# Ârif Hikmet Paşa > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%82rif_Hikmet_Pa%C5%9Fa > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Ârif Hikmet Paşa, https://tr.wikipedia.org/wiki/%C3%82rif_Hikmet_Pa%C5%9Fa (CC-BY-SA-4.0) ![Ârif Paşa'nın portresi](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/aa/%C3%82rif_Hikmet_Pasha.jpg) *Ârif Paşa'nın portresi (public-domain)* **Ârif Hikmet Paşa** (1851 - 1915), [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) komutanı ve devlet adamıdır. ## Hayatı 1851 doğumludur. Babası [Ateş Mehmed Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ate%C5%9F_Mehmed_Pa%C5%9Fa), annesi ise [Çerkes Hasan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87erkes_Hasan)'ın kardeşi ve [Neşerek Kadınefendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ne%C5%9Ferek_Kad%C4%B1nefendi)'nin teyzesidir.[^1] 1 Kasım 1875'te [Bahriye Mektebi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Deniz_Lisesi)'nden mezun oldu. Donanmada çeşitli görevlerde bulundu. 1897 yılında [Bahriye Nazırı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bahriye_Nez%C3%A2reti) [Bozcaadalı Hasan Hüsnü Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bozcaadal%C4%B1_Hasan_H%C3%BCsn%C3%BC_Pa%C5%9Fa)'nın emriyle [Deniz Müzesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul_Deniz_M%C3%BCzesi)'ni kurmuştur. Müzenin kuruluşunda [Yüzbaşı Süleyman Nutki Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCleyman_Nutki) kendisine yardım etmiştir. Müze ilk başlarda [Taşkızak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ta%C5%9Fk%C4%B1zak)'ta idi. Daha sonra [Beşiktaş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Be%C5%9Fikta%C5%9F)'a taşınmıştır. Şubat 1908 başında Sadrazam [Kâmil Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%A2mil_Pa%C5%9Fa) ile uyuşmazlığa düşen Paşa, istifasını vermiş ancak Kâmil Paşa'nın yeni bir nazır ayarlayana kadar görevine devam etmesini rica etmesi üzerine nazır olarak kalmış, ancak Harbiye Nazırı'nın azledilmesi üzerine, yerin yeni birisinin ayarlanmasını beklemeden 10 Şubat 1909'da görevinden ayrılmıştır. [Osmanlı Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nde Ağustos 1908-Şubat 1909 ve Mayıs 1909-Ocak 1910 tarihleri arasında iki kez [Bahriye Nazırlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bahriye_Nez%C3%A2reti) görevinde bulundu. Aralık 1909'da [Meclis-i Âyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Meclis-i_%C3%82yan) azası seçilmiştir. ![Meclis-i Milli'nin Abdülhamid'in hal' kararını bildirmek için görevlendirilen ve 27 Nisan 1909 Salı günü öğleden sonra sarayı ziyaret eden dört kişilik heyet: (soldan sağa) Ârif Hikmet Paşa, Yahudî Emanuel Karasu Efendi (Carasso), Arnavut Esad Paşa (Toptanî) ve Ermenî Aram Efendi ile Albay Galip Bey (Pasiner)](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/35/Delegation_to_Abdul_Hamid_II.jpg) *Meclis-i Milli'nin Abdülhamid'in hal' kararını bildirmek için görevlendirilen ve 27 Nisan 1909 Salı günü öğleden sonra sarayı ziyaret eden dört kişilik heyet: (soldan sağa) Ârif Hikmet Paşa, Yahudî Emanuel Karasu Efendi (Carasso), Arnavut Esad Paşa (Toptanî) ve Ermenî Aram Efendi ile Albay Galip Bey (Pasiner) (public-domain)* Bir süre [Sultan II. Abdülhamid](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Abd%C3%BClhamid)'in yaverliğini yaptı. 1908'de Bahriye Nazırlığı'na getirildi. [31 Mart Vakası](https://turkipedia.org/tr/wiki/31_Mart_Vakas%C4%B1)'ndan sonra [Meclis-i Mebûsan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Meclis-i_Meb%C3%BBsan)'ın II. Abdülhamid'in hal' kararını bildirmek için görevlendirilen ve 27 Nisan 1909 tarihinde [Yıldız Sarayı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Y%C4%B1ld%C4%B1z_Saray%C4%B1)'nı ziyaret eden dört kişilik heyette yer aldı. 1910'a kadar bu görevde kaldı. 1915 yılında öldü. [^1]: Açba, Harun (2007). Kadın Efendiler: 1839-1924 . Profil Kitap. s. 90.