# Âdile Sultan > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%82dile_Sultan > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Âdile Sultan, https://tr.wikipedia.org/wiki/%C3%82dile_Sultan (CC-BY-SA-4.0) - **Eşi:** Damad Mehmed Ali Paşa - **Çocukları:** Hayriye Hanımsultan; Sıdıka Hanımsultan; Aliye Hanımsultan; Sultanzade İsmail Bey - **Hanedan:** Osmanlı Hanedanı - **Babası:** II. Mahmud - **Annesi:** Zernigâr Kadınefendi - **Doğum yeri:** İstanbul, Osmanlı İmparatorluğu - **Ölüm yeri:** İstanbul, Osmanlı İmparatorluğu - **Defin yeri:** Hüsrev Paşa Türbesi, Eyüpsultan, İstanbul - **Dini:** İslam ![Günümüzde müze olarak faaliyet gösteren Galata Mevlevîhânesi'nin avlusundaki 1846/47 tarihli Âdile Sultan Şadırvanı ve Kitabesi.](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/aa/Galata_Mevlevihanesi_M%C3%BCzesi_5.JPG/1280px-Galata_Mevlevihanesi_M%C3%BCzesi_5.JPG) *Günümüzde müze olarak faaliyet gösteren Galata Mevlevîhânesi'nin avlusundaki 1846/47 tarihli Âdile Sultan Şadırvanı ve Kitabesi. (VikiPicture, CC-BY-SA-3.0)* **Âdile Sultan** (23 Mayıs 1826 - 12 Şubat 1899), [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler) [Divan edebiyatı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Divan_edebiyat%C4%B1) şairi. Sultan [II. Mahmut](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Mahmud)'un kızı, Sultan [Abdülmecid](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abd%C3%BClmecid)'in kız kardeşi. ## Hayatı Âdile Sultan 1826 yılında [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'da, Sultan II. Mahmut ile eşlerinden [Zernigar Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zernigar_Sultan)'ın kızı olarak doğdu. Babası Sultan II. Mahmut sanatçı kişiliği ile öne çıkmış, özellikle [hat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hat) ve [musiki](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCzik) ile yakından ilgilenmiş bir padişahtı. Âdile Sultan sarayda çok iyi bir eğitim görmüş, daha sonra da [Kaptan-ı Derya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kaptan-%C4%B1_derya) [Mehmet Ali Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%A2mad_Mehmed_Ali_Pa%C5%9Fa) ile evlenmiştir. Mehmet Ali Paşa daha sonra [sadrazam](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sadrazam) olmuştur. Âdile Sultan'ın öncelikle üç çocuğu, daha sonra Mehmet Ali Paşa, son olarak da genç kızı Hayriye Hanım Sultan ölmüştür. Ölümlerle sarsılan Âdile Sultan yoğun bir kedere gömülmüş ve [Nakşibendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nak%C5%9Fibendilik) tarikatına girmiştir. 12 Şubat 1899'da ölmüştür. Mezarı [Eyüpsultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ey%C3%BCpsultan)'da, Bostan İskelesi yakınındaki [Adile Sultan Türbesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Adile_Sultan_T%C3%BCrbesi)'nde, kocası Mehmed Ali Paşa'nın mezarının yanındadır.[^1] Âdile Sultan, [Dudullu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dudullu)'da çeşme yaptırmıştır. Günümüzde çeşme Alemdağ Caddesi üzerindedir. ## Çalışmaları Döneminin kadın şairleri [Leylâ](https://turkipedia.org/tr/wiki/Leyl%C3%A2_Saz) ve [Fıtnat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fitnat_Han%C4%B1m) hanımlardan yetenek ve teknik bakımdan daha az başarılı sayılsa da Âdile Sultan özellikle [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) tarihine tuttuğu ışık nedeniyle önemlidir. Babası, annesi, kardeşleri ve çevresi hakkında yazdıkları dönemin saray erkanının ve yönetiminin anlaşılmasına yardımcı olur. Bunun dışında Adile Sultan'ın önemli bir vasfı da Osmanlı hanedanından Divan tertip etmiş tek kadın şair olmasıdır. Ayrıca [I. Süleyman](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._S%C3%BCleyman) (Kanuni Sultan Süleyman) Divanı'nın basılmasını sağlamıştır. Hayatında bir dönüm noktası teşkil eden kayıplarının etkisini şiirlerinde görmek mümkündür; Çocuklarının ve eşinin arkasından hissettiği hüznü çeşitli şiirlerinde yoğun bir biçimde işlemiştir. [Aruz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aruz_%C3%B6l%C3%A7%C3%BCs%C3%BC)un yanı sıra [hece vezni](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hece_%C3%B6l%C3%A7%C3%BCs%C3%BC)yle (ölçüsü) de şiirler yazmıştır. Şiirlerinde [Yunus