağımsız Kağanlık - **Stat year:** Tahmini 1310 veya 1350 **Çağatay Hanlığı**, [Moğol](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Follar) [hükümdar](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCk%C3%BCmdar)ı [Cengiz Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cengiz_Han)'ın oğullarından [Çağatay Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87a%C4%9Fatay_Han)'ın adını taşıyan [Türkleşmiş](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkle%C5%9Ftirme) [Moğol](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Follar) [devlet](https://turkipedia.org/tr/wiki/Devlet)idir. Cengiz Han ölmeden önce topraklarını oğulları arasında paylaştırmıştı. Yıktıkları [Kara Hıtay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karah%C4%B1taylar)'ın toprakları olan [Kaşgar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ka%C5%9Fgar) civarı ile [Maveraünnehir](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%A2ver%C3%A2%C3%BCnnehir)'in büyük bölümünü Çağatay'a vermişti. Çağatay'ın bu topraklarda 1227'de kurduğu devlet 1370'e değin varlığın sürdürdü. Çağatay Han, önce ağabeyi [Cuci Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cuci) ve ardından babası ölünce hanedanın en yaşlı üyesi oldu. Buna karşın kardeşi [Ögeday](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96geday)'ın [kağan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ka%C4%9Fan) (büyük han) olmasına karşı çıkmadı ve topraklarını ona bağlı kalarak yönetti. Çağatay Han'ın 1241'de ölümünden sonra Çağatay Hanlığı merkezi Moğol devletine karşı mücadeleye girişti. Çağatay'ın torunu [Algu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Algu), [Kubilay Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kubilay_Han) ile [Arık Böke](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ar%C4%B1k_B%C3%B6ke) arasındaki başlayan [Tuluy İç Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tuluy_%C4%B0%C3%A7_Sava%C5%9F%C4%B1)'nın yol açtığı iktidar boşluğundan yararlanarak [Harezmşahlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%A2rezm%C5%9F%C3%A2h), Batı [Türkistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkistan) ve [Afganistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Afganistan)'ı da sınırlarına kattı. 1266'da tahta çıkan [Mübarek Şah](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCbarek_%C5%9Eah_%28%C3%87a%C4%9Fatay_han%C4%B1%29), [İslam](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0slam) dinini kabul eden ilk Çağatay hanı oldu. Ondan önceki Çağatay hükümdarları [Şamanizm](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eamanizm) inancını benimsiyorlardı. Çağatay Hanlığı en parlak dönemini [Kebek Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kebek)'ın yönetiminde (1318-26) yaşadı. Kebek Han göçebe hayatını bırakıp Karesi'de sarayı yaptırarak yerleşmiş, Çağatay ekonomisi gelişmiş ve ilk Çağatay parası Kebek tarafından[^1] basılmıştır. Bu yerleşme ve şehirlileşme ile birlikte din açısından İslamlaşma ve dil açısından Türkleşme yaşanmıştır. Ancak bu durum boylar arasındaki siyasi çatışmanın sebebi yaratılmıştır. Aslında Çağatay Han döneminde İslam'ın dinî alışkanlıkları yasaklanmıştır. Fakat [Kara Hülagû](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kara_H%C3%BClag%C3%BB)'den sonraki Hanlar [Orta Asya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Asya)'nın çoğunluğunu oluşturan [Müslüman](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCsl%C3%BCman)lara barışık davranmaya başlamıştır. Mübarek Şah müslüman olduysa da kendisinden sonraki Hanlar Kebek Han'a kadar [Budist](https://turkipedia.org/tr/wiki/Budizm) idi. Moğol Hanların ciddi İslamlaşması ise [Tarmaşirin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alaaddin_Tarma%C5%9Firin)'nin İslam'ı kabul etmesinden sonra yaşanmıştır. Bu dönemde Maveraünnehir'de oturan ve kent kültürüne alışarak Türkleşmiş Batı Çağatay Hanlığı bünyesindekiler kendilerine "Çağataylı" olarak hitap etmeye başlamıştır. Bu dince İslamlaşmış dilce Türkçeleşmiş "Çağataylı"lar bazı tarihçiler tarafından [Çağatay Türkleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87a%C4%9Fatay_T%C3%BCrkleri) ve kullandıkları dili de [Çağatayca](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87a%C4%9Fatayca) olarak adlandırılmaktadır. Bu "Çağataylı"lara karşın doğuda [İli](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0li_Nehri) vadisi ve [Tanrıdağı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tanr%C4%B1_Da%C4%9Flar%C4%B1) kuzeyinde göçebe hayvancılığını sürdürmüş boylar kendilerine "Moghul (Moğol)" olarak hitap ederek Moğol kültüründen gururu duymaya devam etmişler ve Moğolluğunu yitirmiş "Çağataylı"lara "Karaunas (Melez)" diyerek aşağılamıştır. "Çağataylı"lar ise "Moghul"lara "Çete" diyerek aşağılamıştır. Bu durumda [Tarmaşirin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alaaddin_Tarma%C5%9Firin)'den sonraki Çağatay Hanlığı, Duva Han'ın oğullarının güç mücadelesinin sahnesi olmuş ve 1340'tan sonra [Pamir Dağları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pamir_Da%C4%9Flar%C4%B1)nın doğusunu yöneten [Doğu Çağatay Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu_%C3%87a%C4%9Fatay_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) ile batısını yöneten [Batı Çağatay Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87a%C4%9Fatay_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) olmak üzere ikiye bölünmüştür. Doğuda tahta çıkan [Tuğluk Timur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tu%C4%9Fluk_Timur) (1359-70) batı bölgesini ele geçirerek Çağatay topraklarını yeniden birleştirdi. Çağatay Hanlığı Altıshahr[^2] ([Yarkand Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yarkand_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)), Moghulistan ve Uyguristan gibi üç bölgeden oluşmuştur. Bu sırada Doğu Çağatay kökenli Barlas boyundan [Timur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Timur), hanlık için bir tehlike olarak belirmeye başlamıştı. Çağatay Hanlığı'na bağlı Semerkant emirinin hizmetinde bulunan Timur, önce [Semerkant](https://turkipedia.org/tr/wiki/Semerkant)'ı, sonra Çağatay topraklarını ele geçirdi. Çağatay Hanlığı böylece yıkılmasına karşın, Çağataylılar 17. yüzyıl sonlarına kadar varlıklarını sürdürdüler. ## Ayrıca bakınız - [Çağatay Hanlar listesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87a%C4%9Fatay_hanlar%C4%B1_listesi) - [Doğu Çağatay (Moğolistan) Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu_%C3%87a%C4%9Fatay_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1): (1347-1508) - [Batı Çağatay Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87a%C4%9Fatay_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1): (1347-1402) - [Yarkand Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yarkand_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1): (1514-1680) - [Turpan Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Turpan_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1): (1487–1570) [^1]: Chaghatayid coins. [^2]: Altıshahr; güney Sincan'da Hotan, Yarkent, Yengihisar, Kaşgar, Aksu ve Uçturfan'dan oluşan altı şehirler.