Âşık ile Mâşuk
İçindekiler4
Âşık ile Mâşuk (veya Âşuk ile Mâşuk), Anadolu'nun geleneksel kültüründe yer alan; müzikli, danslı, komik ve eğlenceli bir seyirlik oyun türüdür. Kültür ve Turizm Bakanlığının Ulusal Envanterinde de kayıtlı olan oyun, günümüzde halk dansı ve güldürü niteliğinde bir gösteri olarak varlığını sürdürmektedir.
Kökeni ve Edebi Arka Planı
Oyunun temeli, tasavvuf ve divan edebiyatının merkezinde yer alan aşk temalı eserlere ve Osmanlı şairlerinin şiirlerindeki aşık-sevgili tiplemelerine dayanmaktadır. Klasik edebiyattaki dünyevi aşkta aşık, karşılık görmeden hep acı çeken taraf; maşuk (sevgili veya sevilen taraf) ise güzelliğiyle büyüleyen ancak ilgisizliği ve vefasızlığıyla aşığını üzen karakterdir.
Aşuk ile Maşuk oyunu, divan edebiyatında idealize edilen bu karakteristik özellikleri ve görünümleri karikatürleştirerek ele alır. Klasik formlardan uzaklaşıp birer "tip" haline gelen karakterler vasıtasıyla, aşk olgusuna dünyevi ve mizahi bir pencereden yaklaşılır; böylece güldürü unsuru ön plana çıkarılır.
Karakterler ve Oyunun Konusu
Oyunda iki temel karakter bulunur:
Aşuk (Aşık): Maşuk'a büyük bir aşkla bağlı olan, ona sürekli kurlar ve iltifatlar yapan erkek karakterdir.
Maşuk: Güzelliğiyle büyüleyen, Aşuk'un ilgisine karşı sürekli nazlanan ve hemen cevap vermeyen kadın karakterdir.
Oyun boyunca Aşuk’un Maşuk’a yaptığı kurlar, onu ikna etme çabaları ve Maşuk’un nazlanmaları beden diliyle yansıtılır. Bu durum sahne üzerinde komik ve eğlenceli durumların doğmasını sağlar. Hikaye, iki sevgilinin birleşmesi, barışması ve karşılıklı olarak oynadıkları coşkulu, neşeli yöresel danslarla son bulur.
Kostüm, Tasarım ve Oynanış Biçimi
Oyuncular ellerini başlarının üzerinde birleştirirler. Giyilen uzun etekler veya giysiler boyun seviyesinden itibaren başa doğru çekilerek kafalarda yapay bir yükselti oluşturulur. Bu Aşık için kalpak, Maşuk için tülbenti oluşturur. Oyuncuların göğüs altından itibaren açıkta kalan karın bölgelerine, oyunculardan biri tarafından birine erkek (Aşuk), diğerine ise kız (Maşuk) yüzü resmi çizilir ve yanlarına yapay kollar takılır. Aşuk belden aşağısına pantolon üzerine gömlek giyerken, Maşuk karakteri etek giyerek tiplemeyi tamamlar.
Geleneksel olarak iki erkek oyuncu tarafından canlandırılan bu oyun, günümüzde herhangi bir maskeye gerek duyulmaksızın doğrudan bir kadın ve bir erkek oyuncu tarafından da sahnelenebilmektedir.
Günümüzdeki Durumu ve Sergilendiği Yerler
Aşuk ve Maşuk, geçmişte olduğu gibi bugün de Anadolu coğrafyasında canlılığını koruyan bir gelenektir. Oyun özellikle; Ramazan ayı akşamlarında, düğünlerde ve cemiyetlerde, köylerde ki eğlencelerde sıkça sergilenmektedir.
Günümüzde özellikle Silifke (Mersin) ve Burdur gibi illerde güldürü niteliği taşıyan geleneksel bir halk dansı ve seyirlik şov olarak bilinmekte ve sevilerek izlenmektedir.