Emre](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunus_Emre), [Fuzûlî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fuz%C3%BBl%C3%AE) ve [Şeyh Gâlip](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eeyh_Galip) gibi ünlü şairlerin etkisini görmek mümkündür. Şiirleri 1996'da "*Adile Sultan Dîvânı*" ismiyle yayımlanmıştır. Döneminin saray erkanı ve devlet yönetimi konusunda ve babası Sultan II. Mahmut, annesi Zenigar Sultan, kardeşi Sultan Abdülmecid hakkında yazıları vardır. "Gizlice şaha buyur, hâne-yi tenhâya buyur." (Hicaz Hümayun Makamı) adlı bir bestesi ve Bestecisi Hacı Faik bey olan "Merhaba ey fahr-i âlem merhaba." adlı bestelenmiş bir şiiri vardır. ## Adile Sultan Vakfı Adile Sultan kendi vakfını kurarak, özellikle eğitim ve sosyal yardım konularında etkin olmuştur. Adile Sultan'ın vakıfları ile ilgili bilgiler, İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi'nde Türkçe Yazmalar Bölümü'nde 4993 numara ile kayıtlıdır. Vakfın gelirleri, Seyid Nizamettin Dergâhı'na gelen yoksulların, Gül Camii Sübyan Mektebi öğrenci ve öğretmenlerinin gereksinimleri için bırakılmıştır. Adile Sultan'ın Koşuyolu'ndaki köşkü ve korusu, sağlık kurumu vazifesini görmek şartıyla öğretmenlerin kullanımına ayrılmıştır. Fındıklı'daki Adile Sultan Sarayı, önce 1920 yılında Meclis-i Mebusan (Millet Meclisi) ve 1953-1970 yılları arasında Atatürk Kız Lisesi binası olarak kullanılmıştır. Daha sonra Güzel Sanatlar Akademisi'ne verilen bina şu anda Mimar Sinan Üniversitesi'ne tahsis edilmiş bulunmaktadır. ## Kamu yararına inşaatları Adile Sultan var olan okulları tamir ettirmiş, yeni okullar yaptırmış ve kentin su ihtiyacını karşılayacak çözümler getirmiştir. İstanbul'daki örnekler: Arap Camii Şadırvanı, Bedevi Dergahı Sarnıcı, Laleli Adile Sultan Çeşmesi, [Adile Sultan Sıbyan Mektebi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Adile_Sultan_Mektebi) (Gül Camii Mektebi), Galata Arap Camii Mektebi, Anadoluhisarı Mektebi. Dudullu'da da çeşme ve namazgâh yaptırmıştır. Kızı Hayriye Sultan'ı tüberküloz nedeniyle kaybeden Adile Sultan, kızının anısına Validebağ Sanatoryumu\`nu yaptırmıştır. ## Adile Sultan Sarayı ![25 Ağustos 1911 tarihli Servet-i Fünûn dergisinde Adile Sultan Sarayı](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/91/1327_08_25_Serveti_Funun_Kandilli_Inas_Sultanisi.jpg/1280px-1327_08_25_Serveti_Funun_Kandilli_Inas_Sultanisi.jpg) *25 Ağustos 1911 tarihli Servet-i Fünûn dergisinde Adile Sultan Sarayı (Servet-i Fünun Dergisi, public-domain)* Adile Sultan, Hassa mimarı [Sarkis Balyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Balyan_ailesi)'ın (ya da aynı aileden Kirkor Balyan'ın) 1861 yılında yaptığı yazlık sarayını, 1868 yılında kız okulu olması isteği ile zamanın Milli Eğitim Bakanlığı olan Nezaret-i Celile-i Maarif-i Umumiye veya kısa adıyla Maarif Nazırlığı'na bağışlamıştır. 1916 yılında bu binada Selma Rıza Feraceli'in girişimi ile Türkiye'nin ilk yatılı kız lisesi olan Kandilli Adile Sultan İnas Mekteb-i Sultanîsi açılmıştır. Okul binası, [Kurtuluş Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Kurtulu%C5%9F_Sava%C5%9F%C4%B1) sırasında öksüz çocuklar için barınak ve eğitim kurumu, Cumhuriyet sonrasında ise hasta öğrenci ve öğretmenler için şifa yurtluğu yapan bir sağlık-eğitim merkezi ve daha sonra da Öğretmen Evi ve Kültür Merkezi olarak kullanıldıktan sonra, Kandilli Kız Lisesi Kültür ve Eğitim Vakfı (KANKEV) tarafından Sakıp Sabancı Kandilli Eğitim ve Kültür Merkezi adıyla bir konser mekânına dönüştürülmüştür.[^2] ## Eserlerinden örnekler **Gazel** Aşkta kanun imiş âşıklara cevr eylemek Âşık oldur kim cefâ-yı yâre sabretmek gerek Aşk nâz ü şîve evvel gösterir âşıklara Âşık ol demde ona cânı fedâ etmek gerek Âşıkın ancak murâdı dostunun maksûdudur Çekse de bin derd ü mihnet hep sebât etmek gerek Arzû-yı dü-cihândan geçmedir aşka nişân Terk-i cân edip reh-i cânâna azm etmek gerek Âftâb-âsâ bilip her zerresin nûr-ı safâ Her belâ dosttan gelir kim merhabâ etmek gerek Havf-ı a'dâ eylemez olan müsellah aşk ile Yanmadan Hakka erilmez pertev-i tevhîd gerek Nefsle cehd et tecellî eylesin aşk-ı Hudâ Beyt-i kalbi Âdile ma'mûr ü pâk etmek gerek [^1]: Haskan, Mehmet Nermi. Eyüplü Meşhurlar. Eyüp Belediyesi Yayınları, 2014, s. 29. [^2]: Arşivlenmiş kopya.