# Çıldır (eyalet) > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87%C4%B1ld%C4%B1r_(eyalet) > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Çıldır (eyalet), https://tr.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C4%B1ld%C4%B1r_%28eyalet%29 (CC-BY-SA-4.0) ![Çıldır Eyaleti (1609)](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b2/Cildir_Eyalet%2C_Ottoman_Empire_%281609%29.png/1280px-Cildir_Eyalet%2C_Ottoman_Empire_%281609%29.png) *Çıldır Eyaleti (1609) (Underlying lk, CC-BY-SA-3.0)* - **Native name:** Eyalet-i Çıldır - **Continent:** Asya - **Subdivision:** Eyaleti - **Nation:** Osmanlı İmparatorluğu - **Year start:** 1578 - **Year end:** 1845 - **Event start:** Çıldır Muharebesi - **P:** Guria Prensliği; Samtshe Atabeyliği - **S:** Trabzon Eyaleti; Kars Eyaleti; Tiflis Guberniyası - **Capital:** Çıldır 1578-1628; Ahıska 1628-1829; Oltu 1829-1845 - **Government type:** Paşalık - **Title leader:** Paşa - **Today:** Türkiye; Gürcistan **Çıldır Eyaleti** veya **Çıldır Beylerbeyliği** ([Osmanlıca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1ca): ایالت چلدر, "Eyalet-i Çıldır"), tarihsel Gürcistan'ın güneybatı kesiminde, 16. yüzyılın sonlarına doğru kurulan Osmanlı [eyaletidir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eyalet_%28Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%29). Yaklaşık olarak günümüzde Gürcistan'ın [Acara Özerk Cumhuriyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Acara_%C3%96zerk_Cumhuriyeti)’nin bir bölümü ile [Samtshe-Cavaheti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Samtshe-Cavaheti) bölgesini, Türkiye’de [Artvin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Artvin_%28il%29), [Ardahan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ardahan_%28il%29) illeri ile [Erzurum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erzurum) ilinin bir kısmını kapsamaktadır. 1578-1628 arasında [Çıldır](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87%C4%B1ld%C4%B1r), 1628-1829 arasında [Ahısha](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ah%C4%B1ska) ve 1829-1845 arasında [Oltu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Oltu) yerleşimleri Çıldır Eyaleti’nin idari merkezleriydi. Çıldır Eyaleti, [Gürcü atabegler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Atabeg)in devleti olan [Samtshe-Saatabago](https://turkipedia.org/tr/wiki/Samtshe_Prensli%C4%9Fi) prensliği topraklarının ele geçirilmesiyle kurulmuş ve bu eyaletin [yöneticiliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Beylerbeyi)ne, Müslüman olmaları şartıyla bu prensliği yöneten [Cakeli Hanedanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cakeli_Hanedan%C4%B1)'ndan kişiler atanmıştır.[^1] ## Tarihçe Osmanlılar, sonradan [Gürcistan Vilayeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrcistan_Vilayeti) olarak adlandırdıkları [Samtshe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Samtshe) bölgesini [Samtshe Prensliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Samtshe_Prensli%C4%9Fi)den ele geçirdiler. [Samtshe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Samtshe_Prensli%C4%9Fi) kalıcı bir şekilde Osmanlı bölgesi (Çıldır Eyaleti olarak) haline gelen tek Gürcü prensliği idi.[^2] Bölge [Sohoista Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sohoista_Muharebesi)'ndan sonraki seksen yıl içinde kademe kademe imparatorluğa katılmıştır.[^3] 1578 yılında eyalet kurulduğunda eski Gürcü prensi [Manuçar](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Manu%C3%A7ar_Cakeli)'ı (İslamı kabul etmesinden sonra Mustafa ismini aldı) ilk beylerbeyi olarak atandı.[^4] 1625 yılından itibaren 18. yüzyılın ortalarına dek bütün eyalet istisnalar dışında babadan oğula bölgeyi idare etmiş Müslüman olan Samtshe [atabeg](https://turkipedia.org/tr/wiki/Atabeg)lerinin soydan gelen mülkleriydi.[^5][^6] Çıldır Eyâleti ilk kurulduğunda Arpalı, İmirhev, [Pertekrek](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87evreli%2C_Yusufeli), Ardanuç, Çeçerek, Aspinze ve Ude sancaklarından oluşurken, 1582’de de Livane Sancağı da eyalete bağlandı. Sınır bölgesinde olmasından dolayı yapılan savaşlarla eyalet bazen büyüdüğü gibi bazen de küçüldüğünden sancak sayısı da değişmekteydi. Eyaletin merkezi de bazen [Çıldır](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87%C4%B1ld%C4%B1r) bazen de [Ahısha](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ah%C4%B1ska) olmuştur. 1595 tarihli [*Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Defter-i_Mufassal-i_Vilayet-i_G%C3%BCrcistan) adlı Osmanlı mufassal defterine göre, Osmanlıların Gürcülerden ele geçirdiği toprakları kapsadığı için "[Gürcistan Vilayeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrcistan_Vilayeti)" olarak adlandırılmış olan Çıldır Eyaleti sekiz [liva](https://turkipedia.org/tr/wiki/Liva)dan oluşuyordu. Bu livalar Ahısha, Hertvis, Ahalkalak, Çıldır, Poshov, Bedre, Ardahan-i Büzürg ve Penek adlarını taşıyordu. [Ahısha livası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ah%C4%B1ska_Sanca%C4%9F%C4%B1), Kuzay, Güney, [Ude](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ude), [Azğur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Atskuri), [Kvabliyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kvabliani), [Oshe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Odzrhe), Altunkala, [Çeçerek](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87a%C3%A7araki) ve [Aspinza](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aspindza) nahiyelerini kapsıyordu. Hertvis livası Hertvis, Meşe-Cavahet ve Buzmaret olmak üzere üç nahiyeden ibaretti. [Ahalkalak livası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ah%C4%B1lkelek_Sanca%C4%9F%C4%B1)na Akşehir, Tümeg ve Niyaliskur nahiyeleri bağlıydı. Canbaz, Kenarbel ve Kurd Kalası nahiyeleri Çıldır livasını oluşturuyordu. [Poshov livası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Posof) Güney ve Kuzay nahiyelerini kapsıyordu. Bedre livasına ise, Bedre ve Kaşvet nahiyeleri bağlıydı. Ardahan-i Büzürg livası Güney, Kuzay ve Meşe nahiyelerini, Penek livası da Penek, Kamhis ve Peneskerd nahiyelerini kapsıyordu.[^7] 1631-32 kayıtlarına göre eyalet; Ahısha, Acara, Acara-i Süflâ, Acara-i Ulyâ, Altunkale, Ardanuç, Asentuşah, Emirhoy, Beterek, Hacerek, Hartos, Livâne, Mahcil (Macahel), Penek ve Şavşat sancaklarından oluşmaktaydı.[^8] [Osmanlı-Safevi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1-Safev%C3%AE_Sava%C5%9F%C4%B1_%281623-1639%29) savaşı sırasında eyalete bağlı Ahısha 1635 yılında Safevilerin eline geçerken, sancakların çoğuda tahribata uğradı. 1639 yılında imzalanan [Kasr-ı Şirin Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kasr-%C4%B1_%C5%9Eirin_Antla%C5%9Fmas%C4%B1) ile Ahısha, yeniden Osmanlı topraklarına katıldı. 17. yüzyıl ortalarında eyalet; Ahısha, Ardahan-ı Büzürg, Oltu, Ardanuç, Penek, Hırtıs, Çeçerek, Poshov, Macahel, Acara, Ahalkalak, Livâne, Şavşat ve Pertekrek sancaklarından oluşmaktaydı. 1717-1730 Osmanlı kayıtlarında eyalet Acara, Acara-i Süflâ, Acara-i Ulyâ, Altunkale, Ahalkalak, Ardahan-ı Büzürk, Ardanuç, Astere, Astaha, Çıldır, Emirhoy, Hacerek, Hartus, Keskim, Macahel, Nısf-ı Livane, Pertek, Pertekrek, Penek, Poshov ve Şavşat'tan oluşan 22 sancağı bulunmaktaydı. 1828–29 Osmanlı-Rus harbinde [Ahısha](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ah%C4%B1ska) ve [Ahalkalak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ah%C4%B1lkelek), Ruslar'ın eline geçmiş ve [Edirne Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Edirne_Antla%C5%9Fmas%C4%B1_%281829%29) ile Ruslar'ın hakimiyeti tanınmıştır. [Tanzimat Fermanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tanzimat_Ferman%C4%B1) sonrasında yeniden idari düzenleme neticesinde 1867 tarihinde sancak haline getirilerek eyalet statüsü kaldırıldı. Merkezi Oltu kazası olan Çıldır sancağı da [Erzurum Eyaleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erzurum_%28eyalet%29)'ne bağlandı. [^1]: Tao-Klarceti - Tarih ve Kültür Araştırmaları, (Editörler) Buba Kudava ve Goça Saitidze, Tiflis, 2018, s. 175, ISBN 9789941478734. [^2]: D. E. Pitcher. An Historical Geography of the Ottoman Empire: From Earliest Times to the End of the Sixteenth Century. Brill Archive, 1972, s. 140. [^3]: D. E. Pitcher. An Historical Geography of the Ottoman Empire: From Earliest Times to the End of the Sixteenth Century. Brill Archive, 1972, s. 140. [^4]: Encyclopedia of the Ottoman Empire. Infobase Publishing, 1 Ocak 2009, s. 141. [^5]: D. E. Pitcher. An Historical Geography of the Ottoman Empire: From Earliest Times to the End of the Sixteenth Century. Brill Archive, 1972, s. 140. [^6]: Encyclopedia of the Ottoman Empire. Infobase Publishing, 1 Ocak 2009, s. 141. [^7]: Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (Osmanlıca ve Gürcüce), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1941-1958, 3 cilt. [^8]: İnbaşı, M., "XVIII. Yüzyılın İkinci Yarısında Çıldır Eyaleti ve İdarecileri". Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Cilt:7, Sayı:1, Erzurum 2006. URL:http://e-dergi.atauni.edu.tr/ataunisosbil/article/viewFile/1020000308/1020000303 . Erişim: 2016-09-25